Shloka 33
विराधवधः
The Slaying (Burial) of Viradha
Devanagari script
ततस्तु तौ काञ्चनचित्रकार्मुकौ निहत्य रक्षः परिगृह्य मैथिलीम्।विजह्रतु स्तौ मुदितौ महावने दिवि स्थितौ चन्द्रदिवाकराविव।।।।
Transliteration
tatas tu tau kāñcana-citra-kārmukau nihatya rakṣaḥ parigṛhya maithilīm | vijahratuḥ stau muditau mahā-vane divi sthitau candra-divākarāv iva ||
Translation
それから二人は羅刹を討ち、黄金で飾られた見事な弓を携え、マイティリーを伴って大森林を喜びつつ歩んだ。天に並び立つ月と日輪のように。
Word by Word
ततःthen, thereafter
ततः:
अधिकरण (कालाधिकरणम्)
TypeIndeclinable
Rootततः (तद्-प्रातिपदिकात् अव्यय-रूपम्)
Formअव्ययम्; प्रकारः—काल/अनन्तरार्थक-अव्ययम् (temporal adverb: 'then/thereafter')
प्रहृष्टरूपौhaving delighted/joyful appearance (both)
प्रहृष्टरूपौ:
कर्तृ (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootप्रहृष्ट + रूप (प्रातिपदिके; समासः)
Formविशेषणम्; पुंलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; द्विवचनम् (masc. nominative dual); समास-विग्रहः—प्रहृष्टं रूपं यस्य/योः (having delighted appearance)
इवlike, as if
इव:
सम्बन्ध (उपमान-सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्ययम्)
Formअव्ययम्; उपमानवाचक-निपातः (particle of comparison)
रामलक्ष्मणौRama and Lakshmana
रामलक्ष्मणौ:
कर्तृ
TypeNoun
Rootराम + लक्ष्मण (प्रातिपदिके; समासः)
Formसंज्ञा; पुंलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; द्विवचनम् (masc. nominative dual); इतरेतर-द्वन्द्वः—रामश्च लक्ष्मणश्च
विराधम्Viradha (the demon)
विराधम्:
कर्म
TypeNoun
Rootविराध (प्रातिपदिकम्)
Formसंज्ञा; पुंलिङ्गः; द्वितीया-विभक्तिः; एकवचनम् (masc. accusative singular)
उर्व्याम्on the earth/ground
उर्व्याम्:
अधिकरण
TypeNoun
Rootउर्वी (प्रातिपदिकम्)
Formस्त्रीलिङ्गः; सप्तमी-विभक्तिः; एकवचनम् (fem. locative singular)
प्रदरेin a cleft/chasm
प्रदरे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootप्रदर (प्रातिपदिकम्)
Formपुंलिङ्गः; सप्तमी-विभक्तिः; एकवचनम् (masc. locative singular); 'प्रदर' = cleft/chasm/rift
निपात्यhaving felled/knocked down
निपात्य:
पूर्वकालक्रिया (कर्तृ-सम्बद्धा)
TypeVerb
Rootनि + पत् (धातुः) → निपात्य (क्त्वान्त/ल्यबन्त)
Formकृदन्तम्; ल्यबन्त-अव्ययकृदन्तम् (absolutive/gerund); धातुः—पत् (to fall) उपसर्गः—नि; अर्थः—'पातयित्वा/निपात्य' (having felled/caused to fall)
तम्him (that one)
तम्:
कर्म (निपात्य इत्यस्य)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिकम्)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्गः; द्वितीया-विभक्तिः; एकवचनम् (masc. accusative singular)
ननन्दतुःrejoiced (the two)
ननन्दतुः:
कर्तृ (रामलक्ष्मणौ)
TypeVerb
Rootनन्द् (धातुः) → ननन्दतुः
Formलिट्-लकारः (perfect); परस्मैपदम्; प्रथम-पुरुषः; द्विवचनम् (3rd person dual); धातुः—नन्द् (to rejoice)
वीतभयौfree from fear (both)
वीतभयौ:
कर्तृ (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootवीत + भय (प्रातिपदिके; समासः)
Formविशेषणम्; पुंलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; द्विवचनम् (masc. nominative dual); षष्ठी-तत्पुरुषः—वीतं भयम् ययोः (whose fear has departed)
महावनेin the great forest
महावने:
अधिकरण
TypeNoun
Rootमहा + वन (प्रातिपदिके; समासः)
Formनपुंसकलिङ्गः; सप्तमी-विभक्तिः; एकवचनम् (neut. locative singular); कर्मधारयः—महच्च तत् वनम्
शिलाभिःwith stones/rocks
शिलाभिः:
करण
TypeNoun
Rootशिला (प्रातिपदिकम्)
Formस्त्रीलिङ्गः; तृतीया-विभक्तिः; बहुवचनम् (fem. instrumental plural)
अन्तर्दधतुःconcealed/covered up (the two)
अन्तर्दधतुः:
कर्तृ (रामलक्ष्मणौ)
TypeVerb
Rootअन्तर् + धा (धातुः) → अन्तर्दधतुः
Formलिट्-लकारः (perfect); परस्मैपदम्; प्रथम-पुरुषः; द्विवचनम् (3rd person dual); धातुः—धा (to place) उपसर्गः—अन्तर्; अर्थः—'अन्तर्हितं कृतवन्तौ/अन्तर्दधतुः' (they concealed/put away)
चand
च:
सम्बन्ध (समुच्चयः)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्ययम्)
Formअव्ययम्; समुच्चयार्थक-निपातः (conjunction 'and')
राक्षसम्the demon (rakshasa)
राक्षसम्:
कर्म (अन्तर्दधतुः इत्यस्य)
TypeNoun
Rootराक्षस (प्रातिपदिकम्)
Formपुंलिङ्गः; द्वितीया-विभक्तिः; एकवचनम् (masc. accusative singular)
Context
Although pierced by arrows, and wounded by the two swords, and pulverized on the ground, the demon did not die.
Characters & Entities
R
RāmaL
LakṣmaṇaS
Sītā (Maithilī)V
Virādha (rākṣasa)G
great forest (mahāvana)M
Moon (candra)S
Sun (divākara)FAQs
Dharma restores balance: once danger is removed, life returns to orderly, peaceful movement—protection enabling rightful living even in exile.
After disposing of Virādha, Rāma and Lakṣmaṇa continue through the forest with Sītā.
Protective steadiness and serene confidence after fulfilling duty.