Shloka 24
विराधवधः
The Slaying (Burial) of Viradha
Devanagari script
तच्छ्रुत्वा राघवो वाक्यं लक्ष्मणं व्यादिदेश ह।कुञ्जरस्येव रौद्रस्य राक्षसस्यास्य लक्ष्मण।।।।वनेऽस्मिन् सुमहच्छ्वभ्रं खन्यतां रौदकर्मणः।इत्युक्त्वा लक्ष्मणं रामः प्रदरः खन्यतामिति।तस्थौ विराधमाक्रम्य कण्ठे पादेन वीर्यवान्।।।।
Transliteration
tac chrutvā rāghavo vākyaṃ lakṣmaṇaṃ vyādi-deśa ha |
kuñjarasyeva raudrasya rākṣasasyāsya lakṣmaṇa ||
Translation
その言葉を聞くとラाघヴァはラクシュマナに命じた。「ラクシュマナよ、この猛き羅刹は、怒れる象のごとく……」
Word by Word
तत्that
तत्:
Karma (कर्म) (qualifier)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; qualifies ‘वाक्यम्’
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Root√śru (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त (absolutive), पूर्वकाल
राघवःRāghava (Rama)
राघवः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootrāghava (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
वाक्यम्words/speech
वाक्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvākya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
लक्ष्मणम्Lakshmana
लक्ष्मणम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootlakṣmaṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; person addressed/ordered
व्यादिदेशcommanded/ordered
व्यादिदेश:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√diś + vi-ā (धातु)
Formलिट् (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
हindeed (narrative particle)
ह:
Sambandha-nipāta (निपात)
TypeIndeclinable
Rootha (अव्यय)
Formअव्यय, स्मरण/वृत्तान्तसूचक-निपात
कुञ्जरस्यof an elephant
कुञ्जरस्य:
Upamāna-sambandha (उपमानसम्बन्ध)
TypeNoun
Rootkuñjara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; genitive in simile
इवlike
इव:
Upamā-dyotaka (उपमाद्योतक)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
Formअव्यय, उपमा-निपात
रौद्रस्यof the dreadful
रौद्रस्य:
Sambandha (सम्बन्ध) (qualifier)
TypeAdjective
Rootraudra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; qualifies ‘राक्षसस्य’
राक्षसस्यof the demon
राक्षसस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootrākṣasa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; genitive with ‘अस्य’
अस्यof this
अस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; deictic genitive
लक्ष्मणO Lakshmana
लक्ष्मण:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootlakṣmaṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
वनेin the forest
वने:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootvana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
अस्मिन्in this
अस्मिन्:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; deictic locative
सुमहत्very large
सुमहत्:
Karma (कर्म) (qualifier)
TypeAdjective
Rootsu + mahat (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; qualifies ‘श्वभ्रम्’; समास: सु + महत् (very great)
श्वभ्रम्pit
श्वभ्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootśvabhra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; object of ‘खन्यताम्’
खन्यताम्let (it) be dug
खन्यताम्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√khan (धातु)
Formलोट् (imperative), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद; passive/impersonal command ‘let it be dug’
रौदकर्मणःof (one) of dreadful deeds
रौदकर्मणः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootrauda + karmaṇ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; समास: रौद्रं कर्म यस्य (बहुव्रीहि-भावार्थ possible), but used as genitive qualifier of ‘अस्य राक्षसस्य’
इतिthus
इति:
Vākyārtha-dyotaka (वाक्यार्थद्योतक)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय, उद्धरण-निपात
उक्त्वाhaving said
उक्त्वा:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Root√vac (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त (absolutive), पूर्वकाल
लक्ष्मणम्Lakshmana
लक्ष्मणम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootlakṣmaṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
रामःRama
रामः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootrāma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
प्रदरःa pit/trench
प्रदरः:
Karma (कर्म) (as object implied)
TypeNoun
Rootpradara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; predicate nominative (i.e., ‘a pit’)
खन्यताम्let it be dug
खन्यताम्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√khan (धातु)
Formलोट् (imperative), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद; ‘let it be dug’
इतिthus
इति:
Vākyārtha-dyotaka (वाक्यार्थद्योतक)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय, उद्धरण-निपात
तस्थौstood
तस्थौ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√sthā (धातु)
Formलिट् (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
विराधम्Viradha
विराधम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvirādha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; object of ‘आक्रम्य’
आक्रम्यhaving stepped on/overpowered
आक्रम्य:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Root√kram + ā (धातु)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त (absolutive), ‘having stepped upon/overpowered’
कण्ठेon the neck
कण्ठे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootkaṇṭha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
पादेनwith (his) foot
पादेन:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootpāda (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; instrumental
वीर्यवान्valiant
वीर्यवान्:
Karta (कर्ता) (qualifier)
TypeAdjective
Rootvīryavat (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; qualifies ‘रामः/राघवः’
Context
When Rama heard those words, he said, O Lakshmana! dig for this elephant-like demon of dreadful acts, a big pit. Having said so the mighty Rama stood firmly stamping the neck of Viradha with his foot.
Characters & Entities
R
Rāma (Rāghava)L
LakṣmaṇaV
Virādha (implied rākṣasa)FAQs
Dharma in leadership: Rāma takes responsibility and gives clear, purposeful instruction to conclude the encounter properly rather than leaving disorder in the forest.
Immediately after Virādha’s request, Rāma begins directing Lakṣmaṇa on what to do next with the rākṣasa’s body.
Command and steadiness: Rāma’s calm control in a violent situation shows disciplined kingship and ethical resolve.