Previous Verse
Next Verse

Shloka 29

पादुकाप्रदानम्

The Gift of the Sandals and Delegated Kingship

स पादुके ते भरतः प्रतापवान् स्वलङ्कृते सम्परिपूज्य धर्मवित्।प्रदक्षिणं चैव चकार राघवम् चकार ते चोत्तमनागमूर्धनि।।2.112.29।।

sa pāduke te bharataḥ pratāpavān svalaṅkṛte samparipūjya dharmavit |

pradakṣiṇaṃ caiva cakāra rāghavaṃ cakāra te cottamanāga-mūrdhani || 2.112.29 ||

そこで、武威に満ちダルマをわきまえるバラタは、麗しく飾られたその御履を恭しく供養し、ラ―ガヴァを右繞(うにょう)して礼拝し、さらに最上の象の頭上に御履を戴かせた。

अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रम/आरम्भसूचक (then/thereafter)
अनुपूर्व्यात्according to due order
अनुपूर्व्यात्:
Sambandha (सम्बन्ध/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअनुपूर्वी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; पञ्चमी (Ablative), एकवचन; क्रियाविशेषणार्थे ‘क्रमानुसारात्’
प्रतिनन्द्यhaving greeted/commended
प्रतिनन्द्य:
Kriya (क्रिया; पूर्वकालिक)
TypeVerb
Rootप्रति√नन्द् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund)
तम्those/that
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन
जनम्people
जनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootजन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन
गुरून्elders/preceptors
गुरून्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootगुरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया, बहुवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
मन्त्रिप्रकृतीःministers and subjects
मन्त्रिप्रकृतीः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमन्त्रिन् + प्रकृति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया, बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः ‘मन्त्रिणश्च प्रकृतयश्च’
तथाlikewise
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; manner adverb
अनुजौthe two younger brothers
अनुजौ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअनुज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया, द्विवचन
व्यसर्जयत्sent forth/dismissed
व्यसर्जयत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि√सृज् (धातु)
Formलङ् (Imperfect); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
राघववंशवर्धनस्थिरःfirm, enhancer of the Raghu line
राघववंशवर्धनस्थिरः:
Karta (कर्ता; qualifier)
TypeAdjective
Rootराघव + वंश + वर्धन + स्थिर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; समासः (बहुपद-तत्पुरुष/कर्मधारय-सम्भव) ‘राघव-वंश-वर्धनः’ इति विशेष्य, ‘स्थिरः’ इति विशेषण
स्वधर्मेin his own duty
स्वधर्मे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootस्व + धर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी (Locative), एकवचन; ‘स्वस्य धर्मः’
हिमवान्Himavat
हिमवान्:
Sambandha (सम्बन्ध; उपमान)
TypeNoun
Rootहिमवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; उपमान (standard of comparison)
इवlike
इव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय; उपमावाचक (comparative particle)
अचलःunmoving/steadfast
अचलः:
Karta (कर्ता; qualifier)
TypeAdjective
Rootअचल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; विशेषण

Look after your mother, O chief of the Raghus! Do not be angry with her. Swear in my name and in the name of Sita. So saying, eyes filled with tears, Rama took leave of his brother.

B
Bharata
R
Rama (Rāghava)
P
Pādukā (sandals)
E
Elephant (uttama-nāga)

FAQs

Legitimacy is honored through reverence: Bharata publicly treats the sandals as the living symbol of Rama’s rightful rule, ensuring governance remains anchored in truth.

Bharata ritually worships the sandals, circumambulates Rama in respect, and ceremonially carries the sandals back—signaling the regency arrangement.

Bharata’s devotion to dharma and humility: he elevates Rama’s authority above his own status and makes that submission visible to all.