Previous Verse
Next Verse

Shloka 27

पादुकाप्रदानम्

The Gift of the Sandals and Delegated Kingship

मातरं रक्ष कैकेयीं मा रोषं कुरु तां प्रति।।2.112.27।।मया च सीतया चैव शप्तोऽसि रघुसत्तम।इत्युक्त्वाऽश्रुपरीताक्षो भ्रातरं विससर्ज ह।।2.112.28।।

mātaraṃ rakṣa kaikeyīṃ mā roṣaṃ kuru tāṃ prati || 2.112.27 ||

mayā ca sītayā caiva śapto ’si raghusattama |

ity uktvā ’śruparītākṣo bhrātaraṃ visasarja ha || 2.112.28 ||

「母カイケーイーを守り、彼女に怒りを向けてはならぬ。ラグ族の最勝者よ、おまえは誓いによって縛られている――私とシーターによっても。」そう言い終えると、ラーマは涙に満ちた眼で弟に別れを告げた。

मातरम्mother
मातरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया (Accusative), एकवचन
रक्षprotect
रक्ष:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√रक्ष् (धातु)
Formलोट् (Imperative); मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद
कैकेयीम्Kaikeyi
कैकेयीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकैकेयी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया (Accusative), एकवचन
माdo not
मा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootमा (अव्यय)
Formनिषेधार्थक अव्यय (prohibitive particle)
रोषम्anger
रोषम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootरोष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया (Accusative), एकवचन
कुरुdo/make
कुरु:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√कृ (धातु)
Formलोट् (Imperative); मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
ताम्her
ताम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया (Accusative), एकवचन
प्रतिtowards/against
प्रति:
Adhikarana (अधिकरण; विषय)
TypeIndeclinable
Rootप्रति (अव्यय)
Formअव्यय; उपसर्ग/पूर्वसर्गसदृश; here postposition ‘towards/against’
मयाby me
मया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम; तृतीया (Instrumental), एकवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक
सीतयाby Sita
सीतया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootसीता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; तृतीया (Instrumental), एकवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक
एवindeed/just
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphatic particle)
शप्तःcursed/sworn (upon)
शप्तः:
Karta (कर्ता; predicate nominal)
TypeVerb
Root√शप् (धातु)
Formक्त (past passive participle); पुंलिङ्ग; प्रथमा (Nominative), एकवचन; predicate with ‘असि’
असिyou are
असि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√अस् (धातु)
Formलट् (Present); मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
रघुसत्तमO best of the Raghus
रघुसत्तम:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootरघु + सत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सम्बोधन (Vocative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘Raghu-श्रेष्ठः’)
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; quotative particle
उक्त्वाhaving said
उक्त्वा:
Kriya (क्रिया; पूर्वकालिक)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund); ‘having said’
अश्रुपरीताक्षःwhose eyes were filled with tears
अश्रुपरीताक्षः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअश्रु + परीता + अक्षि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (Nominative), एकवचन; बहुव्रीहिः ‘अश्रुभिः परीते अक्षिणी यस्य सः’
भ्रातरम्brother
भ्रातरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभ्रातृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया (Accusative), एकवचन
विससर्जdismissed/sent off/took leave of
विससर्ज:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि√सृज् (धातु)
Formलिट् (Perfect); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
indeed/for emphasis
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootह (अव्यय)
Formअव्यय; स्मरण/वृत्तान्तसूचक (expletive particle)

'Be it so', assured Rama and then affectionately embracing both Bharata and Satrughna, said to Bharata:

R
Rama
B
Bharata
K
Kaikeyi
S
Sita
R
Raghu lineage (Raghu)

FAQs

Dharma requires restraint and protection of even those who have caused harm: Rama instructs Bharata to guard Kaikeyī and renounce anger, preserving family order and moral discipline.

As the brothers part, Rama gives Bharata a final command regarding Kaikeyī and binds him by an oath invoked in the names of Rama and Sītā.

Rama’s forgiveness and moral clarity—he prioritizes duty and compassion over resentment, even amid personal loss.