Previous Verse
Next Verse

Shloka 2

सीतया लक्ष्मणप्रेषणम् — Sita urges Lakshmana to seek Rama

The crisis of the ‘distressed voice’

न हि मे हृदयं स्थाने जीवितं वाऽवतिष्ठति।क्रोशतः परमार्तस्य श्रुतश्शब्दो मया भृशम्।।3.45.2।।आक्रन्दमानं तु वने भ्रातरं त्रातुमर्हसि।

na hi me hṛdayaṃ sthāne jīvitaṃ vā ’vatiṣṭhati | krośataḥ paramārtasya śrutaḥ śabdo mayā bhṛśam || 3.45.2 || ākrandamānaṃ tu vane bhrātaraṃ trātum arhasi |

わたしの心は—いえ、この命さえ—落ち着きません。極度の苦しみのうちに叫ぶ声を、わたしははっきりと聞きました。森で痛みに泣き叫ぶあなたの兄を、行ってお救いなさい。

not
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेध-निपात (negation)
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
Formनिपात
मेmy
मे:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (Genitive/सम्बन्ध), एकवचन
हृदयम्heart
हृदयम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roothṛdaya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन
स्थानेin its place/steady
स्थाने:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootsthāna (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी (Locative/अधिकरण), एकवचन
जीवितम्life
जीवितम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootjīvita (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन
वाor
वा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootvā (अव्यय)
Formविकल्प-निपात (disjunctive particle)
अवतिष्ठतिremains/stands
अवतिष्ठति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootava + sthā (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपदम्, प्रथम-पुरुष, एकवचन
क्रोशतःof (one) crying out
क्रोशतः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootkroś (धातु)
Formशतृ-कृदन्तस्य षष्ठी (Genitive) एकवचन; ‘of (him) crying out’
परम-आर्तस्यof one extremely distressed
परम-आर्तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootparama (प्रातिपदिक) + ārta (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास; पुंलिङ्गे, षष्ठी, एकवचन; विशेषणम् (qualifying implied person)
श्रुतःheard
श्रुतः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootśru (धातु) + kta (कृत्)
Formक्त-कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन; ‘heard’
शब्दःsound/cry
शब्दः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootśabda (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन
मयाby me
मया:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया (Instrumental/करण), एकवचन
भृशम्greatly
भृशम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootbhṛśam (अव्यय)
Formपरिमाण/तीव्रता-वाचक-अव्यय (adverb)
आक्रन्दमानम्crying out
आक्रन्दमानम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootā + krand (धातु)
Formशानच्-वर्तमानकाले कृदन्त (Present participle/शानच्), आत्मनेपदी; पुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (qualifying ‘bhrātaram’)
तुindeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formनिपात
वनेin the forest
वने:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootvana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी, एकवचन
भ्रातरम्brother
भ्रातरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootbhrātṛ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचन
त्रातुम्to protect
त्रातुम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeVerb
Roottrā (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (Infinitive), ‘to protect/save’
अर्हसिyou ought to
अर्हसि:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootarh (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपदम्, मध्यम-पुरुष, एकवचन

These demons wander about tormenting others and spreading rumours of all kinds.You need not worry about them.

R
Rāma
L
Lakṣmaṇa
S
Sītā
V
vana (forest)

FAQs

Dharma here is the duty to protect family—especially a brother in danger—placing righteous action above hesitation.

Sītā believes she has heard Rāma’s anguished cry from the forest and urges Lakṣmaṇa to go to him immediately.

Urgency in protection and loyalty to kin, framed as a moral obligation (rakṣaṇa-dharma).