Shloka 21

पञ्चवटी-निवासः

Settlement at Pañcavaṭī and Construction of the Hermitage

Devanagari script

पर्णशालां सुविपुलां तत्र सङ्खातमृत्तिकाम्।सुस्तम्भां मस्करैर्दीर्घैः कृतवंशां सुशोभनाम्।।3.15. 21।।शमीशाखाभिरास्तीर्य दृढपाशावपाशिताम्।कुशकाशशरैः पर्णैस्सुपरिच्छादितां तथा।।3.15.22।।समीकृततलां रम्यां चकार लघुविक्रमः।निवासं राघवस्यार्थे प्रेक्षणीयमनुत्तमम्।।3.15.23।।

Transliteration

parṇaśālāṃ suvipulāṃ tatra saṅkhāta-mṛttikām |

su-stambhāṃ maskaraiḥ dīrghaiḥ kṛta-vaṃśāṃ suśobhanām || 3.15.21 ||

Translation

そこで俊敏なるラクシュマナは、広々とした葉の庵を整えた。土を掘って固め、長い竹で堅固な支えを立て、骨組みを端正に組み、見映えよく仕上げた。

Word by Word

• पर्णशालाम्: leaf-hut, leafy cottage
• पर्णशालाम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पर्णशाला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (f.), द्वितीया-विभक्ति (Acc. 2), एकवचन (sg.); समासः पर्ण + शाला (तत्पुरुषः)

• सुविपुलाम्: very spacious
• सुविपुलाम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सुविपुल (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (f.), द्वितीया (Acc. 2), एकवचन; विशेषणम् (qualifier) पर्णशालाम्

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; देशवाचक-अव्यय (locative adverb: 'there')

• सङ्खातमृत्तिकाम्: with earth/clay dug out (prepared)
• सङ्खातमृत्तिकाम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सङ्खात-मृत्तिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (f.), द्वितीया (Acc. 2), एकवचन; समासः सङ्खाता (खाता/उत्खाता) + मृत्तिका (कर्मधारयः) = 'उत्खात-मृत्तिका' (with dug-out clay / with clay dug and prepared); विशेषणम् पर्णशालाम्

• सुस्तम्भाम्: well-propped; with strong pillars
• सुस्तम्भाम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सु-स्तम्भ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (f.), द्वितीया (Acc. 2), एकवचन; समासः सु + स्तम्भ (कर्मधारयः) 'well-pillared'; विशेषणम् पर्णशालाम्

• मस्करैः: with bamboos (maskara)
• मस्करैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: मस्कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (m.), तृतीया-विभक्ति (Instr. 3), बहुवचन (pl.)

• दीर्घैः: long
• दीर्घैः: Karana (करण)
• Type: Adjective
• Root: दीर्घ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (m.), तृतीया (Instr. 3), बहुवचन; विशेषणम् मस्करैः

• कृतवंशाम्: with bamboo framework constructed
• कृतवंशाम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: कृत-वंश (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (f.), द्वितीया (Acc. 2), एकवचन; समासः कृत (made) + वंश (bamboo-frame/rafters) (तत्पुरुषः) = 'having the bamboo framework made'; विशेषणम् पर्णशालाम्

• सुशोभनाम्: very beautiful
• सुशोभनाम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सु-शोभन (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (f.), द्वितीया (Acc. 2), एकवचन; समासः सु + शोभन (कर्मधारयः) 'very splendid'; विशेषणम् पर्णशालाम्

Context

Lakshmana who was quick to act dug the clay with nippers, planted long bamboo poles, put branches of sami trees across and tied them with strong ropes. He spread kusa and kasa grass and leaves on the levelled ground. He built a beautiful, spacious and nice residence for Rama.

Characters & Entities

• Lakṣmaṇa
• parṇaśālā (leaf-hut)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Sevā-dharma: Lakṣmaṇa fulfills duty through practical, selfless service—creating safety and order for Rāma’s righteous life in exile.

What is the narrative situation?

At Pañcavaṭī in the Daṇḍaka forest, Lakṣmaṇa begins constructing a leaf-hut (parṇaśālā) as the residence for Rāma (and Sītā).

Which character virtue is emphasized?

Lakṣmaṇa’s promptness, competence, and devotion—he acts efficiently and beautifully completes what is needed for his elder brother’s dharma.