Shloka 28

विराधवधः

The Slaying (Burial) of Viradha

Devanagari script

तमाहवे दारुणमाशुविक्रमौ स्थिरावुभौ संयति रामलक्ष्मणौ।मुदान्वितौ चिक्षिपतुर्भयावहं नदन्तमुत्क्षिप्य बिले तु राक्षसम्।।।।

Transliteration

tam āhave dāruṇam āśuvikramau sthirāv ubhau saṃyati rāmalakṣmaṇau |

mudānvitaū cikṣipatur bhayāvahaṃ nadantam utkṣipya bile tu rākṣasam ||

Translation

戦に堅く、動きは迅く、合戦に揺るがぬラーマとラクシュマナは、凄まじい歓びを帯びて、戦場に咆哮する恐るべき羅刹を持ち上げ、穴へと投げ込んだ。

Word by Word

• तम्: him / that one
• तम्: कर्म (object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (accusative singular)

• आहवे: in the battle
• आहवे: अधिकरण (location/context)
• Type: Noun
• Root: आहव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे सप्तमी-विभक्तिः एकवचनम् (locative singular)

• दारुणम्: dreadful, fierce
• दारुणम्: कर्म-विशेषण (object qualifier)
• Type: Adjective
• Root: दारुण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (accusative singular); विशेषणम् (qualifying ‘तम्’)

• आशुविक्रमौ: of swift prowess
• आशुविक्रमौ: कर्तृ-विशेषण (agent qualifier)
• Type: Adjective
• Root: आशु (अव्यय/विशेषण) + विक्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः द्विवचनम् (nominative dual); विशेषणम् (qualifying ‘रामलक्ष्मणौ’)

• स्थिरौ: steadfast, firm
• स्थिरौ: कर्तृ-विशेषण (agent qualifier)
• Type: Adjective
• Root: स्थिर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः द्विवचनम् (nominative dual); विशेषणम्

• उभौ: both
• उभौ: कर्तृ-विशेषण (agent qualifier)
• Type: Adjective
• Root: उभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः द्विवचनम् (nominative dual); विशेषणम्

• संयति: in the fight, in battle
• संयति: अधिकरण (location/context)
• Type: Noun
• Root: संयत्/संयति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे सप्तमी-विभक्तिः एकवचनम् (locative singular)

• रामलक्ष्मणौ: Rama and Lakshmana
• रामलक्ष्मणौ: कर्ता (agent)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक) + लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः द्विवचनम् (nominative dual); समाहार-द्वन्द्वः/इतरेतर-द्वन्द्वः (Rama and Lakshmana)

• मुदान्वितौ: endowed with joy
• मुदान्वितौ: कर्तृ-विशेषण (agent qualifier)
• Type: Adjective
• Root: मुदा (प्रातिपदिक) + अन्वित (कृदन्त-प्रातिपदिक; √इ ‘to go’ + नि, past passive participle sense ‘endowed/connected’)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः द्विवचनम् (nominative dual); विशेषणम्; ‘मुदया अन्वितौ’ (instrumental relation)

• च: and
• च: समुच्चय (connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (निपात)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction)

• चिक्षिपतुः: the two threw
• चिक्षिपतुः: क्रिया (action)
• Type: Verb
• Root: √क्षिप् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (परोक्शभूत/परफेक्ट्), परस्मैपदम्; प्रथमपुरुषः द्विवचनम् (3rd person dual)

• भयावहम्: fear-bringing, terrifying
• भयावहम्: कर्म-विशेषण (object qualifier)
• Type: Adjective
• Root: भय (प्रातिपदिक) + आवह (कृदन्त-प्रातिपदिक; √वह् ‘to carry/bring’ + आ, present participial/agentive sense)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (accusative singular); विशेषणम् (qualifying ‘राक्षसम्’); ‘भयं आवहति इति’

• नदन्तम्: roaring
• नदन्तम्: कर्म-विशेषण (object qualifier)
• Type: Adjective
• Root: √नद् (धातु) + शतृ (वर्तमान-कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (accusative singular); वर्तमान-कर्तरि कृदन्तः; विशेषणम् (qualifying ‘राक्षसम्’)

• उत्क्षिप्य: having lifted up
• उत्क्षिप्य: पूर्वकाल-क्रिया (prior action)
• Type: Verb
• Root: उत् + √क्षिप् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययम् (absolutive/gerund)

• बिले: into the pit/cave
• बिले: अधिकरण (location)
• Type: Noun
• Root: बिल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे सप्तमी-विभक्तिः एकवचनम् (locative singular)

• तु: indeed, then
• तु: सम्बन्ध/निपात (discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (निपात)
• Form: अव्ययम्; विरोध/विशेषार्थक-निपातः (particle: but/indeed)

• राक्षसम्: the demon
• राक्षसम्: कर्म (object)
• Type: Noun
• Root: राक्षस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (accusative singular)

Context

Rama and Lakshmana, stable and firm, brave and quick, together lifted the body of Viradha who was fierce in battle and roaring and forcibly threw it into the pit with joy.

Characters & Entities

• Rāma
• Lakṣmaṇa
• Virādha

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Kṣātra-dharma: rulers/warriors must protect society by confronting violent forces firmly and effectively.

What is the narrative situation?

Rāma and Lakṣmaṇa physically lift Virādha and throw him into the pit, bringing the struggle to its conclusion.

Which character virtue is emphasized?

Courage and coordination: the brothers act together with steadiness and speed under pressure.