Adhyaya 38

Verse 1

भीष्म उवाच । कथं रामेण विप्रर्षे कान्यकुब्जे तु वामनः । स्थापितः क्व च लब्धोसौ विस्तरान्मम कीर्तय

ビーシュマは言った。「最上のバラモンよ、ラーマはいかにしてカーニヤクブジャにヴァーマナを安置し、また彼をどこで得たのか。詳しく語ってください。」

Verse 2

तथा हि मधुरा चैषा या वाणी रामकीर्तने । कीर्तिता भगवन्मह्यं हृता कर्णसुखावह

まことにこの言葉は甘美である――ラーマを讃えるこの讃歌は。福徳なる主よ、ひとたび語られるや、我が心を奪い、耳に歓喜をもたらす。

Verse 3

अनुरागेण तं लोकाः स्नेहात्पश्यंति राघवम् । धर्मज्ञश्च कृतज्ञश्च बुद्ध्या च परिनिष्ठितः

人々は愛着ゆえに、そのラाघヴァを慈しみの眼で仰ぐ。彼はダルマを知り、恩を忘れず、智慧に堅く安住しているからである。

Verse 4

प्रशास्ति पृथिवीं सर्वां धर्मेण सुसमाहितः । तस्मिन्शासति वै राज्यं सर्वकामफलाद्रुमाः

正法に安住し、心をよく整えて、彼は全地を治める。彼がこのように統治する時、国はあらゆる望みの果を与える如意樹のごとくなる。

Verse 5

रसवंतः प्रभूताश्च वासांसि विविधानि च । अकृष्टपच्या पृथिवी निःसपत्ना महात्मनः

美味は豊かに満ち、衣もまた種々にして多かった。大地は耕さずとも作物を実らせ、その大いなる魂の人にとって、彼女に並ぶものはなかった。

Verse 6

देवकार्यं कृतं तेन रावणो लोककंटकः । सपुत्रोमात्यसहितो लीलयैव निपातितः

彼によって神々の御業は成就した。世の災厄ラーヴァナは、子らと臣下を伴い、まるで戯れのごとく容易に討ち倒された。

Verse 7

तस्यबुद्धिस्समुत्पन्ना पूर्णे धर्मे द्विजोत्तम । तस्याहं चरितं सर्वं श्रोतुमिच्छामि वै मुने

おお、最勝の二度生まれよ。彼の बुद्धि が法（ダルマ）の円満のうちに起こったとき、私は、聖仙よ、その生涯と行いのすべてを聞きたい。

Verse 8

पुलस्त्य उवाच । कस्यचित्त्वथ कालस्य रामो धर्मपथे स्थितः । यच्चकार महाबाहो शृणुष्वैकमना नृप

プラスタヤは言った。「しばらく時が過ぎ、ダルマの道に堅く立つラーマは一つの行いをなした。大王よ、心を一つにして聞け、強き腕の王よ。」

Verse 9

सस्मार राक्षसेंद्रं तं कथं राजा विभीषणः । लंकायां संस्थितो राज्यं करिष्यति च राक्षसः

そのとき彼は羅刹の王を思い起こし、こう案じた。「ランカーに据えられたヴィビーシャナ王は、いかにして国を治めるのか。羅刹は、いかにして統治を執り行うのか。」

Verse 10

गीर्वाणेषु प्रातिकूल्यं विनाशस्य तु लक्षणम् । मया तस्य तु तद्दत्तं राज्यं चंद्रार्ककालिकम्

神々への敵意は、まことに滅亡のしるしである。されど我は彼に、月と太陽のある限り続く王権を授けた。

Verse 11

तस्याविनाशतः कीर्तिः स्थिरा मे शाश्वती भवेत् । रावणेन तपस्तप्तं विनाशायात्मनस्त्विह

彼の不滅によって、我が名声が堅固にして永遠であらんことを。だがここでラーヴァナは苦行を修した—ただ己が滅びのために。

Verse 12

विध्वस्तः स च पापिष्ठो देवकार्ये मयाधुना । तदिदानीं मयान्वेष्यः स्वयं गत्वा विभीषणः

あの最も罪深き者は、今や神々の御業のために我が手で滅ぼされた。ゆえに、ヴィビーシャナよ、我自ら赴き、彼を探し求めねばならぬ。

Verse 13

संदेष्टव्यं हितं तस्य येन तिष्ठेत्स शाश्वतम् । एवं चिंतयतस्तस्य रामस्यामिततेजसः

「彼に益となることを告げ、永く揺るがずに立たしめよ。」かく思惟したのは、無量の光輝を具えたラーマであった。

Verse 14

आजगामाथ भरतो रामं दृष्ट्वाब्रवीदिदम् । किं त्वं चिंतयसे देव न रहस्यं वदस्व मे

そのときバラタが来て、ラーマを見るや言った。「神なる御方よ、何をお考えですか。秘してはなりません、私にお告げください。」

Verse 15

देवकार्ये धरायां वा स्वकार्ये वा नरोत्तम । एवं ब्रुवंतं भरतं ध्यायमानमवस्थितम्

「地上において神々に仕えるにせよ、あるいは己が務めを果たすにせよ、ああ人の中の最勝者よ」—かくバラタは語り、立ったまま観想に沈んでいた。

Verse 16

अब्रवीद्राघवो वाक्यं रहस्यं तु न वै तव । भवान्बहिश्चरः प्राणो लक्ष्मणश्च महायशाः

ラ―ガヴァは言った。「この秘事は汝のためではない。汝は外を巡る者である。大いなる名声のラクシュマナこそ、我が命の息そのものだ。」

Verse 17

अवेद्यं भवतो नास्ति मम सत्यं विधारय । एषा मे महती चिंता कथं देवैर्विभीषणः

汝に知られぬものはない。わが言葉を真実として受けよ。これが我が大いなる憂いだ—ヴィビーシャナを神々はいかに遇するのか。

Verse 18

वर्तते यद्धितार्थं वै दशग्रीवो निपातितः । गमिष्ये तदहं लंकां यत्र चासौ विभीषणः

十頸のラーヴァナが世の利益のために討ち倒されたゆえ、我はいまランカーへ赴く—ヴィビーシャナのいるところへ。

Verse 19

तं च दृष्ट्वा पुरीं तां तु कार्यमुक्त्वा च राक्षसम् । आलोक्य सर्ववसुधां सुग्रीवं वानरेश्वरम्

その都を見届け、ラाक्षサに用向きを告げて退かせたのち、彼は全大地を見渡し、ついで猿王スグリーヴァに語りかけた。

Verse 20

महाराजं च शत्रुघ्नं भातृपुत्रांश्च सर्वशः । एवं वदति काकुत्स्थे भरतः पुरतः स्थितः

カークッツタ（ラーマ）の御前に立ち、バラタはかく語った――大王とシャトルグナ、そして諸兄弟の子らすべてに向けて、あまねく言葉を捧げた。

Verse 21

उवाच राघवं वाक्यं गमिष्ये भवता सह । एवं कुरु महाबाहो सौमित्रिरिह तिष्ठतु

彼はラグハヴァにこう告げた。「我は汝と共に行かん。大いなる腕の勇者よ、かくせよ――サウミトリはここに留まらせよ。」

Verse 22

इत्युक्त्वा भरतं रामः सौमित्रं चाह वै पुरे । रक्षाकार्या त्वया वीर यावदागमनं हि नौ

かくバラタに告げ終えると、ラーマは都にてサウミトラ（ラクシュマナ）に言った。「勇士よ、我らが帰還するまで警護し、守りを怠るな。」

Verse 23

एवं लक्ष्मणमादिश्य ध्यात्वा वै पुष्पकं नृप । आरुरोह स वै यानं कौसल्यानंदवर्धनः

かくラクシュマナに命じ、王よ、彼はプシュパカを心に観じて、ついにその乗り物に乗り込んだ――カウサリヤーの歓びを増し給う御方が。

Verse 24

पुष्पकं तु ततः प्राप्तं गांधारविषयो यतः । भरतस्य सुतौ दृष्ट्वा जगन्नीतिं निरीक्ष्य च

ついで彼は、ガンダーラの地より来たるプシュパカを得た。バラタの二人の子を見、また世の道理と秩序を観じて、さらに進み行った。

Verse 25

पूर्वां दिशं ततो गत्वा लक्ष्मणस्य सुतौ यतः । पुरेषु तेषु षड्रात्रमुषित्वा रघुनंदनौ

それから彼らは東方へ赴き、ラクシュマナの二人の子がいる所に至った。ラグの裔たちはその諸都市に六夜とどまった。

Verse 26

गतौ तेन विमानेन दक्षिणामभितो दिशम् । गंगायामुनसंभेदं प्रयागमृषिसेवितम्

ついで彼らはその天のヴィマーナに乗り、南方へ進んで、ガンガーとヤムナーの聖なる合流地プラヤーガに至った。そこはリシたちに敬われ、しばしば訪れられる所である。

Verse 27

अभिवाद्य भरद्वाजमत्रेराश्रममीयतुः । संभाष्य च मुनींस्तत्र जनस्थानमुपागतौ

彼らはバラドヴァージャに礼拝して、アトリのアーシュラマへ赴いた。そこでムニたちと語らい、ついにジャナスターnaへと進んだ。

Verse 28

राम उवाच । अत्र पूर्वं हृता सीता रावणेन दुरात्मना । हत्वा जटायुषं गृध्रं योसौ पितृसखो हि नौ

ラーマは言った。「ここでかつて、邪悪な魂のラーヴァナがシーターをさらった。彼は、まことに我が父の友であった鷲ジャターユスを殺してからである。」

Verse 29

अत्रास्माकं महद्युद्धं कबंधेन कुबुद्धिना । हतेन तेन दग्धेन सीतास्ते रावणालये

ここで我らは悪しき思いのカバンダと大いなる戦いをした。彼を討ち、焼き尽くしたとき、彼は汝に告げた。「シーターはラーヴァナの住まいにある」と。

Verse 30

ॠष्यमूके गिरिवरे सुग्रीवो नाम वानरः । स ते करिष्यते साह्यं पंपां व्रज सहानुजः

すぐれた霊峰リシャムーカ（Ṛṣyamūka）には、スグリーヴァ（Sugrīva）という猿がいる。彼が汝に助力を与えよう。弟とともにパンパー（Pampā）へ赴け。

Verse 31

पंपासरः समासाद्य शबरीं गच्छ तापसीम् । इत्युक्तो दुःखितो वीर निराशो जीविते स्थितः

「パンパー（Pampā）の湖に至ったなら、苦行の女シャバリー（Śabarī）のもとへ行け。」そう告げられ、勇士は悲嘆に沈み希望を失いながらも、なお命にすがっていた。

Verse 32

इयं सा नलिनी वीर यस्यां वै लक्ष्मणोवदत् । मा कृथाः पुरुषव्याघ्र शोकं शत्रुविनाशन

勇士よ、こここそラクシュマナ（Lakṣmaṇa）がまことに言葉を告げた蓮の池である。嘆くな、人中の虎よ、敵を滅する者よ。

Verse 33

आज्ञाकारिणि भृत्ये च मयि प्राप्स्यसि मैथिलीम् । अत्र मे वार्षिका मासा गता वर्षशतोपमाः

従順なる侍女よ、我を通して汝はマイティリー（Maithilī、シーター）に至るであろう。ここで我が雨季の月々は、百年にも等しく過ぎ去った。

Verse 34

अत्रैव निहतो वाली सुग्रीवार्थे परंतप । एषा सा दृश्यते नूनं किष्किंधा वालिपालिता

まさにここで、スグリーヴァ（Sugrīva）のためにヴァーリー（Vālī）は討たれた、敵を焼き尽くす者よ。疑いなく、これこそヴァーリーに守られていたキシュキンダー（Kiṣkindhā）である。

Verse 35

यस्यां वै स हि धर्मात्मा सुग्रीवो वानरेश्वरः । वानरैः सहितो वीर तावदास्ते समाः शतम्

その地においてまことに、法にかなうスグリーヴァ、ヴァーナラの王は、ヴァーナラたちと共に、勇士よ、満ちた百年のあいだ住まわれた。

Verse 36

वानरैस्सह सुग्रीवो यावदास्ते सभां गतः । तावत्तत्रागतौ वीरौ पुर्यां भरतराघवौ

スグリーヴァがヴァーナラたちを伴い、 सभा（集会の間）にとどまっていたその時、まさに同じ頃、都に二人の勇士—バラタとラ―ガヴァ—が到着した。

Verse 37

दृष्ट्वा स भ्रातरौ प्राप्तौ प्रणिपत्याब्रवीदिदम् । क्व युवां प्रस्थितौ वीरौ कार्यं किं नु करिष्यथः

二人の兄弟が来たのを見て、彼はひれ伏して言った。「勇士たちよ、いずこへ旅立たれるのか。いかなる務めを成し遂げようとなさるのか。」

Verse 38

विनिवेश्यासने तौ च ददावर्घ्ये स्वयं तदा । एवं सभास्थिते तत्र धर्मिष्टे रघुनंदने

二人をそれぞれの座に着かせると、彼は自らアルギヤ（敬水の供え）を捧げた。かくして सभा（集会の間）に、法に篤いラグ族の喜びが座していると、

Verse 39

अंगदोथ हनूमांश्च नलो नीलश्च पाटलः । गजो गवाक्षो गवयः पनसश्च महायशाः

ついでアンガダとハヌマーン、ナラとニーラ、そしてパータラが来た。さらにガジャ、ガヴァークシャ、ガヴァヤ、そして大いなる名声をもつパナサも現れた。

Verse 40

पुरोधसो मंत्रिणश्च दैवज्ञो दधिवक्रकः । नीलश्शतबलिर्मैन्दो द्विविदो गंधमादनः

そこには王の祭司たちと大臣たち、占星の賢者、そしてダディヴァクラカ、ニーラ、シャタバリ、マインダ、ドヴィヴィダ、ガンダマーダナがいた。

Verse 41

वीरबाहुस्सुबाहुश्च वीरसेनो विनायकः । सूर्याभः कुमुदश्चैव सुषेणो हरियूथपः

ヴィーラバーフとスバーフ、ヴィーラセーナとヴィナーヤカ、スーリヤーバとクムダ、そしてスシェーナ――ハリの軍勢の隊長。

Verse 42

ॠषभो विनतश्चैव गवाख्यो भीमविक्रमः । ॠक्षराजश्च धूम्रश्च सहसैन्यैरुपागताः

リシャバ、ヴィナタ、そして凄まじき武勇のガヴァーキヤ、さらにリクシャラージャとドゥームラが、それぞれ幾千の軍勢を従えて到来した。

Verse 43

अंतःपुराणि सर्वाणि रुमा तारा तथैव च । अवरोधोंगदस्यापि तथान्याः परिचारिकाः

奥宮のすべての女人たち――ルマーとターラーもまた――さらにアンガダの奥に籠る女人たち、そして他の侍女たちもそこにいた。

Verse 44

प्रहर्षमतुलं प्राप्य साधुसाध्विति चाब्रुवन् । वानराश्च महात्मानः सुग्रीवसहितास्तदा

限りなき歓喜に満たされ、スグリーヴァと共にいた大心のヴァーナラの首領たちは、その時声をそろえて言った。「サードゥ、サードゥ（善哉、善哉）！」

Verse 45

वानर्यश्च महाभागास्ताराद्यास्तत्र राघवम् । अभिप्रेक्ष्याश्रुकंठ्यश्च प्रणिपत्येदमब्रुवन्

そこにて、高貴なる猿の女たち—ターラーら—はラाघヴァを仰ぎ見て、涙に声を詰まらせ、ひれ伏してこの言葉を述べた。

Verse 46

क्व सा देवी त्वया देव या विनिर्जित्यरावणम् । शुद्धिं कृत्वा हि ते वह्नौ पितुरग्र उमापतेः

おお主よ、ラーヴァナを討ち、父の御前にて火によって清めたあの女神は、いまどこにおられるのか。おおウマーの夫よ。

Verse 47

त्वयानीता पुरीं राम न तां पश्यामि तेग्रतः । न विना त्वं तया देव शोभसे रघुनंदन

おおラーマよ、あなたはその御方を都へ連れ来たれど、御前にその姿が見えぬ。彼女なくしては、神なる御身—ラグ族の喜び—は輝かれぬ。

Verse 48

त्वया विनापि साध्वी सा क्व नु तिष्ठति जानकी । अन्यां भार्यां न ते वेद्मि भार्याहीनो न शोभसे

あなたなくして、貞淑なるジャーナキーはいまいずこに留まるのか。あなたに他の妃があるとは知らぬ；妃なき御身は相応しく見えぬ。

Verse 49

क्रौंचयुग्मं मिथो यद्वच्चक्रवाकयुगं यथा । एवं वदंतीं तां तारां ताराधिपसमाननाम्

互いに呼び交わすクラウンチャの一つがいのように、また恋慕に泣くチャクラヴァーカの一つがいのように、ターラーは語った——星々の主たる月にも比すべき美をもつターラーが。

Verse 50

प्राह प्रवचसां श्रेष्ठो रामो राजीवलोचनः । चारुदंष्ट्रे विशालाक्षि कालो हि दुरतिक्रमः

蓮華の眼をもつラーマ、雄弁なる者の最勝者は言った。「美しき牙をもつ者よ、大いなる眼の淑女よ――時はまことに乗り越え難い。」

Verse 51

सर्वं कालकृतं विद्धि जगदेतच्चराचरम् । विसृज्यताः स्त्रियः सर्वाः सुग्रीवोभिमुखः स्थितः

この全宇宙、動くものも動かぬものも、すべては時のなす業と知れ。すべての女たちを退かせよ；そして彼はスグリーヴァに向かって立った。

Verse 52

सुग्रीव उवाच । भवंतौ येन कार्येण इहायातौ नरेश्वरौ । तच्चापि कथ्यतां शीघ्रं कृत्यकालो हि वर्तते

スグリーヴァは言った。「王たちよ、そなたら二人は何のためにここへ来たのか。速やかに告げよ、行動の時はすでに迫っている。」

Verse 53

ब्रुवाणमेवं सुग्रीवं भरतो रामचोदितः । आचचक्षे च गमनं लंकायां राघवस्य तु । तौ चाब्रवीच्च सुग्रीवो भवद्भ्यां सहितः पुरीम्

ラーマに促されてバラタがこのようにスグリーヴァに語り、さらにラグハヴァがランカーへ向かう旅を告げた。するとスグリーヴァは二人に言った。「我とともに都へ来よ。」

Verse 54

गमिष्ये राक्षसं देव द्रष्टुं तत्र विभीषणम् । सुग्रीवेणैवमुक्ते तु गच्छस्वेत्याह राघवः

スグリーヴァは言った。「主よ、あそこへ行き、羅刹ヴィビーシャナに会ってまいりましょう。」スグリーヴァがこう述べると、ラグハヴァは答えた。「行け。」

Verse 55

सुग्रीवो राघवौ तौ च पुष्पके तु स्थितास्त्रयः । तावत्प्राप्तं विमानं तु समुद्रस्योत्तरं तटम्

スグリーヴァと二人のラाघヴァ――その三人は聖なるプシュパカに座していた。その間に、空の車は大海の北の岸へと到った。

Verse 56

अब्रवीद्भरतं रामो ह्यत्र मे राक्षसेश्वरः । चतुर्भिः सचिवैः सार्धं जीवितार्थे विभीषणः

ラーマはバラタに言った。「ここに我がラークシャサの王、ヴィビーシャナがいる。四人の大臣とともに来て、命の護りを求めている。」

Verse 57

प्राप्तस्ततो लक्ष्मणेन लंकाराज्येभिषेचितः । अत्र चाहं समुद्रस्य परेपारे स्थितस्त्र्यहम्

それからラクシュマナに伴われて戻り、私はランカーの王位に灌頂されて即位した。さらにここで三日間、海の彼岸にとどまっていた。

Verse 58

दर्शनं दास्यते मेऽसौ ज्ञातिकार्यं भविष्यति । तावन्न दर्शनं मह्यं दत्तमेतेन शत्रुहन्

「彼は我に拝謁を許し、親族の務めも果たされよう。だが今に至るまで、敵を討つ者よ、彼は我に拝謁を与えてはくれぬ。」

Verse 59

ततः कोपः सुमद्भूतश्चतुर्थेहनि राघव । धनुरायम्य वेगेन दिव्यमस्त्रं करे धृतम्

そのとき、ラाघヴァよ、四日目に激しい憤りが起こった。彼は素早く弓を引き絞り、手に神なる武器を執った。

Verse 60

दृष्ट्वा मां शरणान्वेषी भीतो लक्ष्मणमाश्रितः । सुग्रीवेणानुनीतोऽस्मि क्षम्यतां राघव त्वया

あなたを拝して、恐れつつ帰依の庇護を求め、私はラクシュマナに身を寄せました。スグリーヴァに伴われて参りました。ラाघヴァよ、どうかお赦しください。

Verse 61

ततो मयोत्क्षिप्तशरो मरुदेशे ह्यपाकृतः । ततस्समुद्रराजेन भृशं विनयशालिना

その後、私が放った矢は荒れた砂漠の地で退けられた。さらに、きわめて謙虚で礼節に満ちた海の王によって、それは鎮められ、そらされた。

Verse 62

उक्तोहं सेतुबंधेन लंकां त्वं व्रज राघव । लंघयित्वा नरव्याघ्र वारिपूर्णं महोदधिम्

「橋を結ぶことはすでに汝に告げた。いまラṅカーへ赴け、ラाघヴァよ。人中の虎よ、水満ちる大海をひと跳びに越えよ。」

Verse 63

एष सेतुर्मया बद्धः समुद्रे वरुणालये । त्रिभिर्दिनैः समाप्तिं वै नीतो वानरसत्तमैः

「この橋は、ヴァルナの住まう海に、我が手で結ばれた。しかも三日のうちに、まことに最勝のヴァーナラたちによって完成へと至った。」

Verse 64

प्रथमे दिवसे बद्धो योजनानि चतुर्दश । द्वितीयेहनि षट्त्रिंशत्तृतीयेर्धशतं तथा

初日には十四ヨージャナが結ばれ、二日目には三十六、三日目には同じく五十が成し遂げられた。

Verse 65

इयं सा दृश्यते लंका स्वर्णप्राकारतोरणा । अवरोधो महानत्र कृतो वानरसत्तमैः

見よ、黄金の城壁と門楼を備えたランカーが今や眼前に現れた。ここに、ヴァーナラの最勝たちが大いなる封鎖を築いた。

Verse 66

अत्र युद्धं महद्वृत्तं चैत्राशुक्लचतुर्दशि । अष्टचत्वारिंशद्दिनं यत्रासौ रावणो हतः

ここで大いなる名高き戦が起こった――チャイトラ月の白分（明半）十四日、四十八日にわたり、そこでラーヴァナは討たれた。

Verse 67

अत्र प्रहस्तो नीलेन हतो राक्षसपुंगवः । हनूमता च धूम्राक्षो ह्यत्रैव विनिपातितः

ここで羅刹の雄プラハスタはニーラに討たれ、またここでドゥームラークシャもハヌマーンによって打ち倒された。

Verse 68

महोदरातिकायौ च सुग्रीवेण महात्मना । अत्रैव मे कुंभकर्णो लक्ष्मणेनेंद्रजित्तथा

大いなる魂のスグリーヴァはマホーダラとアティカーヤを討ち、ここで我がクンバカルナもラクシュマナに、そしてインドラジットもまた討たれた。

Verse 69

मया चात्र दशग्रीवो हतो राक्षसपुंगवः । अत्र संभाषितुं प्राप्तो ब्रह्मा लोकपितामहः

ここで我が手により、羅刹の最勝ダシャグリーヴァは討たれた。さらにここへ、諸世界の祖父にして父なるブラフマーが語らうために来臨した。

Verse 70

पार्वत्या सहितो देवः शूलपाणिर्वृषध्वजः । महेंद्राद्याः सुरगणाः सगंधर्वास्स किंनराः

三叉戟を執り、牡牛の旗印を掲げるシヴァ神はパールヴァティーを伴い、さらにマヘーンドラ（インドラ）を首とする諸天の群れ、そしてガンダルヴァとキンナラも共にあった。

Verse 71

पिता मे च समायातो महाराजस्त्रिविष्टपात् । वृतश्चाप्सरसां संघैर्विद्याधरगणैस्तथा

我が父もまた—大王として—三十三神の天界スヴァルガより来臨し、アプサラーの群れと、同じくヴィディヤーダラの一団に囲まれていた。

Verse 72

तेषां समक्षं सर्वेषां जानकी शुद्धिमिच्छता । उक्ता सीता हव्यवाहं प्रविष्टा शुद्धिमागता

皆の面前で、清らかさを示そうとするジャーナキーが語られ、シーターは火中に入り、その潔白を成就して明らかにした。

Verse 73

लंकाधिपैः सुरैर्दृष्टा गृहीता पितृशासनात् । अथाप्युक्तोथ राज्ञाहमयोध्यां गच्छ पुत्रकम्

ランカーの主たる神々に見とどけられ、彼女は父の命に従って連れ去られた。ついで王は私にも言った、「子よ、アヨーディヤーへ行け」。

Verse 74

न मे स्वर्गो बहुमतस्त्वया हीनस्य राघव । तारितोहं त्वया पुत्र प्राप्तोऽस्मीन्द्रसलोकताम्

ラाघァヴァよ、汝を失っていた時、天界さえ私には価値がなかった。だが汝は我を救い給うた、我が子よ、私はインドラの世界に到った。

Verse 75

लक्ष्मणं चाब्रवीद्राजा पुत्र पुण्यं त्वयार्जितम् । भ्रात्रासममथो दिव्यांल्लोकान्प्राप्स्यसि चोत्तमान्

王はラクシュマナに告げた。「わが子よ、汝は大いなる功徳を積んだ。ゆえに兄とともに、最上の神聖なる世界に到達するであろう。」

Verse 76

आहूय जानकीं राजा वाक्यं चेदमुवाच ह । न च मन्युस्त्वया कार्यो भर्तारं प्रति सुव्रते

王はジャーナキーを召してこう言った。「貞淑なる者よ、夫に対して怒りを抱いてはならぬ。」

Verse 77

ख्यातिर्भविष्यत्येवाग्र्या भर्तुस्ते शुभलोचने । एवं वदति रामे तु पुष्पके च व्यवस्थिते

「吉祥なる眼をもつ者よ、汝の夫の至高の名声は必ずや現れる。」ラーマがこのように語るとき、彼はプシュパカの天翔る車に座していた。

Verse 78

तत्र ये राक्षसवरास्ते गत्वाशु विभीषणं । प्राप्तो रामः ससुग्रीवश्चारा इत्थं तदाऽवदन्

そのとき羅刹の中の俊傑たちは急ぎヴィビーシャナのもとへ赴き、密偵としてこう報告した。「ラーマがスグリーヴァとともに到着した。」

Verse 79

विभीषणस्तु तच्छ्रुत्वा रामागमनमंतिके । चारांस्तान्पूजयामास सर्वकामधनादिभिः

ラーマの来臨が近いと聞くや、ヴィビーシャナはその密偵たちを、財宝などあらゆる願いを満たす贈り物でもって厚く敬った。

Verse 80

अलंकृत्य पुरीं तां तु निष्क्रान्तः सचिवैः सह । दृष्ट्वा रामं विमानस्थं मेराविव दिवाकरं

その都を飾り整えると、彼は大臣たちと共に बाहरへ出た。天の車に座すラーマを見れば、まるでメール山に輝く太陽のごとく、驚嘆して仰ぎ見た。

Verse 81

अष्टांगप्रणिपातेन नत्वा राघवमब्रवीत् । अद्य मे सफलं जन्म प्राप्ताः सर्वे मनोरथाः

八支を地に投げてラグハヴァに礼拝し、彼は言った。「今日、我が生は実りを得た。すべての願いが成就した。」

Verse 82

यद्दृष्टौ देवचरणौ जगद्वंद्यावनिंदितौ । कृतः श्लाघ्योस्म्यहं देव शक्रादीनां दिवौकसां

世に礼拝され、非難なき主の御足を拝したゆえに、デーヴァよ、我はシャクラ（インドラ）をはじめとする天界の住人の中にあっても、讃えられるに足る者となった。

Verse 83

आत्मानमधिकं मन्ये त्रिदशेशात्पुरंदरात् । रावणस्य गृहे दीप्ते सर्वरत्नोपशोभिते

あらゆる宝玉に飾られ輝くラーヴァナの館にあって、我は神々の主プランダラ（インドラ）よりも自らを勝る者と思う。

Verse 84

उपविष्टे तु काकुत्स्थे अर्घं दत्वा विभीषणः । उवाच प्रांजलिर्भूत्वा सुग्रीवं भरतं तथा

カクッツタ（ラーマ）が座に着くと、ヴィビーシャナは敬水の供物アルギャを捧げ、合掌してスグリーヴァとバラタにも言葉を述べた。

Verse 85

इहागतस्य रामस्य यद्दास्ये न तदस्ति मे । इयं च लंका रामेण रिपुं त्रैलोक्यकंटकम्

ここへ来られたラーマに、我にはふさわしい奉仕が何もない。しかもこのランカーは――ラーマが三界の喉に刺さる棘たる敵を滅ぼされる。

Verse 86

हत्वा तु पापकर्माणं दत्ता पूर्वं पुरी मम । इयं पुरी इमे दारा अमी पुत्रास्तथा ह्यहं

「罪業をなす者を討ったのち、かつて我が都は我に返された。これがその都、これらが我が妻たち、あれらが我が子ら――そしてまさしくこれが我である。」

Verse 87

सर्वमेतन्मया दत्तं सर्वमक्षयमस्तु ते । ततः प्रकृतयः सर्वा लंकावासिजनाश्च ये

「これらすべては我が授けたもの、汝にとって尽きることなくあれ。すると、汝の眷属のすべて、またランカーに住まう人々もまた……」

Verse 88

आजग्मू राघवं द्रष्टुं कौतूहलसमन्विताः । उक्तो विभीषणस्तैस्तु रामं दर्शय नः प्रभो

好奇の思いに満ちて、彼らはラグハヴァを拝しに来た。そこでヴィビーシャナに言った。「主よ、我らにラーマをお見せください。」

Verse 89

विभीषणेन कथिता राघवाय महात्मने । तेषामुपायनं सर्वं भरतो रामचोदितः

ヴィビーシャナはその次第を大いなる魂のラグハヴァに語り告げた。さらにラーマの促しにより、バラタは彼らの贈り物と供物のすべてを整えた。

Verse 90

जग्राह वानरेन्द्रश्च धनरत्नौघसंचयं । एवं तत्र त्र्यहं रामो ह्यवसद्राक्षसालये

猿たちの王は、積み重ねられた財宝と宝玉の山を取り押さえた。かくしてラーマは、羅刹の住まいに三日間とどまった。

Verse 91

चतुर्थेहनि संप्राप्ते रामे चापि सभास्थिते । केकसी पुत्रमाहेदं रामं द्रक्ष्यामि पुत्रक

四日目が訪れ、ラーマもまた सभा（集会）に座していたとき、ケーカシーは息子に言った。「わが子よ、このラーマを見に行こう。」

Verse 92

दृष्टे तस्मिन्महत्पुण्यं प्राप्यते मुनिसत्तमैः । विष्णुरेष महाभागश्चतुर्मूर्तिस्सनातनः

彼を拝するなら、最勝の聖仙たちは大いなる功徳を得る。これはヴィシュヌ、至福に満ちた永遠者、四つの姿として顕現するお方である。

Verse 93

सीता लक्ष्मीर्महाभाग न बुद्धा साग्रजेन ते । पित्रा ते पूर्वमाख्यातं देवानां दिविसंगमे

幸いなる者よ、シーターは—まさしくラクシュミーそのもの—であるのに、汝と兄はそれを悟らなかった。かつて父は天上の देव（神々）の सभाにて、そのことを汝に語ったのだ。

Verse 94

कुले रघूणां वै विष्णुः पुत्रो दशरथस्य तु । भविष्यति विनाशाय दशग्रीवस्य रक्षसः

まことに、ラグ族の家系において、ヴィシュヌはダシャラタの子として生まれ、十頸の羅刹ダシャグリーヴァ（ラーヴァナ）を滅ぼすであろう。

Verse 95

विभीषण उवाच । एवं कुरुष्व वै मातर्गृहाण नवमं वरम् । पात्रं चंदनसंयुक्तं दधिक्षौद्राक्षतैः सह

ヴィビーシャナは言った。「まことにそのようになされよ、母よ。第九の恩寵をお受けください——白檀を調えた器に、凝乳と蜂蜜、そして欠けぬ米粒を添えて。」

Verse 96

दूर्वयार्घं सह कुरु राजपुत्रस्य दर्शनम् । सरमामग्रतः कृत्वा याश्चान्या देवकन्यकाः

ドゥールヴァ草を添えたアルギャの供えを携え、王子に拝謁しに行け。サラマーを先頭に立て、ほかの天の乙女たちも同じく伴え。

Verse 97

व्रजस्व राघवाभ्याशं तस्मादग्रे व्रजाम्यहम् । एवमुक्त्वा गतं रक्षो यत्र रामो व्यवस्थितः

「ただちにラ―ガヴァのもとへ行け。ゆえに私は先に進もう。」そう言い終えると、その羅刹はラーマの陣する所へ赴いた。

Verse 98

उत्सार्य दानवान्सर्वान्रामं द्रष्टुं समागतान् । सभां तां विमलां कृत्वा रामं स्वाभिमुखे स्थितम्

ラーマを見ようと集まったすべてのダーナヴァを追い払い、その सभा（集会の間）を清らかに整え、ラーマの正面に立った。

Verse 99

विभीषण उवाच । विज्ञाप्यं शृणु मे देव वदतश्च विशांपते । दशग्रीवं कुंभकर्णं या च मां चाप्यजीजनत्

ヴィビーシャナは言った。「神よ、民の主よ、私の申し上げることをお聞きください。ダシャグリーヴァ（ラーヴァナ）とクンバカルナ、そしてこの私をも産んだその御方について。」

Verse 100

इयं सा देवमाता नः पादौ ते द्रष्टुमिच्छति । तस्यास्तु त्वं कृपां कृत्वा दर्शनं दातु मर्हसि

こちらは我らの神なる母にて、あなたの御足を拝したいと願っております。どうか憐れみを垂れ、御前に拝する機会をお授けください。

Verse 101

राम उवाच । अहं तस्याः समीपं तु मातृदर्शनकांक्षया । गमिष्ये राक्षसेंद्र त्वं शीघ्रं याहि ममाग्रतः

ラーマは言った。「母にお目にかかりたいゆえ、ただちにそのもとへ参ろう。羅刹の王よ、我が前を急ぎ進め。」

Verse 102

प्रतिज्ञाय तु तं वाक्यमुत्तस्थौ च वरासनात् । मूर्ध्नि चांजलिमाधाय प्रणाममकरोद्विभुः

その言葉を誓うと、偉力ある者は勝れた座より立ち上がり、合掌を頭上に戴いて、恭しく礼拝した。

Verse 103

अभिवादयेहं भवतीं माता भवसि धर्मतः । महता तपसा चापि पुण्येन विविधेन च

我は汝に礼拝する。ダルマの法により汝は我が母、また大いなる苦行と種々の功徳によっても母である。

Verse 104

इमौ ते चरणौ देवि मानवो यदि पश्यति । पूर्णस्स्यात्तदहं प्रीतो दृष्ट्वेमौ पुत्रवत्सले

女神よ、人がこの御足二つを拝すれば、満ち足りて成就する。これを見た我もまた歓喜する、我を子のごとく慈しむ御方よ。

Verse 105

कौसल्या मे यथा माता भवती च तथा मम । केकसी चाब्रवीद्रामं चिरं जीव सुखी भव

「カウサリヤがわたしの母であるように、あなたもまたわたしにとって母です。」そののちケーカシーはラーマに言った。「長く生き、幸いであれ。」

Verse 106

भर्त्रा मे कथितं वीर विष्णुर्मानुषरूपधृत् । अवतीर्णो रघुकुले हितार्थेत्र दिवौकसाम्

夫は私に告げました、勇者よ。ヴィシュヌは人の姿を取り、この地でラグ王家に降臨し、神々の安寧のために来られたのだと。

Verse 107

दशग्रीव विनाशाय भूतिं दातुं विभीषणे । वालिनो निधनं चैव सेतुबंधं च सागरे

ダシャグリーヴァ（ラーヴァナ）を滅ぼすため、ヴィビーシャナに繁栄を授けるため、ヴァーリを討つため、そして大海に橋を架けるため。

Verse 108

पुत्रो दशरथस्यैव सर्वं स च करिष्यति । इदानीं त्वं मया ज्ञातः स्मृत्वा तद्भर्तृभाषितम्

ダシャラタの御子こそ、ただお一人ですべてを成し遂げられる。今、夫の言葉を思い起こして、あなたを見定めた。

Verse 109

सीता लक्ष्मीर्भवान्विष्णुर्देवा वै वानरास्तथा । गृहं पुत्र गमिष्यामि स्थिरकीर्तिमवाप्नुहि

シーターはラクシュミー、あなたはヴィシュヌ。猿たちはまことに神々である。わが子よ、私は家へ帰ろう—揺るがぬ名声を得なさい。

Verse 110

सरमोवाच । इहैव वत्सरं पूर्णमशोकवनिकास्थिता । सेविता जानकी देव सुखं तिष्ठति ते प्रिया

サラマーは言った。「まさにここで、まる一年、ジャーナキーはアショーカの園に留まりました。お守りされ、仕えられて、主よ、あなたの愛しき方はここで安らかにお住まいです。」

Verse 111

नित्यं स्मरामि वै पादौ सीतायास्तु परंतप । कदा द्रक्ष्यामि तां देवीं चिंतयाना त्वहर्निशम्

敵を焼き尽くす者よ、私は常にシーターの御足を念じています。昼も夜も思い続けるその女神を、いつ拝することができるのでしょうか。

Verse 112

किमर्थं देवदेवेन नानीता जानकी त्विह । एकाकी नैव शोभेथा योषिता च तया विना

なぜ神々の神はジャーナキーをここへお連れにならないのですか。女は独りでは相応しくありません。彼女なくしては、あなたもまた輝きを失うでしょう。

Verse 113

समीपे शोभते सीता त्वं च तस्याः परंतप । एवं ब्रुवन्त्यां भरतः केयमित्यब्रवीद्वचः

「近くでシーターは美しく輝き、敵を焼き尽くす者よ、あなたもまた彼女の傍らで輝く。」そう語る彼女に、バラタは言った。「彼女は誰だ？」

Verse 114

ततश्चेंगितविद्रामो भरतं प्राह सत्वरम् । विभीषणस्य भार्या वै सरमा नाम नामतः

するとチェンギタヴィドゥラーマは急いでバラタに告げた。「まことに、ヴィビーシャナの妻はサラマーという名です。」

Verse 115

प्रिया सखी महाभागा सीतायास्सुदृढं मता । सर्वंकालकृतं पश्य न जाने किं करिष्यति

愛しき友よ、幸い多き者よ—シーターの決意は堅く定まっている。見よ、すべては時のはたらきによって成る；彼女が何をするか、わたしには分からぬ。

Verse 116

गच्छ त्वं सुभगे भर्तृगेहं पालय शोभने । मां त्यक्त्वा हि गता देवी भाग्यहीनं गतिर्यथा

行きなさい、幸いにして麗しき者よ、夫の家へ赴き、そこでよく家を守りなさい。女神はわたしを捨てて去った—まるで幸運が不運の者を離れるように。

Verse 117

तया विरहितः सुभ्रु रतिं विंदे न कर्हिचित् । शून्या एव दिशः सर्वाः पश्यामीह पुनर्भ्रमन्

美しき眉の者よ、彼女と離れては、いついかなる時も喜びを得られぬ。ここを幾度もさまよい、四方すべてがまったく空しいのを見る。

Verse 118

विसृज्यतां च सरमां सीतायास्तु प्रियां सखीम् । गतायामथ केकस्यां रामः प्राह विभीषणम्

「シーターの親しき友サラマーを帰してやれ。」こう言って、ケーカシーが去ったのち、ラーマはヴィビーシャナに語った。

Verse 119

दैवतेभ्यः प्रियं कार्यं नापराध्यास्त्वया सुराः । आज्ञया राजराजस्य वर्तितव्यं त्वयानघ

神々に喜ばれることをなせ。諸天を犯してはならぬ。万王の王の命により、罪なき者よ、そのとおりに身を処せ。

Verse 120

लंकायां मानुषो यो वै समागच्छेत्कथंचन । राक्षसैर्न च हंतव्यो द्रष्टव्योसौ यथा त्वहम्

いかなる手段であれランカーに来た人間は、羅刹たちによって殺されてはならぬ。むしろ、わたしが見たいように、見せるために連れて来るがよい。

Verse 121

विभीषण उवाच । आज्ञयाहं नरव्याघ्र करिष्ये सर्वमेव तु । विभीषणे हि वदति वायू राममुवाच ह

ヴィビーシャナは言った。「あなたのご命令により、人中の虎よ、わたしはまことにすべてを成し遂げましょう。」ヴィビーシャナがそう語る間に、風神ヴァーユはラーマに告げた。

Verse 122

इहास्तिवैष्णवी मूर्तिः पूर्वं बद्धो बलिर्यया । तां नयस्व महाभाग कान्यकुब्जे प्रतिष्ठय

ここに、かつてバリが縛られた由縁のヴァイシュナヴァの聖像がある。幸いなる者よ、それを携え、カーニヤクブジャに安置せよ。

Verse 123

विदित्वा तदभिप्रायं वायुना समुदाहृतम् । विभीषणस्त्वलंकृत्य रत्नैः सर्वैश्च वामनम्

ヴァーユによって告げられたその意図を悟ると、ヴィビーシャナはあらゆる宝玉をもってヴァーマナを荘厳した。

Verse 124

आनीय चार्पयद्रामे वाक्यं चेदमुवाच ह । यदा वै निर्जितः शक्रो मेघनादेन राघव

それを携えてラーマに捧げ、さらにこう言った。「ラाघァヴァよ、かつてシャクラ（インドラ）がメーガナーダにまことに打ち負かされた時……。」

Verse 125

तदा वै वामनस्त्वेष आनीतो जलजेक्षण । नयस्व तमिमं देव देवदेवं प्रतिष्ठय

そのとき、蓮華の眼をもつ御方よ、このヴァーマナはすでに連れて来られました。神よ、彼をここへ導き、諸神の神をしかるべく安置し奉り、聖別してください。

Verse 126

तथेति राघवः कृत्वा पुष्पकं च समारुहत् । धनं रत्नमसंख्येयं वामनं च सुरोत्तमम्

「しかるべし」と言って、ラाघヴァはプシュパカに乗り込んだ。数知れぬ財宝と宝玉を携え、さらに諸神のうち最勝なるヴァーマナをも伴った。

Verse 127

गृह्य सुग्रीवभरतावारूढौ वामनादनु । व्रजन्नेवांबरे रामस्तिष्ठेत्याह विभीषणम्

スグリーヴァとバラタ—すでに乗り込んでいた二人—を取り、さらにヴァーマナを伴って、ラーマは大空を進んだ。進みながら彼はヴィビーシャナに「ここに留まれ」と告げた。

Verse 128

राघवस्य वचः श्रुत्वा भूयोप्याह स राघवम् । करिष्ये सर्वमेतद्धि यदाज्ञप्तं विभो त्वया

ラाघヴァの言葉を聞くと、彼は再びラाघヴァに申し上げた。「まことに、主よ、あなたが命じられたことはすべて、このとおり成し遂げましょう。」

Verse 129

सेतुनानेन राजेंद्र पृथिव्यां सर्वमानवाः । आगत्य प्रतिबाधेरन्नाज्ञाभंगो भवेत्तव

王よ、この堤（橋）があるがゆえに、地上のあらゆる人々が来て通行を妨げるでしょう。かくして、あなたのご命令は破られてしまいます。

Verse 130

कोत्र मे नियमो देव किन्नु कार्यं मया विभो । श्रुत्वैतद्राघवो वाक्यं राक्षसोत्तमभाषितम्

「おお神よ、我にいかなる自制があろうか。大主よ、我に何の務めがあるというのか。」最上の羅刹がこう語るのを聞いて、ラ―ガヴァ（ラーマ）は耳を傾けた。

Verse 131

कार्मुकं गृह्य हस्तेन रामः सेतुं द्विधाच्छिनत् । त्रिर्विभज्य च वेगेन मध्ये वै दशयोजनम्

ラーマは弓を手に取り、橋を二つに断った。さらに勢いよく三つに分け、中央を十ヨージャナにわたり裂き割った。

Verse 132

छित्वा तु योजनं चैकमेकं खंडत्रयं कृतम् । वेलावनं समासाद्य रामः पूजां रमापतेः

一ヨージャナの長さを断ち、三つの区分としたのち、ラーマはヴェーラーヴァナに至り、ラマーパティ—ラクシュミーの主ヴィシュヌ—を礼拝した。

Verse 133

कृत्वा रामेश्वरं नाम्ना देवदेवं जनार्दनं । अभिषिच्याथ संगृह्य वामनं रघुनंदनः

「ラーメーシュヴァラ」と名づけて（神格を） स्थापितし、神々の神ジャナールダナをアビシェーカにより灌頂して奉斎した。ついでラグ族の喜び（ラーマ）は身の回りを整え、ヴァーマナを伴った。

Verse 134

दक्षिणादुदधेश्चैव निर्जगाम त्वरान्वितः । अंतरिक्षादभूद्वाणी मेघगंभीरनिःस्वना

それから彼は南の大海を急ぎ発った。すると虚空より、雲の轟きのごとく深く響く声が起こった。

Verse 135

रुद्र उवाच । भो भो रामास्तु भद्रं ते स्थितोऽहमिह सांप्रतम् । यावज्जगदिदं राम यावदेषा धरा स्थिता

ルドラは言った。「おおラーマよ、ラーマよ――汝に吉祥あれ。われはいまここに立ち、此の世界が存するかぎり、この大地が確立しているかぎり、ここに留まろう。」

Verse 136

तावदेव च ते सेतु तीर्थं स्थास्यति राघव । श्रुत्वैवं देवदेवस्य गिरं ताममृतोपमाम्

「おおラグハヴァよ、汝のセートゥと呼ばれる聖なる渡しは、その期間だけ確立して存するであろう。」かくして神々の神の、甘露にも似た言葉を聞き、

Verse 137

राम उवाच । नमस्ते देवदेवेश भक्तानामभयंकर । गौरीकांत नमस्तुभ्यं दक्षयज्ञविनाशन

ラーマは言った。「礼拝いたします、神々の主よ、帰依者に無畏を授ける御方よ。ガウリーの愛しき御方よ、礼拝いたします――ダクシャの祭祀を滅した御方よ。」

Verse 138

नमो भवाय शर्वाय रुद्राय वरदाय च । पशूनांपतये नित्यं चोग्राय च कपर्दिने

バヴァに、シャルヴァに、ルドラに、そして恩寵を授ける御方に礼拝。常にパシュパティに、またウグラとカパルディンにも礼拝。

Verse 139

महादेवाय भीमाय त्र्यंबकाय दिशांपते । ईशानाय भगघ्नाय नमोस्त्वंधकघातिने

マハーデーヴァに、ビーマに、三つ目の主に、方位の守護者に礼拝。イーシャーナに、バガを討った御方に――アンダカを滅した御方に礼拝。

Verse 140

नीलग्रीवाय घोराय वेधसे वेधसा स्तुत । कुमारशत्रुनिघ्नाय कुमारजननाय च

青き喉の御方、恐るべき御方、創造主—創造主みずからに讃えられる御方に礼拝する。さらに、クマーラの敵を滅ぼす御方、またクマーラを生み出す御方に礼拝する。

Verse 141

विलोहिताय धूम्राय शिवाय क्रथनाय च । नमो नीलशिखंडाय शूलिने दैत्यनाशिने

紅き御方、煙の色の御方、シヴァ、そして破壊者に礼拝する。青き頂を戴く主、三叉戟を執る御方、ダイティヤと魔を滅する御方に帰依する。

Verse 142

उग्राय च त्रिनेत्राय हिरण्यवसुरेतसे । अनिंद्यायांबिकाभर्त्रे सर्वदेवस्तुताय च

猛き御方、三つの眼を持つ主、黄金にして光り輝く種子を有する御方に礼拝する。咎なき御方、アンビカーの夫、すべての神々に讃えられる御方に礼拝する。

Verse 143

अभिगम्याय काम्याय सद्योजाताय वै नमः । वृषध्वजाय मुंडाय जटिने ब्रह्मचारिणे

まことに、近づき得る御方、願いを成就する御方、サディヨージャータに礼拝する。牛の旗を掲げる主、剃髪の行者、結髪の御方、そして清浄なる梵行者に礼拝する。

Verse 144

तप्यमानाय तप्याय ब्रह्मण्याय जयाय च । विश्वात्मने विश्वसृजे विश्वमावृत्य तिष्ठते

苦行（タパス）に燃え、みずから苦行の力である御方に礼拝する。バラモンを護る御方、勝利そのものに礼拝する。宇宙のアートマン、宇宙の創造者—全世界を遍満し包みつつ、御方は安住しておられる。

Verse 145

नमो नमोस्तु दिव्याय प्रपन्नार्तिहराय च । भक्तानुकंपिने देव विश्वतेजो मनोगते

礼拝、礼拝を捧げます、帰依する者の苦悩を除く至聖に。信徒に憐れみ深き神よ、遍く照らす光よ、心の内を巡り給う御方よ。

Verse 146

पुलस्त्य उवाच । एवं संस्तूयमानस्तु देवदेवो हरो नृप । उवाच राघवं वाक्यं भक्तिनम्रं पुरास्थितम्

プラスタヤは言った。「このように讃えられると、王よ、神々の神ハラは、御前に立つラ―ガヴァに、信愛により低く柔らかな言葉を語った。」

Verse 147

रुद्र उवाच । भो भो राघव भद्रं ते ब्रूहि यत्ते मनोगतम् । भवान्नारायणो नूनं गूढो मानुषयोनिषु

ルドラは言った。「おおラ―ガヴァ、ラ―ガヴァよ、汝に吉祥あれ。心に思うところを語れ。汝はまことに人の胎に隠れたナーラーヤナそのものだ。」

Verse 148

अवतीर्णो देवकार्यं कृतं तच्चानघ त्वया । इदानीं स्वं व्रजस्थानं कृतकार्योसि शत्रुहन्

汝は世に降り、無垢なる者よ、神々の御業はまことに汝によって成し遂げられた。いま自らの住処ヴラジャへ帰れ。使命は果たされた、敵を討つ者よ。

Verse 149

त्वया कृतं परं तीर्थं सेत्वाख्यं रघुनंदन । आगत्य मानवा राजन्पश्येयुरिह सागरे

おおラグの喜子ラグナンダナよ、汝は「セートゥ」と名づけられた最上の聖なる渡り（ティールタ）を成した。王よ、人々がここに来て、この大海にそれを拝するように。

Verse 150

महापातकयुक्ता ये तेषां पापं विलीयते । ब्रह्मवध्यादिपापानि यानि कष्टानि कानिचित्

大罪を負う者であっても、その罪は溶け去る——婆羅門殺し（ブラフマハティヤー）などの重い罪、いかなる苛烈な罪であっても消滅する。

Verse 151

दर्शनादेव नश्यंति नात्र कार्या विचारणा । गच्छ त्वं वामनं स्थाप्य गंगातीरे रघूत्तम

ただ見るだけで滅び去る——ここで思案は要らぬ。行け、ラグ族の最勝者よ、ガンガーの岸にヴァーマナを安置せよ。

Verse 152

पृथिव्यां सर्वशः कृत्वा भागानष्टौ परंतप । श्वेतद्वीपं स्वकं स्थानं व्रज देव नमोस्तु ते

大地をあまねく八つの分け前に分かち終えたなら、敵を焼く者よ——今ぞ主よ、白洲（シュヴェータドヴィーパ）という汝の本来の住処へ赴け。汝に敬礼する。

Verse 153

प्रणिपत्य ततो रामस्तीर्थं प्राप्तश्च पुष्करम् । विमानं तु न यात्यूर्ध्वं वेष्टितं तत्तु राघवः

それからラーマはひれ伏して礼拝し、プシュカラの聖なるティールタに到った。だが空の車は上昇せず、絡め取られたように留まっていた——ラグハヴァにはそのようであった。

Verse 154

किमिदं वेष्टितं यानं निरालंबेऽम्बरे स्थितम् । भवितव्यं कारणेन पश्येत्याह स्म वानरम्

「これは何だ、この覆われた乗り物は。支えなき虚空に留まっているとは。きっと定められた因があるのだ、見よ！」——そう彼は猿に告げた。

Verse 155

सुग्रीवो रामवचनादवतीर्य धरातले । स च पश्यति ब्रह्माणं सुरसिद्धसमन्वितम्

ラーマの御命により、スグリーヴァは地上へと降り立った。そこで彼は、神々と成就者シッダたちに随伴された梵天ブラフマーを拝した。

Verse 156

ब्रह्मर्षिसङ्घसहितं चतुर्वेदसमन्वितम् । दृष्ट्वाऽऽगत्याब्रवीद्रामं सर्वलोकपितामहः

四ヴェーダを具え、ブラフマリシたちの群れを伴うラーマを見て、万界の祖ピターマハ（梵天）は近づき、ラーマに語りかけた。

Verse 157

सहितो लोकपालैश्च वस्वादित्यमरुद्गणैः । तं देवं पुष्पकं नैव लंघयेद्धि पितामहम्

世界の守護神たち、さらにヴァス、アーディティヤ、マルトの群れを伴っていても、ピターマハ（梵天）でさえ、その神なるプシュパカを越えようとはしない。

Verse 158

अवतीर्य ततो रामः पुष्पकाद्धेमभूषितात् । नत्वा विरिंचनं देवं गायत्र्या सह संस्थितम्

それからラーマは、黄金に飾られたプシュパカより降り立った。ガーヤトリーとともに立つ神ヴィリンチャ（梵天）に礼拝し、その場にとどまった。

Verse 159

अष्टांगप्रणिपातेन पंचांगालिंगितावनिः । तुष्टाव प्रणतो भूत्वा देवदेवं विरिंचनम्

八支をもって大地に伏し—身を五点で地に抱きつけるように—彼は恭しく礼拝し、神々の神ヴィリンチャ（梵天）を讃嘆した。

Verse 160

राम उवाच । नमामि लोककर्तारं प्रजापतिसुरार्चितम् । देवनाथं लोकनाथं प्रजानाथं जगत्पतिम्

ラーマは言った。「諸世界の創造主、プラジャーパティと諸神に礼拝される御方に、私は帰依して礼拝する。神々の主、世界の主、生類の主、宇宙の大主宰に。」

Verse 161

नमस्ते देवदेवेश सुरासुरनमस्कृत । भूतभव्यभवन्नाथ हरिपिंगललोचन

あなたに敬礼します、神々の神主よ。デーヴァもアスラも等しく礼拝する御方。過去・未来・現在の主よ——ハリよ、黄褐に輝く眼をもつ御方よ。

Verse 162

बालस्त्वं वृद्धरूपी च मृगचर्मासनांबरः । तारणश्चासि देवस्त्वं त्रैलोक्यप्रभुरीश्वरः

あなたは幼子でありながら、老翁の姿をも帯びる。鹿皮を座と衣としてまとう。あなたは救いの渡し手、解脱へ導く御方。まことに神であり、三界の主、自在なる統御者である。

Verse 163

हिरण्यगर्भः पद्मगर्भः वेदगर्भः स्मृतिप्रदः । महासिद्धो महापद्मी महादंडी च मेखली

彼はヒラニヤガルバ（黄金の胎）、パドマガルバ（蓮の胎）、ヴェーダガルバ（ヴェーダの胎）—ヴェーダの源—であり、聖なる憶念を授ける者。大成就者、大いなる蓮の担い手、大いなる杖の保持者、そして帯を締める者である。

Verse 164

कालश्च कालरूपी च नीलग्रीवो विदांवरः । वेदकर्तार्भको नित्यः पशूनां पतिरव्ययः

彼は時そのものであり、時の姿そのもの。青き喉の御方、智者の中の最勝者。常に若く、ヴェーダの作者、衆生の主、永遠にして不滅である。

Verse 165

दर्भपाणिर्हंसकेतुः कर्ता हर्ता हरो हरिः । जटी मुंडी शिखी दंडी लगुडी च महायशाः

手にクシャ草を携え、白鳥を印とし、彼は為す者にして収め取る者、ハラにしてハリである。結髪の苦行者、剃髪の者、頂髻の者、杖を執り棍棒を執る者—大いなる名声を具える。

Verse 166

भूतेश्वरः सुराध्यक्षः सर्वात्मा सर्वभावनः । सर्वगः सर्वहारी च स्रष्टा च गुरुरव्ययः

彼は一切衆生の主、神々の統御者であり、万有の自己、あらゆる存在相の保持者である。遍満し、すべてを収め取る者、また創造者でもある—不滅のグルである。

Verse 167

कमंडलुधरो देवः स्रुक्स्रुवादिधरस्तथा । हवनीयोऽर्चनीयश्च ओंकारो ज्येष्ठसामगः

彼はカマンダル（水瓶）を携える神であり、また祭祀の杓（スルクとスルヴァ）をも執る。供物を受けるにふさわしく、礼拝されるべき者；彼は聖音節オームであり、サーマン讃歌の最上の詠唱者である。

Verse 168

मृत्युश्चैवामृतश्चैव पारियात्रश्च सुव्रतः । ब्रह्मचारी व्रतधरो गुहावासी सुपङ्कजः

彼はまた「死」であり、また「不死」でもある。さらにパーリヤートラ、スヴラタ。梵行を守る者、誓戒を担う者、洞窟に住まう者、そしてスパンカジャでもある。

Verse 169

अमरो दर्शनीयश्च बालसूर्यनिभस्तथा । दक्षिणे वामतश्चापि पत्नीभ्यामुपसेवितः

アマラは見目麗しく、昇る太陽のように輝き、二人の妻に仕えられていた—一人は右に、もう一人は左に。

Verse 170

भिक्षुश्च भिक्षुरूपश्च त्रिजटी लब्धनिश्चयः । चित्तवृत्तिकरः कामो मधुर्मधुकरस्तथा

（彼は）托鉢の修行者として、また托鉢者の姿として現れ、堅き決意のトリジャティ（Trijaṭī）となり、心のはたらきを揺り動かすカーマ（Kāma）となり、さらにマドゥ（Madhu）およびマドゥカラ（Madhukara）ともなる。

Verse 171

वानप्रस्थो वनगत आश्रमी पूजितस्तथा । जगद्धाता च कर्त्ता च पुरुषः शाश्वतो ध्रुवः

彼は森に住まう林棲期（vānaprastha）、崇敬される修行者であり、また宇宙を支え、これを成す者—永遠にして揺るがぬ至上のプルシャ（Puruṣa）である。

Verse 172

धर्माध्यक्षो विरूपाक्षस्त्रिधर्मो भूतभावनः । त्रिवेदो बहुरूपश्च सूर्यायुतसमप्रभः

彼はダルマの監督者、広き眼をもつ御方；三重のダルマの体現；万有を養う者—三ヴェーダそのものの姿として、多様に現れ、万の太陽のごとく輝く。

Verse 173

मोहकोवंधकश्चैवदानवानांविशेषतः । देवदेवश्च पद्माङ्कस्त्रिनेत्रोऽब्जजटस्तथा

彼はまことに迷妄を払う者、とりわけダーナヴァを鎮める御方；神々の神—蓮華の印を帯び—三つの眼をもち、また蓮に飾られた結髪（ジャター）を垂れる。

Verse 174

हरिश्मश्रुर्धनुर्धारी भीमो धर्मपराक्रमः । एवं स्तुतस्तु रामेण ब्रह्मा ब्रह्मविदांवरः

かくしてラーマは、ブラフマンを知る者の中で最勝なるブラフマーを次のように讃えた。「赤みを帯びた髭をたたえ、弓を携え、畏るべき威容を示し、ダルマの武勇において大いなる力をもつ者よ。」

Verse 175

उवाच प्रणतं रामं करे गृह्य पितामहः । विष्णुस्त्वं मानुषे देहेऽवतीर्णो वसुधातले

祖父神ピターマハ（ブラフマー）は、伏して礼するラーマの手を取りて告げた。「汝はヴィシュヌ、地上に人身をもって降臨せし者なり。」

Verse 176

कृतं तद्भवता सर्वं देवकार्यं महाविभो । संस्थाप्य वामनं देवं जाह्नव्या दक्षिणे तटे

大いなる主よ、汝は諸天の御業をことごとく成し遂げ、ジャーナヴィー（ガンガー）の南岸に神ヴァーマナを安置された。

Verse 177

अयोध्यां स्वपुरीं गत्वा सुरलोकं व्रजस्व च । विसृष्टो ब्रह्मणा रामः प्रणिपत्य पितामहं

「アヨーディヤー、汝が都へ赴き、しかるのち神々の世界へ往け。」かくしてブラフマーに暇を賜り、ラーマはピターマハに伏して礼拝した。

Verse 178

आरूढः पुष्पकं यानं संप्राप्तो मधुरां पुरीम् । समीक्ष्य पुत्रसहितं शत्रुघ्नं शत्रुघातिनं

プシュパカの天翔る車に乗り、彼はマトゥラーの都に至った。そこで、子を伴う敵殺しシャトルグナを見て、彼に近づいた。

Verse 179

तुतोष राघवः श्रीमान्भरतः स हरीश्वरः । शत्रुघ्नो भ्रातरौ प्राप्तौ शक्रोपेन्द्राविवागतौ

光輝あるラाघヴァは歓喜し、ハリに帰依する主バラタもまた喜んだ。さらにシャトルグナは二人の兄とともに来たり、まるでシャクラとウペーンドラが連れ立って来るがごとくであった。

Verse 180

प्रणिपत्य ततो मूर्ध्ना पंचांगालिंगितावनिः । उत्थाप्य चांकमारोप्य रामो भ्रातरमंजसा

そのとき彼は頭を地に付け、五体投地して礼拝した。ラーマはただちに弟を起こし、自らの膝の上に抱き寄せて座らせた。

Verse 181

भरतश्च ततः पश्चात्सुग्रीवस्तदनंतरं । उपविष्टोऽथ रामाय सोऽर्घमादाय सत्वरं

次いでバラタが、そしてその直後にスグリーヴァが座した。彼は急ぎアルギャの供物を取り、ラーマに捧げた。

Verse 182

राज्यं निवेदयामास चाष्टांगं राघवे तदा । श्रुत्वा प्राप्तं ततो रामं सर्वो वै माथुरो जनः

そのとき彼は、国を成す諸要素すべてを伴って、ラグハヴァに王国を正式に奉った。ラーマ到来を聞くや、マトゥラーの民はことごとくそこに集まった。

Verse 183

वर्णा ब्राह्मणभूयिष्ठा द्रष्टुमेनं समागताः । संभाष्य प्रकृतीः सर्वा नैगमान्ब्राह्मणैः सह

諸ヴァルナは、とりわけバラモンが多く、彼を拝見せんと集まった。彼は諸有力者と語らい、さらにヴェーダに通じたバラモンたちとも言葉を交わした。

Verse 184

दिनानि पंचोषित्वाऽत्र रामो गंतुं मनो दधे । शत्रुघ्नश्च ततो रामे वाजिनोथ गजांस्तथा

ここに五日滞在したのち、ラーマは心に出立を定めた。そこでシャトルグナはラーマのために馬を整え、また象も用意した。

Verse 185

कृताकृतं च कनकं तत्रोपायनमाहरत् । रामस्त्वाह ततः प्रीतः सर्वमेतन्मया तव

そこで彼は、細工された金と未加工の金とを供物として携えた。すると喜んだラーマは言った。「これらすべては汝のため—わが贈り物である。」

Verse 186

दत्तं पुत्रौ तेऽभिषिञ्च राजानौ माथुरे जने । एवमुक्त्वा ततो रामः प्राप्तो मध्यंदिने रवौ

「汝の二人の子を授けたのち、マトゥラーの民の中で彼らに灌頂を施し、王として立てよ。」そう告げて、ラーマは日輪が真昼に中天する時に到着した。

Verse 187

महोदयं समासाद्य गंगातीरे स वामनं । प्रतिष्ठाप्य द्विजानाह भाविनः पार्थिवांस्तथा

ガンガーの岸にて吉祥なるマホーダヤに至ると、彼は（聖像）ヴァーマナを安置し、ついでブラーフマナたち、また未来の王たちに語りかけた。

Verse 188

मया कृतोऽयं धर्मस्य सेतुर्भूतिविवर्धनः । प्राप्ते काले पालनीयो न च लोप्यः कथंचन

このダルマの橋は、わたしが打ち立てたものであり、繁栄を増し広げる。時が至れば守護されねばならず、いかなる形でも決して滅してはならぬ。

Verse 189

प्रसारितकरेणैवं प्रार्थनैषा मया कृता । नृपाः कृते मयार्थित्वे यत्क्षेमं क्रियतामिह

かくして、手を差し伸べてこの願いを申し上げる。王たちよ、わたしは乞い願う者として汝らの前に来たのだから、ここにて我が安寧を成すことを行ってほしい。

Verse 190

नित्यं दैनंदिनीपूजा कार्या सर्वैरतंद्रितैः । ग्रामान्दत्वा धनं तच्च लंकाया आहृतं च यत्

日々の礼拝は、すべての者が怠ることなく常に行うべきである。また、ランカーよりもたらされた財とともに、村々をも布施として施すべきである。

Verse 191

प्रेषयित्वा च किष्किंधां सुग्रीवं वानरेश्वरं । अयोध्यामागतो रामः पुष्पकं तमथाब्रवीत्

ヴァーナラの王スグリーヴァをキシュキンダーへ遣わしたのち、ラーマはアヨーディヤーへ帰還し、ついでそのプシュパカ（空飛ぶ車）に語りかけた。

Verse 192

नागंतव्यं त्वया भूयस्तिष्ठ यत्र धनेश्वरः । कृतकृत्यस्ततो रामः कर्तव्यं नाप्यमन्यत

「汝は再び行ってはならぬ。財宝の主のいるところに留まれ。」こうしてラーマは目的が成就したと感じ、もはや為すべきことはないと思った。

Verse 193

पुलस्त्य उवाच । एवन्ते भीष्म रामस्य कथायोगेन पार्थिव । उत्पत्तिर्वामनस्योक्ता किं भूयः श्रोतुमिच्छसि

プラスタヤは言った。「このように、ビーマよ、王よ、ラーマの物語を連ねて語ることにより、ヴァーマナの誕生は汝に説き明かされた。さらに何を聞きたいのか。」

Verse 194

कथयामि तु तत्सर्वं यत्र कौतूहलं नृप । सर्वं ते कीर्त्तयिष्यामि येनार्थी नृपनंदन

まことに、王よ、汝が抱くその好奇のすべてを語ろう。王子よ、汝の願いが満たされるよう、余はことごとく汝に説き明かす。