Shloka 28

पञ्चवटी-निवासः

Settlement at Pañcavaṭī and Construction of the Hermitage

Devanagari script

प्रीतोऽस्मि ते महत्कर्म त्वया कृतमिदं प्रभो।प्रदेयो यन्निमित्तं ते परिष्वङ्गो मया कृतः।।।।

Transliteration

prīto 'smi te mahat karma tvayā kṛtam idaṃ prabho |

pradeyo yan-nimittaṃ te pariṣvaṅgo mayā kṛtaḥ || 3.15.28 ||

Translation

「我は汝に満足している、気高き者よ。汝の成したこの業はまことに大いなるもの。ゆえに今、我が与え得るものとして—この抱擁を授けよう。」

Word by Word

• प्रीतः: pleased
• प्रीतः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्रीत (प्रातिपदिक; कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग (m.), प्रथमा (Nom. 1), एकवचन; कृदन्त (PPP) from √प्री (to please)

• अस्मि: I am
• अस्मि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √अस् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), उत्तमपुरुष (1st), एकवचन

• ते: to you
• ते: Sampradana (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी/चतुर्थी एकवचन-रूपम् (Gen./Dat. sg. 'of/to you'); अत्र सम्बोधनार्थ-सम्बन्धः (to you)

• महत्: great
• महत्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (n.), प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचन; विशेषणम् कर्म

• कर्म: deed; task
• कर्म: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (n.), प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; वाक्ये 'महत्कर्म' (great deed)

• त्वया: by you
• त्वया: Kartr-karana (कर्तृ/करण)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया (Instr. 3), एकवचन

• कृतम्: done; accomplished
• कृतम्: Kriya (क्रिया)
• Type: Adjective
• Root: √कृ (धातु)
• Form: क्त (PPP): नपुंसकलिङ्ग (n.), प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विधेय-विशेषणम् (predicate) महत्कर्म

• इदम्: this
• इदम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (n.), प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् कर्म

• प्रभो: O master
• प्रभो: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: प्रभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (m.), सम्बोधन (Voc.), एकवचन

• प्रदेयः: is to be given
• प्रदेयः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्रदेय (प्रातिपदिक; कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग (m.), प्रथमा (Nom. 1), एकवचन; विधिलिङ्गार्थक-तव्यत्/यत्-प्रत्ययान्त (gerundive): 'to be given'

• यत्: which
• यत्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (n.), प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धक (relative) निमित्तम्

• निमित्तम्: reason; cause
• निमित्तम्: Hetu (हेतु)
• Type: Noun
• Root: निमित्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (n.), प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; 'for which reason'

• ते: to you
• ते: Sampradana (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी (Dat. 4), एकवचन (to you)

• परिष्वङ्गः: embrace
• परिष्वङ्गः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: परिष्वङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (m.), प्रथमा (Nom. 1), एकवचन

• मया: by me
• मया: Kartr-karana (कर्तृ/करण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया (Instr. 3), एकवचन

• कृतः: done; given
• कृतः: Kriya (क्रिया)
• Type: Adjective
• Root: √कृ (धातु)
• Form: क्त (PPP): पुंलिङ्ग (m.), प्रथमा (Nom. 1), एकवचन; विधेय-विशेषणम् परिष्वङ्गः

Context

O my master, you have done a great task for which I have given you what I could give at the moment- a hug.

Characters & Entities

• Rāma
• Lakṣmaṇa

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Gratitude and humility: dharma includes recognizing another’s sacrifice and responding with sincere appreciation, even if one cannot repay materially.

What is the narrative situation?

Rāma verbally thanks Lakṣmaṇa for building the hermitage, explaining that his embrace is his immediate gift of appreciation.

Which character virtue is emphasized?

Rāma’s kṛtajñatā (thankfulness) and modesty—he honors Lakṣmaṇa’s work without entitlement.