Adhyaya 97

Verse 1

सप्तनवतितमोऽध्यायः । कुंजल उवाच । एवमाकर्ण्य तां राजा मुनिना भाषितां तदा । धर्माधर्मगतिं सर्वां तं मुनिं समभाषत

クンジャラは言った。かくしてその時、仙人の語ったすべてを聞き終えた王は、正法と非正法の道筋とその果報の全てについて、その牟尼に問いかけた。

Verse 2

सुबाहुरुवाच । सोहं धर्मं करिष्यामि सोहं पुण्यं द्विजोत्तम । वासुदेवं जगद्योनिं यजिष्ये नितरां मुने

スバーフは言った。「我はダルマを行じ、功徳を積もう、二度生まれし者の最勝よ。牟尼よ、宇宙の根源たるヴァースデーヴァを、いよいよ深き帰依をもって礼拝しよう。」

Verse 3

होमेन तु जपेनैव पूजयेन्मधुसूदनम् । यष्ट्वा यज्ञं तपस्तप्त्वा विष्णुलोकं स भूपतिः

聖なる火への供物（ホーマ）と、まことにただ真言の誦持によって、マドゥスーダナ（ヴィシュヌ）を礼拝すべきである。祭祀（ヤジュニャ）を行い苦行（タパス）を修したその王は、ヴィシュヌの世界に至る。

Verse 4

पूजितः सर्वकामैश्च प्राप्तवान्सत्वरं मुदा । गते तस्मिन्महालोके देवदेवं न पश्यति

礼拝を受けた彼は、喜びのうちに速やかに一切の望みを成就した。だがその大いなる世界へ去ったとき、もはや神々の神を拝することはない。

Verse 5

क्षुधा जाता महातीव्रा तृष्णा चाति प्रवर्तते । तयोश्चापि महाप्राज्ञ जीवपीडाकरा बहु

激しい飢えが起こり、渇きもまた強く迫ってくる。大賢者よ、その二つは多くの生きとし生けるものを甚だしく苦しめる。

Verse 6

राजापि प्रियया सार्द्धं क्षुधातृष्णाप्रपीडितः । न पश्यति हृषीकेशं दुःखेन महतान्वितः

たとえ王であっても、愛しき妃と共にいようとも、飢えと渇きに責められるとき、甚大な苦しみに覆われてフリシーケーシャ（ヴィシュヌ）を悟り見ることができない。

Verse 7

सूत उवाच । एवं स दुःखितो राजा प्रियया सह सत्तम । आकुल व्याकुलो जातः पीडितः क्षुधया भृशम्

スータは言った。「このように、悲嘆に沈むその王は、愛する妃と共に、最勝の者よ、心乱れ動揺し、飢えに激しく苦しめられた。」

Verse 8

इतश्चेतश्च वेगैश्च धावते वसुधाधिपः । सर्वाभरणशोभांगो वस्त्रचंदनभूषितः

大地の主は、こちらへあちらへと勢いよく駆け回った。四肢はあらゆる装身具により輝き、衣をまとい、白檀の香膏で荘厳されていた。

Verse 9

पुष्पमालाप्रशोभांगो हारकुंडलकंकणैः । रत्नदीप्तिप्रशोभांगः प्रययौ स महीपतिः

花鬘により身は美しく飾られ、首飾り・耳飾り・腕輪をまとい、宝玉の光に全身が輝いていた。その王はかくして出立した。

Verse 10

एवं दुःखसमाचारः स्तूयमानश्च पाठकैः । दुःखशोकसमाविष्टः स्वप्रियां वाक्यमब्रवीत्

このように、誦者たちに讃えられていながらも、痛ましい知らせにより憂いと悲嘆に沈んだ彼は、愛しき人に次の言葉を告げた。

Verse 11

विष्णुलोकमहं प्राप्तस्त्वया सह सुशोभने । ऋषिभिः स्तूयमानोपि विमानेनापि भामिनि

麗しき人よ、汝とともに我はヴィシュヌの界に至った。聖仙（リシ）に讃えられ、天の飛車ヴィマーナに乗せられていても、光り輝く淑女よ。

Verse 12

कर्मणा केन मे चेयं क्षुधातीव प्रवर्द्धते । विष्णुलोकं च संप्राप्य न दृष्टो मधुसूदनः

いかなる我が業によって、この苦しみは飢えのごとく我が内に増し広がるのか。ヴィシュヌの界に至りながら、なおマドゥスーダナを拝していない。

Verse 13

तत्किं हि कारणं भद्रे न भुनज्मि महत्फलम् । कर्मणाथ निजेनापि एतद्दुःखं प्रवर्त्तते

愛しき者よ、なぜ私は大いなる果報を味わえぬのか。その理由は何か。自らの業によってさえ、この悲しみが起こり、なお続くように思われる。

Verse 14

सैवं श्रुत्वा च तद्वाक्यं राजानमिदमब्रवीत्

かくしてその言葉を聞き終えると、彼は王にこう告げた。

Verse 15

भार्योवाच । सत्यमुक्तं त्वया राजन्नास्ति धर्मस्य वै फलम् । वेदशास्त्रपुराणेषु ये पठंति च ब्राह्मणाः

妻は言った。「王よ、あなたの言葉は真実です。ヴェーダ、シャーストラ、プラーナをただ誦するだけのバラモンには、まことにダルマの果はありません。」

Verse 16

दुःखशोकौ विधूयेह सर्वदोषैः प्रमुच्यते । नामोच्चारेण देवस्य विष्णोश्चैव सुचक्रिणः

ここにおいて、悲しみと嘆きを振り払い、あらゆる過失から解き放たれる。ただ吉祥の輪（チャクラ）を持つ主ヴィシュヌの御名を唱えることによって。

Verse 17

पुण्यात्मानो महाभागा ध्यायमाना जनार्दनम् । त्वयैवाराधितो देवः शंखचक्रगदाधरः

徳高く大いに幸いなる者たちよ、ジャナールダナを観想するあなたがたによってこそ、法螺貝・円盤・棍棒を持つ神は礼拝された。

Verse 18

अन्नादिदानं विप्रेभ्यो न प्रदत्तं द्विजोदितम् । फलं तस्य प्रजानामि न दृष्टो मधुसूदनः

もし食物などの施しを、二度生まれの者の教えに従ってブラーフマナたちに与えないなら、その報いを私は知る――その者はマドゥスーダナ（ヴィシュヌ）を拝することができない。

Verse 19

क्षुधा मे बाधते राजंस्तृष्णा चैव प्रशोषयेत् । कुंजल उवाच । एवमुक्तस्तु प्रियया राजा चिंताकुलेंद्रियः

「飢えがわたしを苦しめます、王よ。渇きもまた、まことに身を干からびさせます。」とクンジャラは言った。愛しき者にそう告げられ、王は憂いに感官を圧され、深く心乱れた。

Verse 20

ततो दृष्ट्वा महापुण्यमाश्रमं श्रमनाशनम् । दिव्यवृक्षसमाकीर्णं तडागैरुपशोभितम्

やがて彼らは、疲れを滅するほどの大いなる功徳を備えたアーシュラマを目にした。そこは天上の樹々に満ち、池沼により美しく飾られていた。

Verse 21

वापीकुंडतडागैश्च पुण्यतोयप्रपूरितैः । हंसकारंडवाकीर्णं कह्लारैरुपशोभितम्

井戸や池や湖には聖なる水が満ち、ハンサ（白鳥）とカーランダヴァの鴨が群れ、咲き誇るカフラーラの水蓮がその景を飾っていた。

Verse 22

आश्रमः शोभते पुत्र मुनिभिस्तत्त्ववेदिभिः । दिव्यवृक्षसमाकीर्णं मृगव्रातैश्च शोभितम्

「わが子よ、このアーシュラマは真理を知るムニたちによって輝いている。天上の樹々に満ち、さらに鹿の群れによっても美しく飾られている。」

Verse 23

नानापुष्पसमाकीर्णं हृद्यगंधसमाकुलम् । द्विजसिद्धैः समाकीर्णमृषिशिष्यैः समाकुलम्

そこは種々の花に敷き満たされ、心地よい香りに満ちていた。成就したブラーフマナが集い、リシとその弟子たちが群れ集っていた。

Verse 24

योगियोगेंद्र संघुष्टं देववृंदैरलंकृतम् । कदलीवनसंबाधैः सुफलैः परिशोभितम्

そこはヨーギーたちとヨーギーの王の称賛に響き、神々の群れにより飾られていた。さらに、密なる芭蕉林に満ち、優れた果実に富んで輝いていた。

Verse 25

नानावृक्षसमाकीर्णं सर्वकामसमन्वितम् । श्रीखंडैश्चारुगंधैश्च सुफलैः शोभितं सदा

そこはさまざまな樹木に満ち、あらゆる望みの安楽を備えていた。常に、芳しい香りの白檀の木々と、見事に実る豊かな生い茂りによって飾られていた。

Verse 26

एवं पुण्यं समाकीर्णं ब्रह्मलक्ष्मसमायुतम् । स सुबाहुस्ततो राजा तया सुप्रियया सह

このように功徳に満ち、梵天とラクシュミーの加護を備えたスバーフ王は、その愛しき王妃とともに、さらに進んだ。

Verse 27

प्रविवेश महापुण्यं तद्वनं सर्वकामदम् । भासमानो दिशः सर्वा यत्रास्ते सूर्यसंनिभः

彼は、あらゆる願いを叶える至上の功徳の森へと入った。そこには、太陽のごとく輝く者が住し、四方八方を照らしていた。

Verse 28

राजमानो महादीप्त्या परया सूर्यसंनिभः । योगासनसमारूढो योगपट्टेन संवृतः

至上の大いなる光輝にて日輪のごとく輝き、彼はヨーガの坐法に坐し、ヨーガの帯により堅く結ばれていた。

Verse 29

वामदेवऋषिश्रेष्ठो वैष्णवानां वरस्तथा । ध्यायमानो हृषीकेशं भुक्तिमुक्तिप्रदायकम्

ヴァーマデーヴァは、リシの中の最勝にしてヴァイシュナヴァの第一、世楽（ブクティ）と解脱（モークシャ）を授ける主フリシーケーシャを観想していた。

Verse 30

वामदेवं महात्मानं तं दृष्ट्वा मुनिसत्तमम् । त्वरं गत्वा प्रणम्यैव स राजा प्रियया सह

大徳にして牟尼の最勝なるヴァーマデーヴァを見た王は、急ぎ進み、愛しき王妃とともに恭しく礼拝した。

Verse 31

वामदेवस्ततो दृष्ट्वा प्रणतं राजसत्तमम् । आशीर्भिरभिनंद्यैव राजानं प्रिययान्वितम्

そのときヴァーマデーヴァは、礼拝して伏す最勝の王を見て、愛妃を伴う王を祝福し、言葉もて迎えた。

Verse 32

उपवेश्यासने पुण्ये सुबाहुं राजसत्तमम् । आसनादि ततः पाद्यैरर्घपूजादिभिस्तथा

吉祥にして清らかな座に、最勝の王スバーフを座らせ、ついで作法に従い、座具にはじまり、足洗いの水、アルギャ、礼拝供養などを捧げて敬った。

Verse 33

मुनिना पूजितो भूपः प्रियया सह चागतः । अथ पप्रच्छ राजानं महाभागवतोत्तमम्

聖仙に礼拝されて、王は愛する王妃とともに到来した。ついで彼は、その王――主に最も祝福された卓越の帰依者――に問いかけた。

Verse 34

वामदेव उवाच । त्वामहं विष्णुधर्मज्ञं विष्णुभक्तं नरोत्तमम् । जाने ज्ञानेन राजेंद्र दिव्येन चोलभूमिपम्

ヴァーマデーヴァは言った。「人の中の最勝者よ――諸王の主、チョーラの国土の統治者よ――私は神聖なる智によって汝を知る。汝はヴィシュヌの説く法（ダルマ）を悟り、ヴィシュヌに帰依する者である。」

Verse 35

निरामयश्चागतोसि तार्क्ष्यया भार्यया सह । राजोवाच । निरामयश्चागतोऽस्मि प्राप्तो विष्णोः परं पदम्

「汝は病なく帰り、妻タールクシャーとともに来た。」王は言った。「我もまた病なく帰った。ヴィシュヌの至上の住処を得たのだ。」

Verse 36

मया हि परया भक्त्या देवदेवो जनार्दनः । आराधितो जगन्नाथो भक्तिप्रीतः सुरेश्वरम्

我は至上の帰依をもって、ジャナールダナ――神々の神、宇宙の主――を礼拝した。するとその主は、バクティに喜び、神々の主にさえも恩寵を垂れた。

Verse 37

कस्मात्पश्याम्यहं तात न देवं कमलापतिम् । क्षुधा मे बाधते तात तृष्णातीव सुदारुणा

なぜですか、父上。私は主――カマラー（ラクシュミー）の神聖なる配偶者――を拝することができません。飢えが私を苦しめ、父上、さらに恐ろしい渇きが襲います。

Verse 38

ताभ्यां शांतिं न गच्छाव सुखं विंदाव नैव च । एतन्मेकारणं दुःखं संजातं मुनिसत्तम

その二つのゆえに、われらは安らぎにも至らず、幸福も見いだせません。これこそが、わたしに生じた悲しみの唯一の原因です、最勝の牟尼よ。

Verse 39

तन्मे त्वं कारणं ब्रूहि प्रसादात्सुमुखो भव । वामदेव उवाच । त्वं तु भक्तोसि राजेंद्र श्रीकृष्णस्य सदैव हि

「その理由をわたしに告げてください。ご慈悲により、どうか和やかにお示しください。」ヴァーマデーヴァは言った。「王の中の最勝よ、あなたはまことに常に聖なるクリシュナの भक्तである。」

Verse 40

आराधितस्त्वया भक्त्या परया मधुसूदनः । भक्त्योपचारैः स्नानाद्यैर्गंधपुष्पादिभिस्तथा

あなたは至高の信愛をもってマドゥスーダナを礼拝してきた。沐浴などの奉仕の作法、また香、花などの供物によって、敬虔にお仕えしたのだ。

Verse 41

न पूजितोऽथ नैवेद्यैः फलैश्च जगतांपतिः । दशमीं प्राप्य राजेंद्र त्वयैव च सदा कृतम्

王の中の王よ、世界の主は（他の者によって）食物や果実の供物で礼拝されてはいない。むしろ、月の第十日ダシャミーが来るたび、常にそれを行うのはただあなた一人である。

Verse 42

एकभक्तं न दत्तं तु ब्राह्मणाय सुभोजनम् । एकादशीं तु संप्राप्य न कृतं भोजनं त्वया

あなたは一食の誓いにおいて、ブラーフマナに善き食事を施さなかった。さらにエーカーダシーが訪れても、断食の規定を守らず、食を取ってしまった。

Verse 43

विष्णुमुद्दिश्य विप्राय न दत्तं भोजनं त्वया । अन्नं चामृतरूपेण पृथिव्यां संस्थितं सदा

汝はヴィシュヌに捧げると念じて、バラモンに食を施さなかった。されど食は常に大地にとどまり、その真性において甘露（アムリタ）として確立している。

Verse 44

अन्नदानं विशेषेण कदा दत्तं न हि त्वया । ओषध्यश्च महाराज नानाभेदास्तु ताः शृणु

汝はとりわけ施食の布施を、いまだ一度も行わなかった。薬草については、大王よ、その多様な種類を聞け。

Verse 45

कटु तिक्त कषायाश्च मधुराम्लाश्च क्षारकाः । हिंग्वाद्योपस्कराः सर्वे नानारूपाश्च भूपते

辛味・苦味・渋味、また甘味・酸味、さらにアルカリ性の塩類。阿魏（ヒング）に始まるあらゆる香辛料もまた、多様な姿で存する、大王よ。

Verse 46

अमृताज्जज्ञिरे सर्वा ओषध्यः पुष्टिहेतवः । अन्नमेव सुसंस्कृत्य औषधव्यंजनान्वितम्

甘露（アムリタ）より、養いの因となるすべての薬草が生じた。ゆえに食はよく調え、癒やしの薬草とふさわしい香味を合わせるべきである。

Verse 47

देवेभ्यो विष्णुरूपेभ्य इति संकल्प्य दीयते । पितृभ्यो विष्णुरूपेभ्यो हस्ते च ब्राह्मणस्य हि

「ヴィシュヌの姿なる諸天（デーヴァ）に捧げる」と決意して、供物を施すべきである。同様に「ヴィシュヌの姿なる祖霊（ピトリ）に」と念じる。まことにそれはバラモンの手に置かれるからである。

Verse 48

अतिथिभ्यस्ततो दत्वा परिजनं प्रभोजयेत् । स्वयं तु भुंजते पश्चात्तदन्नममृतोपमम्

まず客人に施し、ついで家族を養い、しかる後に自ら食すべし――その食は甘露にも等しいと説かれる。

Verse 49

प्रेत्य दुःखं न चैवास्ति तस्य सौख्यं तु भूपते । ब्राह्मणाः पितरो देवाः क्षत्ररूपाश्च भूपते

死後、彼には苦しみはなく、むしろ王よ、安楽がある。ブラーフマナ、祖霊（ピトリ）、そして刹帝利の姿に現れる神々が、その恩寵を授ける、王よ。

Verse 50

यथा हि कर्षकः कश्चित्सुकृषिं कुरुते सदा । तद्वन्मर्त्यः कृषिं कुर्यात्क्षेत्रे विप्रास्यके नृप

農夫が常に善く耕作するように、王よ、死すべき者もまた、ブラーフマナの田という聖なる畑に功徳を「耕す」べきである。

Verse 51

स्वभावलांगलेनापि श्रद्धा शस्त्रेण भेदयेत् । वृषभौ तु मतौ नित्यं बुद्धिश्चैव तपस्तथा

自らの性（さが）を鋤とするとも、信を武器として障りを断て。正しい確信は常に牽く牛であり、また識別と苦行（タパス）も同様である。

Verse 52

सत्यज्ञानानुभावीशः शुद्धात्मा तु प्रतोदकः । विप्रनाम्नि महाक्षेत्रे नमस्कारैर्विसर्जयेत्

真知の威力を具え、本質清浄なる主は、まことに聖なるプラトーダカである。ヴィプラナーマと呼ばれる大いなる聖田において、恭敬の礼拝をもってこれを送り出すべし。

Verse 53

स्फोटयेत्कल्मषं नित्यं कृषिको हि यथा नृप । क्षेत्रस्य उद्यमे युक्तो विष्णुकामः प्रसादयेत्

王よ、農夫が常に田の穢れを払い除くように、ヴィシュヌを慕う者もまた、聖なるクシェートラを耕す勤めに励み、つねに罪垢を除いて主を喜ばせよ。

Verse 54

तद्वद्वाक्यैः शुभैः पुण्यैर्विप्रांश्चापि प्रसादयेत् । पर्वतीर्थाप्तिकालश्च घनरूपोभिवर्षणे

同じく、吉祥で功徳ある言葉によって、ブラーフマナたちの歓心も得るべきである。山のティールタに至る時が来れば、雨は濃く密に、雲がそのまま降るかのように注ぐ。

Verse 55

वप्तुकामो भवेत्क्षेत्री ततः क्षेत्रे प्रवापयेत् । तद्वद्भूपप्रसन्नाय विप्राय परिदीयते

農夫が種を蒔こうとするなら、まず田を整え、次いでその田に種を蒔くべきである。同様に、施しは王に好意を抱き、心和らぐブラーフマナに捧げられるべきである。

Verse 56

क्षेत्रस्य उप्तबीजस्य यथा क्षेत्री प्रभुंजति । फलमेव महाराज तथा दाता भुनक्ति च

畑の主がそこに蒔かれた種の実りを味わうように、大王よ、施す者もまたその供養の果を享受する。

Verse 57

प्रेत्य चात्रैव नित्यं च तृप्तो भवति नान्यथा । ब्राह्मणाः पितरो देवाः क्षेत्ररूपा न संशयः

死後においても—またこの現世においても—人は真に満ち足りる、他の道ではない。ブラーフマナ、ピトリ（祖霊）、そしてデーヴァは、疑いなく聖なるクシェートラという姿で現れている。

Verse 58

मानवानां महाराज वापिताः प्रददंति च । फलमेवं न संदेहो यादृशं तादृशं ध्रुवम्

大王よ、人々が造らせる池や貯水の施設もまた、相応の果報を授ける。疑いはない。果は必ず行いに随う——そのように為したとおり、そのように成る。

Verse 59

कटुकाद्धि न जायेत राजन्मधुर एव च । तद्वच्च मधुराख्याच्च न जायेत्कटुकः पुनः

王よ、辛きものから生ずるのは辛さのみであり、甘さは生じない。同様に、「甘い」と呼ばれるものから、再び辛さは生じない。

Verse 60

यादृशं वपते बीजं तादृशं फलमश्नुते । न वापयति यः क्षेत्रं न स भुंजति तत्फलम्

蒔いた種のとおりに、その果を食す。田に種を蒔かぬ者は、その収穫に与ることはない。

Verse 61

तद्वद्विप्राश्च देवाश्च पितरः क्षेत्ररूपिणः । दर्शयंति फलं राजन्दत्तस्यापि न संशयः

同じく王よ、ブラーフマナ、デーヴァ、そして祖霊たちは——聖なる田そのものの姿として現れ——布施の果を示す。これに疑いはない。

Verse 62

यादृशं हि कृतं कर्म त्वयैव च शुभाशुभम् । तादृशं भुंक्ष्व वै राजन्नन्यथा तन्न जायते

王よ、汝みずから為した善悪いずれの業も、その相応の果報を必ず受けねばならぬ。決して他の結果とはならない。

Verse 63

न पुरा देवविप्रेभ्यः पितृभ्यश्च कदाचन । मिष्टान्नपानमेवापि दत्तं सुमनसा तदा

かつて彼は、神々にもバラモンにも祖霊にも、いかなる時も施しをせず、甘き食と飲み物さえ、喜びの心で捧げたことがなかった。

Verse 64

सुभोज्यैर्भोजनैर्मृष्टैर्मधुरैश्चोष्यपेयकैः । सुभक्ष्यैरात्मना भुक्तं कस्मै दत्तं न च त्वया

汝は自ら、佳き食、妙なる珍味、甘き料理と飲み物、選りすぐりの食物を味わった。だが、誰に何を施したのか。まことに、汝は何も与えなかった。

Verse 65

स्वशरीरं त्वया पुष्टमन्नैरमृतसन्निभैः । यस्मात्कृतं महाराज तस्मात्क्षुधा प्रवर्तते

汝の身は甘露にも似た食によって養われた。ゆえに大王よ、飢えが起こるのだ。身はその養いによって成り、保たれているからである。

Verse 66

कर्मैव कारणं राजन्नराणां सुखदुःखयोः । जन्ममृत्य्वोर्महाभाग भुंक्ष्व तत्कर्मणः फलम्

王よ、人の楽と苦の因はただ業（カルマ）のみ。幸いなる者よ、生においても死においても、その業の果を受けねばならぬ。

Verse 67

पूर्वेपि च महात्मानो दिवं प्राप्ताः स्वकर्मणा । पुनः प्रयाता भूर्लोकं कर्मणः क्षयकालतः

昔においても、大いなる魂は自らの行いによって天界に至った。だが、その功徳が尽きる時、再び地上の世界へと帰って来た。

Verse 68

नलो भगीरथश्चैव विश्वामित्रो युधिष्ठिरः । कर्मणैव हि संप्राप्ताः स्वर्गं राजन्स्वकालतः

ナラ、バギーラタ、ヴィシュヴァーミトラ、そしてユディシュティラもまた—ただその行いによって天界に至った、王よ、それぞれ定められた時に。

Verse 69

दिष्टं हि प्राक्तनं कर्म तेन दुःखं सुखं लभेत् । तदुल्लंघयितुं राजन्कः समर्थोपि हीश्वरः

まことに、定めとは前世のカルマであり、それによって人は苦しみや喜びを得る。王よ、たとえ力ある者でも、その定められた法を真に越えられようか。

Verse 70

अथ तस्मान्नृपश्रेष्ठ स्वर्गतस्यापि तेऽभवत् । क्षुत्तृष्णासंभवो वेगस्ततो दुष्टं हि कर्म ते

それゆえ、王の中の最勝者よ、たとえ天界に至っていても、飢えと渇きから生じた激しい衝動が汝に起こり、ゆえにその振る舞いは邪となった。

Verse 71

यदि ते क्षुत्प्रतीकारो ह्यभीष्टो नृपसत्तम । तद्गत्वा भुंक्ष्व कायं स्वमानंदारण्यसंस्थितम्

王の中の最勝者よ、もし飢えを癒したいと願うなら、そこへ行き、アーナンダーラニヤ（歓喜の森）に留まる汝自身の身体を食して満たせ。

Verse 72

तव चेयं महाराज्ञी क्षुत्क्षामातीव दृश्यते । सुबाहुरुवाच । कियत्कालमिदं कर्म कर्तव्यं प्रियया सह

そして汝のこの王妃は、大王よ、飢えにより甚だしくやつれて見える。スバーフは言った。「この行いを、わが愛しき者と共に、いつまで為すべきなのか。」

Verse 73

तन्मे ब्रूहि महाभागानुग्रहो दृश्यते कदा । कस्य दानेन किं पुण्यं द्रव्यस्य मुनिसत्तम

ゆえに告げてください、最も幸いなる御方よ――神の恩寵はいつ顕れるのでしょうか。いかなる財の布施によって、いかなる功徳が生じるのですか、牟尼の中の最勝者よ。

Verse 74

तत्प्रब्रूहि महाप्राज्ञ यदि तुष्टोसि सांप्रतम् । वामदेव उवाच । अन्नदानान्महासौख्यमुदकस्य महामते

それゆえ説き明かしてください、大いなる智者よ、いまご満悦ならば。ヴァーマデーヴァは言った。「食の布施より大いなる安楽が生じる。水の布施からもまた然り、心広き者よ。」

Verse 75

भुंजंति मर्त्याः स्वर्गं वै पीड्यंते नैव पातकैः । यदा दानं न दत्तं तु भवेदपि हि मानवैः

人はまことに天界を享受し、罪によって苦しめられない――人々が布施（ダーナ）をなしたときには。しかし人が布施を与えぬなら、たしかに苦悩に責められる。

Verse 76

मृत्युकालेपि संप्राप्ते दानं सर्वे ददंति च । आदावेव प्रदातव्यमन्नं चोदकसंयुतम्

死の時が到来しても、人は皆、施しをする。だが食と水を伴う布施は、前もって、しかるべき時に与えるべきである。

Verse 77

सुच्छत्रोपानहौ दद्याज्जलपात्रं सुशोभनम् । भूमिं सुकांचनं धेनुमष्टौ दानानि योऽर्पयेत्

立派な傘と履物を施し、美しい水の器を与えよ。さらに土地、良き黄金、そして牝牛を――これらを捧げる者は、定められた八つの布施を成就する。

Verse 78

स्वर्गे न जायते तस्य क्षुधातृष्णादिसंभवः । क्षुधा न बाधते राजन्नन्नदानात्स तृप्तिमान्

天界においては、彼に飢えや渇きなどは起こらない。王よ、飢えは彼を悩ませぬ。食を施すことにより、彼は満ち足りるのである。

Verse 79

तृष्णा तीव्रा नहि स्याद्वै तृप्तो भवति सर्वदा । पादुकायाः प्रदानेन च्छत्रदानेन भूपते

王よ、履物を施し、また日傘を施すことにより、激しい渇望は起こらず、常に満ち足りている。

Verse 80

छायामाप्नोति दाता वै वाहनं च नृपोत्तम । उपानहप्रदानेन अन्यदेवं वदाम्यहम्

王の中の最勝者よ、施す者は必ずや陰涼を得、また乗り物をも得る。今、履物の布施から生じる別の果報を語ろう。

Verse 81

भूमिदानान्महाभाग सर्वकामानवाप्नुयात् । गोदानेन महाराज रसैः पुष्टो भवेत्सदा

幸いなる者よ、土地を施せば人はあらゆる望みを成就する。大王よ、牛を施せば、生命の精髄によって常に養われ、力づけられる。

Verse 82

सर्वान्भोगान्प्रभुंजानः स्वर्गलोके वसेन्नरः । तृप्तो भवति वै दाता गोदानेन न संशयः

あらゆる安楽を享受しつつ、人は天界に住まう。まことに、牛の布施によって施主は完全に満ち足りる—疑いはない。

Verse 83

नीरुजः सुखसंपन्नः संतुष्टस्तु धनान्वितः । कांचनेन सुवर्णस्तु जायते नात्र संशयः

彼は病なく安楽に満ち、満ち足りて財に恵まれる。また（供養または用いる）カーンチャナ（kāñcana）によって黄金を得る—これに疑いはない。

Verse 84

श्रीमांश्च रूपवांस्त्यागी रत्नभोक्ता भवेन्नरः । मृत्युकाले तु संप्राप्ते तिलदानं प्रयच्छति

人は富み栄え、容姿端麗となり、心は施しに向かい、宝玉を享受する。そして死の時が来ると、ティラダーナ（tiladāna）—胡麻の布施—を捧げる。

Verse 85

सर्वभोगपतिर्भूत्वा विष्णुलोकं प्रयाति सः । एवं दानविशेषेण प्राप्यते परमं सुखम्

あらゆる享楽の主となって、彼はヴィシュヌの世界（Viṣṇuloka）へ至る。かくして、この特別に勝れた布施によって、最高の安楽が得られる。

Verse 86

गोदानं भूमिदानं तु अन्नोदके च वै त्वया । जीवमानेन राजेंद्र न दत्तं ब्राह्मणाय वै

王よ、汝は生ある間、ブラーフマナに対して、牛の布施も土地の布施も、食と水の施しも行わなかった。

Verse 87

मृत्युकालेपि नो दत्तं तस्मात्क्षुधा प्रवर्तते । एतत्ते कारणं प्रोक्तं जातं कर्मवशानुगम्

死の時にさえ施しをしなかったゆえに、飢えが汝を責め立てる。これがその因であると我は説いた—過去の業（カルマ）の強い働きに随って生じたのだ。

Verse 88

यादृशं तु कृतं कर्म तादृशं परिभुज्यते । सुबाहुरुवाच । कथं क्षुधा प्रशांतिं मे प्रयाति मुनिसत्तम

なした業がそのまま、受けねばならぬ果となる。スバーフは言った。「最上の牟尼よ、いかにして我が飢えは鎮まるのでしょうか。」

Verse 89

अनया शोषितः कायो ह्यतीव परिदूयते । क्षुधां प्रति द्विजश्रेष्ठ प्रायश्चित्तं वदस्व नौः

この飢えによって我らの身は干からび、甚だしく苦しんでおります。最上のバラモンよ、飢えに関する贖罪（プラーヤシュチッタ）を我らに説いてください。

Verse 90

कर्मणश्चास्यघोरस्य यथा शांतिर्भवेन्मम । वामदेव उवाच । प्रायश्चित्तं न चैवास्ति ऋतेभोगान्नृपोत्तम

「この恐るべき業について、いかにして我は安らぎを得られようか。」ヴァーマデーヴァは言った。「王の中の最勝よ、これに贖罪はない。ただその果を受け尽くすほかは。」

Verse 91

कर्मणोस्य फलं सर्वं भवान्स्वस्थः प्रभोक्ष्यति । यत्र ते पतितः कायः प्रियायाश्चैव भूपते

王よ、あなたは安らかにこの業のすべての果を受けるであろう。それは、あなたの身が倒れたその場所、そして愛しき妃の身もまた倒れたその場所においてである、国王よ。

Verse 92

युवाभ्यां हि प्रगंतव्यमितश्चैव न संशयः । उभाभ्यामपि भोक्तव्यं कायमक्षयमेव तत्

汝ら二人は必ずここを去らねばならぬ。疑いはない。そしてその不滅の境地は、二人ともに味わうべきものである。

Verse 93

स्वंस्वं राजन्न संदेहस्त्वया वै प्रियया सह । राजोवाच । कियत्कालं प्रभोक्तव्यं मयैवं प्रियया सह

「王よ、各人が自らの決意を確信するように。特にあなたは、愛する人と共に。」王は言った。「主よ、いつまで私は愛する人と共に、このように（この人生を）楽しまなければならないのですか？」

Verse 94

तदादिश महाभाग प्रमाणं तद्वचो मम । वामदेव उवाच । वासुदेव महास्तोत्रं महापातकनाशनम्

「それゆえ、大いなる幸運な方よ、どうか私を導いてください。あなたの言葉は私にとって絶対です。」ヴァーマデーヴァは言った。「ヴァースデーヴァへの偉大なる賛歌は、最も重い罪を滅ぼすものである。」

Verse 95

यदा त्वं श्रोष्यसे पुण्यं तदा मोक्षं प्रयास्यसि । एतत्ते सर्वमाख्यातं गच्छ राजन्प्रभुंक्ष्वहि

あなたがこの神聖で功徳のある教えを聞くとき、あなたは解脱に至るでしょう。これらすべてがあなたに説かれました。さあ、王よ、行ってここで主権を享受しなさい。

Verse 96

एवं श्रुत्वा ततो राजा भार्यया सह वै पुनः । स्वशरीरस्य वै मांसं भक्षते प्रियया सह

これを聞いて、王は再び妻と共に、愛する人と一緒に自分の体の肉を食べた。

Verse 97

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये । च्यवनचरित्रे सप्तनवतितमोऽध्यायः

こうして、シュリー・パドマ・プラーナのブーミ・カンダにおける第97章が終わる。ヴェーナの物語、グル・ティールタの賛美、そしてチヤヴァナの記述が含まれる。

Verse 98

यथायथा च राजा च भक्षते च कलेवरम् । हसेते वै सदा नार्यौ तयोर्भावं वदाम्यहम्

王が幾度もその身の骸を食らうように、二人の女は絶えず笑う。われは彼女らの真意を語ろう。

Verse 99

प्रज्ञा सार्द्धं महासाध्वी चरित्रं तस्य भूपतेः । हास्यं हि कुरुते नित्यं तस्य श्रद्धानपायिनी

王よ、至徳の淑女は智慧とともに、つねにやわらかな笑みを浮かべる。その信は彼から決して離れない。

Verse 100

प्रज्ञया प्रेर्यमाणेन न दत्तं श्रद्धयान्वितम् । ब्राह्मणेभ्यः सुसंकल्प्य अन्नमुद्दिश्य वैष्णवे

信を伴わず、ただ計らいの知に促されて施される食は、清らかな誓願をもってブラーフマナに供え、ヴァイシュナヴァ（ヴィシュヌ）に捧げよ。

Verse 101

एवं स भक्षते मांसं स्वस्य कायस्य नित्यदा । योषिदप्यात्मकायं च रसैश्चामृतसन्निभैः

かくして彼は常に自らの身の肉を食らう。女もまた、甘露のごとき味の快楽に溺れ、自身を食み尽くすかのようである。

Verse 102

ततो वर्षशतांते तु वामदेवं महामुनिम् । स्मृत्वा स गर्हयामास आत्मानं प्रति सुव्रत

やがて百年の終わりに、大聖牟尼ヴァーマデーヴァを想起し、その高貴なる者は自らを責めた。善き誓いを保つ者よ。

Verse 103

न दत्तं पितृदेवेभ्यो ब्राह्मणेभ्यः कदा मया । न दत्तमतिथिभ्यो हि वृद्धेभ्यश्च विशेषतः

「私はかつて祖霊（ピトリ）と神々にも、またブラーフマナにも、何一つ施したことがない。まことに客人にも与えず、とりわけ老人には与えなかった。」

Verse 104

दीनेभ्यो हि न दत्तं च कृपया चातुराय च । एवं स भुंक्ते स्वं मांसं गर्हयन्स्वीय कर्म च

憐れみを口にしながら貧しき者・苦しむ者に施さぬ者には、この果報がある。ついには「自らの肉を食らい」、しかも自分の業を責め立てる。

Verse 105

एवं स्वमांसं भुंजानं सुबाहुं प्रियया सह । हसेते च तदा दृष्ट्वा प्रज्ञा श्रद्धा च द्वे स्त्रियौ

かくして、愛する者とともに自らの肉を食らうスバーフ（Subāhu）を見て、二人の女—プラジュニャー（Prajñā・智慧）とシュラッダー（Śraddhā・信）—はその時笑った。

Verse 106

तस्य कर्मविपाकस्य शुभात्मा हसते नृप । मम संगप्रसंगेन न दत्तं पापचेतन

王よ、善き心の者は、その業の熟すさまを見て笑う。私との交わりゆえに、罪の心をもつ者は布施をしなかったのだ。

Verse 107

प्रज्ञा च वचनैस्तैस्तु राजानं हसते पुनः । क्वगतोसौ महामोहो येन त्वं मोहितो नृप

そして智慧プラジュニャー（Prajñā）は、その言葉のままに再び王を笑った。「王よ、そなたを惑わせたあの大いなる迷妄は、いまどこへ去ったのか。」

Verse 108

लोभेन मोहयुक्तेन तमोगर्ते निपात्यते । तत्रापतित्वा मामैव पतितं दुःखसंकटे

貪欲と迷妄によって、人は暗黒の穴に投げ込まれる。そこに落ちると、苦しみの危険な罠に沈んでしまう。

Verse 109

दानमार्गं परित्यज्य लोभमार्गं गतो नृप । भार्यया सह भुंक्ष्व त्वं व्यापितः क्षुधया भृशम्

王よ、あなたは布施の道を捨て、貪欲の道を選びました。さあ、妻と共に食べるがよい。あなたは飢えに激しく苦しめられているのだから。

Verse 110

एवं तं हसते प्रज्ञा सुबाहुं प्रिययान्वितम् । एतद्धि कारणं सर्वं तयोर्हासस्य पुत्रक

かくして賢き貴婦人は、愛する者を伴ったスバーフを笑った。「実に、愛しい息子よ、これが彼ら二人の笑いのすべての理由なのです。」

Verse 111

भक्ष्यमाणस्य भूपस्य देहं स्वं दुःखिते तदा । ऊचतुर्देहिदेहीति याच्यमानः सदैव हि

王が貪り食われ、自身の体が苦痛に苛まれているとき、彼らは繰り返し「与えよ！与えよ！」と叫んだ。彼は絶えず乞われていたからである。

Verse 112

क्षुधातृष्णामहाप्राज्ञ भीमरूपे भयानके । पयसा मिश्रितं भक्षं याचेते नृपतीश्वरम्

おお、大いなる賢者よ。飢えと渇きが恐ろしく凄まじい姿で現れ、王たちの王に牛乳を混ぜた食べ物を乞いました。

Verse 113

एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्त्वया परिपृच्छितम् । अन्यत्किं ते प्रवक्ष्यामि तद्वदस्व महामते

汝が問い求めたすべてを、ここに余すところなく説き明かした。なお何を語ろうか。語れ、大いなる心の者よ。

Verse 114

विज्वल उवाच । वासुदेवाभिधानं तत्स्तोत्रं कथय मे पितः । येन मोक्षं व्रजेद्राजा तद्विष्णोः परमं पदम्

ヴィジュヴァラは言った。「父よ、『ヴァースデーヴァ』（ストートラ）と名づけられたその讃歌を私に語ってください。それによって王はモークシャを得、ヴィシュヌの至上の住処に至るのです。」