Adhyaya 37

Verse 1

। ऋषय ऊचुः । एवं वेनस्य चैवासीत्सृष्टिरेव महात्मनः । धर्माचारं परित्यज्य कथं पापमतिर्भवेत्

聖仙たちは言った。「もし大心のヴェーナの本性がまさにこのようであったなら、正しい行いを捨てたのち、どうして罪の心を抱くに至ったのか。」

Verse 2

सूत उवाच । ज्ञानविज्ञानसंपन्ना मुनयस्तत्त्ववेदिनः । शुभाशुभं वदंत्येवं तन्न स्यादिह चान्यथा

スータは言った。真理を知る牟尼たちは、知識と成就した識別を備え、吉と不吉をこのように説く。ここにおいては、他のあり方はない。

Verse 3

तप्यमानेन तेनापि सुशंखेन महात्मना । दत्तः शापः कथं विप्रा न यथावच्च जायते

おお婆羅門たちよ、みずからもタパス（苦行）に身を置く大心のスシャṅカが下した呪詛が、どうして正しく成就せずにいられようか。

Verse 4

वेनस्य पातकाचारं सर्वमेव वदाम्यहम् । तस्मिञ्छासति धर्मज्ञे प्रजापाले महात्मनि

わたしはヴェーナの罪深きふるまいのすべてを、いかにして起こったかを、民を護る大心の王にしてダルマを知る者が統治していたその時のこととして、余すところなく語ろう。

Verse 5

पुरुषः कश्चिदायातश्छद्म लिंगधरस्तदा । नग्नरूपोवमहाकायःवशिरोमुंडो महाप्रभः

そのとき一人の男が現れた。偽りの修行者の標（しるし）を身に帯び、裸形に見え、巨体で、頭は剃り上げられ、しかも大いなる光輝を備えていた。

Verse 6

मार्जनीं शिखिपत्राणां कक्षायां स हि धारयन् । गृहीतं पानपात्रं तु नालिकेरमयं करे

彼は孔雀の羽で作った箒を脇に差し、手には椰子の殻で作られた飲み鉢を携えていた。

Verse 7

पठमानो ह्यसच्छास्त्रं वेदधर्मविदूषकम् । यत्र वेनो महाराजस्तत्रायातस्त्वरान्वितः

彼はヴェーダのダルマを汚す偽りの論書を唱えつつ、急ぎ足でヴェーナ王のいる場所へと向かった。

Verse 8

सभायां तस्य वेनस्य प्रविवेश स पापवान् । तं दृष्ट्वा समनुप्राप्तं वेनः प्रश्नं तदाकरोत्

その罪深き者はヴェーナの सभा（集会）に入った。彼が来たのを見て、ヴェーナはただちに問いを発した。

Verse 9

भवान्को हि समायात ईदृग्रूपधरो मम । सभायां वर्तमानस्य पुरः कस्मात्समागतः

そなたは何者か、かくのごとき姿でここへ来たのは。われが सभाに在るのに、いかなる理由で我が前に現れたのか。

Verse 10

को वेषः किं नु ते नाम को धर्मः कर्म ते वद । को वेदस्ते क आचारः किं तपः का प्रभावना

その装いは何か、そして真の名は何という。告げよ、そなたのダルマと務めは何か。そなたのヴェーダは何、行いはいかに、苦行はいかに、霊的な威力はいかなるものか。

Verse 11

किं ज्ञानं कः प्रभावस्ते किं सत्यं धर्मलक्षणम् । तत्त्वं सर्वं समाचक्ष्व ममाग्रे सत्यमेव च

知とは何か、そなたの真の威力とは何か。真実とは何か、ダルマを示す相とは何か。われの前で実在の理をことごとく説き、ただ真実のみを語れ。

Verse 12

श्रुत्वा वेनस्य तद्वाक्यं पापो वाक्यमुदाहरत् । पातक उवाच । करोष्येवं वृथा राज्यं महामूढो न संशयः

ヴェーナのその言葉を聞くと、罪（パーパ）は答えを述べた。パータカは言った。「そのようにして汝はむなしく統べるであろう。疑いなく、汝は大いなる愚者である。」

Verse 13

अहं धर्मस्य सर्वस्वमहं पूज्यतमोसुरैः । अहं ज्ञानमहं सत्यमहं धाता सनातनः

我はダルマの全精髄、阿修羅にさえ最も崇拝されるべき者である。我は智であり、真実であり、永遠の保持者にして定める者である。

Verse 14

अहं धर्मं अहं मोक्षः सर्वदेवमयो ह्यहम् । ब्रह्मदेहात्समुद्भूतः सत्यसंधोऽस्मि नान्यथा

我はダルマ、我はモークシャ。まことに我は一切の神々を身に具す。ブラフマーの身より生じ、我は真実に堅く立つ—他の道はない。

Verse 15

जिनरूपं विजानीहि सत्यधर्मकलेवरम् । मामेव हि प्रधावंति योगिनो ज्ञानतत्पराः

ジナの姿を、真実と正法を身とするものとして知れ。知に専心するヨーギーたちは、まことにただ我のみへと駆け寄る。

Verse 16

वेन उवाच । तवैव कीदृशं कर्म किं ते दर्शनमेव च । किमाचारो वदस्वैहि इत्युक्तं तेन भूभुजा

ヴェーナは言った。「汝はいかなる業をなすのか。汝の見解（教え）は何か。さらに汝の行いはいかなるものか。ここで語れ。」かくしてその王は彼に問いかけた。

Verse 17

पातक उवाच । अर्हंतो देवता यत्र निर्ग्रंथो दृश्यते गुरुः । दया चैव परो धर्मस्तत्र मोक्षः प्रदृश्यते

パータカは言った。「アルハットが神々として敬われ、ニルグランタが霊的師として見られ、そして慈悲のみが最高のダルマとされるところ—そこに解脱が現れる。」

Verse 18

दर्शनेस्मिन्न संदेह आचारान्प्रवदाम्यहम् । यजनं याजनं नास्ति वेदाध्ययनमेव च

この教説には疑いがない。わたしは正しい行法を説こう。供犠（ヤジュニャ）も供犠の執行もなく、ただヴェーダの学習のみが勧められる。

Verse 19

नास्ति संध्या तपो दानं स्वधास्वाहाविवर्जितम् । हव्यकव्यादिकं नास्ति नैव यज्ञादिका क्रिया

「スヴァダー」「スヴァーハー」の唱和を離れては、サンディヤーの礼拝も、苦行も、布施もない。神々や祖霊への供物もなく、ましてや供犠などの儀礼行為は一切ない。

Verse 20

पितॄणां तर्पणं नास्ति नातिथिर्वैश्वदेविकम् । क्षपणस्य वरा पूजा अर्हतो ध्यानमुत्तमम्

クシャパナ（苦行の托鉢者）には、祖霊へのタルパナも、客の歓待も、ヴァイシュヴァデーヴァの儀礼もない。彼の最高の礼拝は最も清らかな恭敬の奉仕であり、至上の修行は尊き者アルハットへの瞑想である。

Verse 21

अयं धर्मसमाचारो जैनमार्गे प्रदृश्यते । एतत्ते सर्वमाख्यातं निजधर्मस्यलक्षणम्

このような宗教的行法の規範は、ジャイナの道に見られる。かくして、汝のために自らのダルマの相を余すところなく説き明かした。

Verse 22

वेन उवाच । वेदप्रोक्तो यथा धर्मो यत्र यज्ञादिकाः क्रियाः । पितॄणां तर्पणं श्राद्धं वैश्वदेवं न दृश्यते

ヴェーナは言った。「ヴェーダに説かれたダルマがあり、供犠などの儀礼が行われるところでは、祖霊へのタルパナも、シュラーダッダの供養も、ヴァイシュヴァデーヴァの儀礼も見られない。」

Verse 23

न दानं तप एवास्ति क्वास्ते धर्मस्य लक्षणम् । वद सत्यं ममाग्रे तु दयाधर्मं च कीदृशम्

布施も苦行もないのなら、あなたのダルマのしるしはどこにあるのか。わたしの前で真実を語れ――それはどのような慈悲のダルマなのか。

Verse 24

पातक उवाच । पंचतत्त्वप्रवृद्धोयं प्राणिनां काय एव च । आत्मा वायुस्वरूपोयं तेषां नास्ति प्रसंगता

パータカは言った。「生きとし生けるもののこの身は、五大より成り、そこから育まれる。だがアートマンは風の性であり、身と我との間に真の結びつきはない。」

Verse 25

यथा जलेषु भूतानामपिसंगमवेहि तत् । जायते बुद्बुदाकारं तद्वद्भूतसमागमः

水の中で諸のものが寄り集まると泡の形となるように、身を受けた者たちの出会いもまた、泡のごとく束の間の合一にすぎない。

Verse 26

पृथ्वीभावो रजःस्थस्तु चापस्तत्रैव संस्थिताः । ज्योतिस्तत्र प्रदृश्येत सुवायुर्वर्तते त्रिषु

地の原理はラジャスにとどまり、水もまたそこに据えられる。そこに火（光）が現れ、善き風はその三つの内を巡る。

Verse 27

आकाशमावृणोत्पश्चाद्बुद्बुदत्वं प्रजायते । अप्सुमध्ये प्रभात्येव सुतेजो वर्तुलं वरम्

やがてそれは広がって虚空を覆い、泡となる相が生じる。水のただ中で輝き出でる――すぐれて光り満つる円形の姿。

Verse 28

क्षणमात्रं प्रदृश्येत क्षणान्नैव च दृश्यते । तद्वद्भूतसमायोगः सर्वत्र परिदृश्यते

それは刹那のみ現れ、次の刹那にはもはや見えない。同様に、諸bhūta（元素）の結合もまた、あらゆる所で無常の相として観察される。

Verse 29

अंतकाले प्रयात्यात्मा पंच पंचसु यांति ते । मोहमुग्धास्ततो मर्त्या वर्तंते च परस्परम्

死の時、ātman（真我）は去り、五つ（元素／諸根）はそれぞれ自らの五へと帰ってゆく。moha（迷妄）に惑わされた凡夫は、互いに絡み合いながら輪転し続ける。

Verse 30

श्राद्धं कुर्वंति मोहेन क्षयाहे पितृतर्पणम् । क्वास्ते मृतः समश्नाति कीदृशोऽसौ नृपोत्तम

迷いによって人々は、kṣayaの日（amāvasyā・新月）にpitṛ（祖霊）へのśrāddhaとtarpana（供水）を行う。だが亡き者はどこに座してそれを受け食すのか。彼はいかなる者なのか、王の中の最勝よ。

Verse 31

किं ज्ञानं कीदृशं कायं केन दृष्टं वदस्व नः । मिष्टान्नं भोजयित्वा च तृप्ता यांति च ब्राह्मणाः

我らに告げよ。いかなる知があり、いかなる形（身）があり、それを誰が見たのか。さらに甘き食をもってbrāhmaṇaを供養すれば、彼らも満ち足りて去ってゆく。

Verse 32

कस्य श्राद्धं प्रदीयेत सा तु श्रद्धा निरर्थिका । अन्यदेवं प्रवक्ष्यामि वेदानां कर्म दारुणम्

いったい誰にśrāddhaを施すべきか。そのような信は空しく終わるであろう。われは別のことを説こう――ヴェーダに説かれる、厳しくも畏るべき祭式の務めを。

Verse 33

यदातिथिर्गृहे याति महोक्षं पचते द्विजः । अजं वा राजराजेंद्र अतिथिं परिभोजयेत्

客が家に来たなら、再生の者は水牛を煮炊きし—さもなくば、王の中の最勝者よ、山羊を—もって客を手厚く饗応すべきである。

Verse 34

अश्वमेधमखे अश्वं गोमेधे वृषमेव च । नरमेधे नरं राजन्वाजपेये तथा ह्यजान्

アシュヴァメーダの祭では馬を、ゴーメーダでは牡牛を、ナラメーダでは人を、そして同様に、王よ、ヴァージャペーヤでは山羊を供える。

Verse 35

राजसूये महाराज प्राणिनां घातनं बहु । पुंडरीके गजं हन्याद्गजमेधेऽथ कुंजरम्

大王よ、ラージャスーヤには生きものの殺害が多い。プンダリーカの儀では象を殺し、またガジャメーダの供犠でも象を屠る。

Verse 36

सौत्रामण्यां पशुं मेध्यं मेषमेव प्रदृश्यते । नानारूपेषु सर्वेषु श्रूयतां नृपनंदन

サウトラーマニーの儀では、清浄にして相応しい供犠の獣は牡羊のみと見なされる。種々の形が語られるが、王子よ、全てを聴け。

Verse 37

इति श्रीपद्मपुराणे पंचपंचाशत्सहस्रसंहितायां भूमिखंडे । वेनोपाख्याने सप्तत्रिंशोऽध्यायः

かくして、五万五千頌より成る『シュリー・パドマ・プラーナ』のブーミ・カーンダにおける「ヴェーナ物語」第37章は終わる。

Verse 38

ज्ञेयं तदन्नमुच्छिष्टं क्रियते भूरिभोजनम् । अत्यंतदोषहीनांस्तान्हिंसंति यन्महामखे

知るべし。過度の食をなして大食に及ぶその食物こそ「残りの不浄」とされる。かの大いなる祭祀において、彼らはまったく咎なき者たちを害するからである。

Verse 39

तत्र किं दृश्यते धर्मः किं फलं तत्र भूपते । पशूनां मारणं यत्र निर्दिष्टं वेदपंडितैः

そこにいかなるダルマが見えよう、王よ。いかなる霊的果報がそこに生じよう。ヴェーダに通じた学匠らによって、獣の殺害が定められているところで。

Verse 40

तस्माद्विनष्टधर्मं च न पुण्यं मोक्षदायकम् । दयां विना हि यो धर्मः स धर्मो विफलायते

ゆえに、ダルマを失った功徳は解脱を与えない。まことに、慈悲なくして行われるいかなる宗教的務めも、そのダルマは実りを結ばぬ。

Verse 41

जीवानां पालनं यत्र तत्र धर्मो न संशयः । स्वाहाकारः स्वधाकारस्तपः सत्यं नृपोत्तम

生きとし生けるものの護りが保たれるところ、そこに疑いなくダルマがある。「スヴァーハー」の唱和、「スヴァダー」の唱和、苦行、そして真実—これらもまたダルマである、王の中の最勝者よ。

Verse 42

दयाहीनं चापलं स्यान्नास्ति धर्मस्तु तत्र हि । एते वेदा न वेदाः स्युर्दया यत्र न विद्यते

慈悲なきところには浮つきと移ろいが生じ、そこにはまことのダルマはない。慈悲の見いだされぬところでは、ヴェーダさえヴェーダではなくなる。

Verse 43

दयादानपरो नित्यं जीवमेव प्ररक्षयेत् । चांडालोऽप्यथ शूद्रो वा स वै ब्राह्मण उच्यते

常に慈悲と布施に励み、まことに生きとし生けるものを守る者は——たとえチャンダーラであれシュードラであれ——真にブラーフマナと呼ばれる。

Verse 44

ब्राह्मणो निर्दयो यो वै पशुघातपरायणः । स वै सुनिर्दयः पापी कठिनः क्रूरचेतनः

慈悲を欠き、獣を殺すことに執するブラーフマナは、まことに甚だ残酷である。罪深く、心は硬く、思いは荒々しい。

Verse 45

वंचकैः कथितो वेदो यो वेदो ज्ञानवर्जितः । यत्र ज्ञानं भवेन्नित्यं तत्र वेदः प्रतिष्ठति

欺く者が「ヴェーダ」と称するもの——真の知を欠いたいかなる「ヴェーダ」も——それは真のヴェーダではない。常住の智慧があるところ、そこにヴェーダは堅く स्थापितされる。

Verse 46

दयाहीनेषु वेदेषु विप्रेषु च महामते । नास्ति सत्यं क्रिया तत्र वेदविप्रेषु वै तदा

大いなる心の人よ、ヴェーダとブラーフマナが慈悲を欠くとき、そこには真実も正しいダルマの行いもない——そのようなヴェーダ、そのようなブラーフマナには。

Verse 47

वेदा न वेदा राजेंद्र ब्राह्मणाः सत्यवर्जिताः । दानस्यापि फलं नास्ति तस्माद्दानं न दीयते

王よ、ブラーフマナが真実を欠くとき、ヴェーダはまるでヴェーダでなくなる。そのとき布施の果報さえ無い。ゆえにその場合、施しの供物は与えるべきではない。

Verse 48

यथा श्राद्धस्य वै चिह्नं तथा दानस्य लक्षणम् । जिनस्यापि च यद्धर्मं भुक्तिमुक्तिप्रदायकम्

正しいシュラーダ（śrāddha）に明らかな徴があるように、真のダーナ（布施）にも相がある。同様に、ジナ（Jina）の説くダルマこそ、世の享楽と解脱の双方を授けるものである。

Verse 49

तवाग्रेऽहं प्रवक्ष्यामि बहुपुण्यप्रदायकम् । आदौ दया प्रकर्तव्या शांतभूतेन चेतसा

あなたの前に、豊かな功徳（puṇya）をもたらすことを説こう。まず第一に、静まり澄んだ心で慈悲を実践すべきである。

Verse 50

आराधयेद्धृदा देवं जिनं येन चराचरम् । मनसा शुद्धभावेन जिनमेकं प्रपूजयेत्

心をもって、動くものと動かぬものの世界を支える神聖なるジナを礼拝せよ。清らかな心意と真実の志をもって、ただ唯一のジナを恭しく供養し礼拝せよ。

Verse 51

नमस्कारः प्रकर्तव्यस्तस्य देवस्य नान्यथा । मातापित्रोस्तु वै पादौ कदा नैव प्रवंदयेत्

礼拝の合掌と頂礼は、その神格にのみなされるべきで、他には向けてはならない。されど母と父の御足には、いついかなる時も礼を欠いてはならない。

Verse 52

अन्येषामपि का वार्ता श्रूयतां राजसत्तम । वेन उवाच । एते विप्राश्च आचार्या गंगाद्याः सरितस्तथा

「他の者について語る必要があろうか。聞け、王の中の最勝者よ。」ヴェーナ（Vena）は言った。「これらはバラモンと師たちであり、またガンガー（Gaṅgā）に始まる諸河である。」

Verse 53

वदंति पुण्यतीर्थानि बहुपुण्यप्रदानि च । तत्किं वदस्व सत्यं मे यदि धर्ममिहेच्छसि

人々は、聖なる巡礼地は多くの功徳を授けると言う。ならば真実を我に告げよ——ここでダルマを求めるなら、それは何であるのか。

Verse 54

पातक उवाच । आकाशाद्वै महाराज मेघा वर्षंति वै जलम् । भूमौ हि पर्वतेष्वेवं सर्वत्र पतिते जलम्

パータカは言った。「大王よ、空より雲はまことに水を降らせる。その水が至るところ—大地にも山々にも—落ちると、（広がりつつ流れ進む）。」

Verse 55

स आप्लाव्य ततस्तिष्ठेद्दयां सर्वत्र भावयेत् । नद्यः पापप्रवाहास्तु तासु तीर्थं श्रुतं कथम्

沐浴ののち、人は静かに立ち、あらゆる生きものに慈悲を育むべきである。だが川は罪を運び去る流れであるのに、どうしてその中にティールタ（聖なる渡し場）があると言われるのか。

Verse 56

जलाशया महाराज तडागाः सागरास्तथा । पृथिव्याधारकाश्चैव गिरयो अश्मराशयः

大王よ、水のたまり—池や、また大海—さらに大地を支える山々、岩の積み重なりも、このように理解されるべきである。

Verse 57

नास्त्येतेषु च वै तीर्थं जलैर्जलदमुत्तमम् । स्नाने यदा महत्पुण्यं कस्मान्मत्स्येषु वै नहि

これらの水において、まことに水そのものに勝るティールタはない、大王よ。もし沐浴が大いなる功徳をもたらすなら、なぜ魚たちにはそれがないと言えるのか。

Verse 58

दृष्टा स्नानेन वै सिद्धिर्मीनाः शुद्ध्यंति नान्यथा । यत्र जिनस्तत्र तीर्थं तत्र धर्मः सनातनः

まことに、沐浴は成就をもたらすと見られる。魚は水によってのみ清められ、他の手段ではない。ジナ（Jina）の在すところ、そこがティールタ（tīrtha）であり、そこに永遠のダルマが住する。

Verse 59

तपोदानादिकं सर्वं पुण्यं तत्र प्रतिष्ठितम्

苦行や布施などから生じるあらゆる功徳は、そこに確立されている。

Verse 60

एको जिनः सर्वमयो नृपेंद्र नास्त्येव धर्मं परमं हि तीर्थम् । अयं तु लाभः परमस्तु तस्माद्ध्य्यास्व नित्यं सुसुखो भविष्यसि

王よ、ジナ（Jina）ただ一人が遍く満ち、万有の源である。ティールタ（tīrtha）という聖なる巡礼の地より高いダルマはない。ゆえに、これこそ至上の利得であるから、常に彼を観想せよ—汝はまことの安楽を得る。

Verse 61

विनिंद्य धर्मं सकलं सवेदं दानं सपुण्यं परयज्ञरूपम् । पापस्वभावैर्बहुबोधितो नृपस्त्वंगस्य पुत्रो भुवि तेन पापिना

ヴェーダとともに一切のダルマを罵り、また布施を侮った—布施はそれ自体が功徳であり、最高のヤジュニャ（yajña）の性質をもつ。地上にはアṅガ（Aṅga）の子である王がいたが、邪悪な性の大罪人であるその男に幾度も教え込まれ、ついに罪深き者となった。