Adhyaya 17

Verse 1

सोमशर्मोवाच । सर्वं देवि समाख्यातं धर्मसंस्थानमुत्तमम् । कथं पुत्रमहं विंद्यां सर्वज्ञं गुणसंयुतम्

ソーマシャルマーは言った。「女神よ、あなたは至高のダルマの確立を余すところなく説き明かされました。いかにして私は、万事に通じ徳を具えた子を得られましょうか。」

Verse 2

वद त्वं मे महाभागे यदि जानासि सुव्रते । दानधर्मादिकं भद्रे परत्रेह न संशयः

もしご存じなら、教えてください、幸いに満ち、善き誓いを保つ方よ。吉祥なる御方よ、布施や義務などについては、この世にも来世にもその果報に疑いはありません。

Verse 3

सुमनोवाच । वसिष्ठं गच्छ धर्मज्ञं तं प्रार्थय महामुनिम् । तस्मात्प्राप्स्यसि वै पुत्रं धर्मज्ञं धर्मवत्सलम्

スーマナーは言った。「ダルマを知るヴァシシュタのもとへ行き、その大牟尼に願い求めなさい。彼より必ずや、ダルマに通じ正義を愛する子を授かるでしょう。」

Verse 4

सूत उवाच । एवमुक्ते तया वाक्ये सोमशर्मा द्विजोत्तमः । एवं करिष्ये कल्याणि तव वाक्यं न संशयः

スータは語った。彼女がその言葉を述べ終えると、婆羅門の中でも最勝のソーマシャルマーは答えた。「吉祥なる御方よ、そのとおりにいたします。疑いなく、あなたの言葉に従いましょう。」

Verse 5

एवमुक्त्वा जगामाशु सोमशर्मा द्विजोत्तमः । वसिष्ठं सर्ववेत्तारं दिव्यं तं तपतां वरम्

そう言い終えると、婆羅門の最勝ソーマシャルマーは、全知にして神聖なる賢者、苦行者の中の第一であるヴァシシュタのもとへ急ぎ赴いた。

Verse 6

गंगातीरे स्थितं पुण्यमाश्रमस्थं द्विजोत्तमम् । तेजोज्वालासमाकीर्णं द्वितीयमिव भास्करम्

ガンガーの岸辺に、清らかなアーシュラマがあり、そこに最上の二度生まれ（ブラーフマナ）が住していた。燃え立つ光明に包まれ、まるで第二の太陽のようであった。

Verse 7

राजमानं महात्मानं ब्रह्मण्यं च द्विजोत्तमम् । भक्त्या प्रणम्य विप्रेशं दंडवच्च पुनः पुनः

彼は信愛をもって、杖のように身を伸ばして幾度も礼拝し、輝ける大魂にして、ブラーフマナの中の最勝、バラモンの正義に帰依するその尊師に伏して拝した。

Verse 8

तमुवाच महातेजा ब्रह्मसूनुरकल्मषः । उपाविशासने पुण्ये सुखेन सुमहामते

そのとき、光り輝き罪垢なきブラフマーの御子は彼に告げた。「大いなる賢者よ、この聖なる座に安らかに坐しなさい。」

Verse 9

एवमुक्त्वा स योगींद्रः पुनः प्राह तपोधनम् । गृहे पुत्रेषु ते वत्स दारभृत्येषु सर्वदा

そう言って、そのヨーギーの主は、苦行の功徳に富む修行者に再び語った。「愛しき子よ、常に—汝の家、汝の子ら、汝の妻、そして召使いたちについて…。」

Verse 10

क्षेममस्ति महाभाग पुण्यकर्मसु चाग्निषु । निरामयोसि चांगेषु धर्मं पालयसे सदा

「幸いなる者よ、汝の功徳の行と聖なる火の祭儀において、つねに安寧があるように。身のすべてに病なきことを得て、常にダルマを守り保て。」

Verse 11

एवमुक्त्वा महाप्राज्ञः पुनः प्राह सुशर्मणम् । किं करोमि प्रियं कार्यं सुप्रियं ते द्विजोत्तम

かく語り終えると、大賢者は再びスシュルマンに告げた。「いかなる喜ばしき行いをなすべきか――汝に最も愛しき業は何か、ああ最勝の二度生まれよ。」

Verse 12

एवं संभाषितं विप्रं विरराम स कुंभजः । तस्मिन्नुक्ते महाभागे वसिष्ठे मुनिपुंगवे

このように婆羅門に語りかけて、壺より生まれし聖者（アガスティヤ）は沈黙した。かく述べ終えると、幸い満ちたヴァシシュタ――牟尼の中の第一人者――が続けて語った。

Verse 13

स होवाच महात्मानं वसिष्ठं तपतां वरम् । भगवञ्छ्रूयतां वाक्यं सुप्रसन्नेन चेतसा

彼は大魂なるヴァシシュタ、修行者の中の最勝者に告げた。「おお福徳の御方よ、まことに澄みわたり安らいだ心をもって、我が言葉をお聞きください。」

Verse 14

यदि मे सुप्रियं कार्यं त्वयैव मुनिपुंगव । मम प्रश्नार्थसंदेहं विच्छेदय द्विजोत्तम

「もし我に最も愛しきことをなさんと欲するなら、牟尼の第一人者よ、我が問いの義に関わる疑いを断ち切ってください、二度生まれの最勝者よ。」

Verse 15

दारिद्र्यं केन पापेन पुत्रसौख्यं कथं नहि । एतन्मे संशयं तात कस्मात्पापाद्वदस्व मे

「いかなる罪によって貧困は生じ、また子を得てもなぜ幸福に至らぬのか。これが我が疑いです、尊き御方よ――いかなる罪より起こるのか、どうかお告げください。」

Verse 16

महामोहेन संमुग्धः प्रियया बोधितो द्विज । तयाहं प्रेषितस्तात तव पार्श्वं समातुरः

大いなる迷妄にくらみ、私は愛しき人により目覚めさせられました。おお婆羅門よ、彼女が私を遣わしたのです、尊き御方よ。ゆえに深い苦悩のうちにあなたの御側へ参りました。

Verse 17

इति श्रीपद्मपुराणेभूमिखंडेएंद्रे सुमनोपाख्यानेसप्तदशोऽध्यायः

かくして、尊き『パドマ・プラーナ』ブーミ・カーンダ、インドラに関する章における「スーマナー物語」第十七章は終わる。

Verse 18

वसिष्ठ उवाच । पुत्रा मित्राण्यथ भ्राता अन्ये स्वजनबांधवाः । पंचभेदास्तु संभेदात्पुरुषस्य भवंति ते

ヴァシシュタは言った。「子ら、友、兄弟、そして他の親族・縁者—それらはそれぞれの差別により、人の五つの区分となる。」

Verse 19

ते ते सुमनया प्रोक्ताः पूर्वमेव तवाग्रतः । ऋणसंबंधिनः सर्वे ते कुपुत्रा द्विजोत्तम

その者たちはすでに以前、スーマナーがあなたの御前で語ったとおりである。彼らは皆、負債の縁によって結ばれている—あの不肖の子らよ、二度生まれの最勝者よ。

Verse 20

पुत्रस्य लक्षणं पुण्यं तवाग्रे प्रवदाम्यहम् । पुण्यप्रसक्तो यस्यात्मा सत्यधर्मरतः सदा

今、あなたの御前に、善き子の聖なる徴を説こう。すなわち、その魂が功徳に結びつき、常に真実とダルマに帰依している者である。

Verse 21

शुद्धिविज्ञानसंपन्नस्तपस्वी वाग्विदां वरः । सर्वकर्मसुसंधीरो वेदाध्ययनतत्परः

清浄と正しい識別を備えた苦行者にして、言葉の学に通じる者の中の最勝者。あらゆる務めにおいて沈着にして賢明、ヴェーダの学習に専心する。

Verse 22

स सर्वशास्त्रवेत्ता च देवब्राह्मणपूजकः । याजकः सर्वयज्ञानां दाता त्यागी प्रियंवदः

彼はあらゆるシャーストラに通じ、デーヴァとブラーフマナを礼拝する。すべてのヤジュニャを執り行い、惜しみなく施し、自己を捨て、言葉は和やかである。

Verse 23

विष्णुध्यानपरो नित्यं शांतो दांतः सुहृत्सदा । पितृमातृपरोनित्यं सर्वस्वजनवत्सलः

常にヴィシュヌへの瞑想に専念し、安らかで、自らを制し、いつも善意に満ちる。父母に常に尽くし、身内のすべてを己の身のごとく慈しむ。

Verse 24

कुलस्य तारको विद्वान्कुलस्य परिपोषकः । एवं गुणैश्च संयुक्तः सपुत्रः सुखदायकः

学識ある子は一族を渡らせる救い手であり、導きの灯であり、家系を養い支える者である。かくのごとき徳を備えたその子は、幸福をもたらす。

Verse 25

अन्ये संबंधसंयुक्ताः शोकसंतापदायकाः । एतादृशेन किं कार्यं फलहीनेन तेन च

ほかの交わりは、たとえ「縁」と呼ばれても、ただ悲しみと苦悩をもたらすのみ。そのように真の果を結ばぬつながりに、何の用があろうか。

Verse 26

आयांति यांति ते सर्वे तापं दत्वा सुदारुणम् । पुत्ररूपेण ते सर्वे संसारे द्विजसत्तम

彼らは皆、来ては去り、きわめて恐ろしい苦しみを与える。そして彼らは皆、最勝の二度生まれよ、この世において子としての姿で現れる。

Verse 27

पूर्वजन्मकृतं पुण्यं यत्त्वया परिपालितम् । तत्सर्वं हि प्रवक्ष्यामि श्रूयतामद्भुतं पुनः

前の生であなたが積み、そして守り保ってきたその功徳のすべてを、今まさに語ろう。再びこの不思議なる物語を聞きなさい。

Verse 28

वसिष्ठ उवाच । भवाञ्छूद्रो महाप्राज्ञ पूर्वजन्मनि नान्यथा । कृषिकर्त्ता ज्ञानहीनो महालोभेन संयुतः

ヴァシシュタは言った。「大いなる知恵ある者よ、汝は前生においてまさしくシュードラであった、他ならぬ。農に従う者で、真の知を欠き、大いなる貪欲に結ばれていた。」

Verse 29

एकभार्या सदा द्वेषी बहुपुत्रो ह्यदत्तवान् । धर्मं नैव विजानासि सत्यं नैव परिश्रुतम्

妻は一人でありながら、汝は常に憎しみに満ち、子は多くありながら、施しをなさぬ。汝はダルマを真に知らず、真理を正しく学んでもいない。

Verse 30

दानं नैव त्वया दत्तं शास्त्रं नैव प्रतिश्रुतम् । कृता नैव त्वया तीर्थे यात्रा चैव महामते

汝は施しをまったく行わず、またシャーストラの教えに身を委ねる誓いすら立てなかった。さらに、大いなる心の者よ、聖なるティールタへの巡礼の旅もしていない。

Verse 31

एवं कृतं त्वया विप्र कृषिमार्गं पुनः पुनः । पशूनां पालनं सर्व गवां चैव द्विजोत्तम

かくして、ブラーフマナよ、汝は幾度も農耕の道を歩み、また一切の獣を養い護った――とりわけ牛を、二度生まれの最勝者よ。

Verse 32

महिषीणां तथाऽश्वानां पालनं च पुनः पुनः । एवं पू र्वंकृतं कर्म त्वयैव द्विजसत्तम

またまた汝は水牛と馬とを養い守った。かくして、二度生まれの賢聖の最勝者よ、この同じ行いは過去にも汝によって成された。

Verse 33

विपुलं च धनं तद्वल्लोभेन परिसंचितम् । तस्य व्ययं सुपुण्येन न कृतं तु त्वया कदा

また、その豊かな財はただ貪欲によって積み集められた。しかれども汝は、いかなる時にも、それを真に功徳（プンニャ）ある行いに費やさなかった。

Verse 34

पात्रे दानं न दत्तं तु दृष्ट्वा दुर्बलमेव च । कृपां कृत्वा न दत्तं तु भवता धनमेव च

ふさわしき受者を見、また弱き者を見ても、汝は布施（ダーナ）を与えなかった。憐れみを起こしても、なお財を施さなかった。

Verse 35

गोमहिष्यादिकं सर्वं पशूनां संचितं त्वया । विक्रीय च धनं विप्र संचितं विपुलं त्वया

汝は牛や雌水牛など、あらゆる家畜を蓄えた。さらに、ブラーフマナよ、それらを売って、また多くの財を積み上げた。

Verse 36

तक्रं घृतं तथा क्षीरं विक्रयित्वा ततो दधि । दुष्कालं चिंतितं विप्र मोहितो विष्णुमायया

酪乳とギーと乳を売り、さらに凝乳までも売ったのち、彼は—おおブラーフマナよ—飢饉の時を案じ、ヴィシュヌのマーヤーに惑わされた。

Verse 37

कृतं महार्घमेवात्र अन्नं ब्राह्मणसत्तम । निर्दयेन त्वया दानं न दत्तं तु कदाचन

ここでは実に高価な食が整えられた、最上のブラーフマナよ。だが汝は無慈悲で、いかなる時もダーナ（布施）を施さなかった。

Verse 38

देवानां पूजनं विप्र भवता न कृतं कदा । प्राप्य पर्वाणि विप्रेभ्यो द्रव्यं न च समर्पितम्

おおブラーフマナよ、汝はかつて諸神（デーヴァ）への礼拝を行わず、祭日や斎戒の聖なる日が来ても、ブラーフマナたちに財や供物を捧げなかった。

Verse 39

श्राद्धंकालंतुसंप्राप्यश्रद्धयानकृतंत्वया । भार्या वदति ते साध्वी दिनमेनं समागतम्

シュラーダ（śrāddha）の時が来たのに、汝は信をもってそれを行わなかった。貞淑なる妻は汝に言う、「この日がまさに来たのです」。

Verse 40

श्वशुरस्य श्राद्धकालः श्वश्र्वाश्चैव महामते । त्वं श्रुत्वा तद्वचस्तस्या गृहं त्यक्त्वा पलायसे

「おお賢き者よ、今は汝の岳父のシュラーダ（śrāddha）の時、また岳母の時でもある。しかるにその言葉を聞きながら、汝は家を捨てて逃げ去るのだ。」

Verse 41

धर्ममार्गं न दृष्टं ते श्रुतं नैव कदा त्वया । लोभो मातापिता भ्राता लोभः स्वजनबांधवाः

汝はダルマの道を見たこともなく、またかつて聞いたこともない。汝にとって貪欲こそ母であり父、貪欲こそ兄弟であり、ただ貪欲のみが身内と伴侶である。

Verse 42

पालितं लोभमेवैकं त्यक्त्वा धर्मं सदैव हि । तस्माद्दुःखी भवाञ्जातो दरिद्रेणातिपीडितः

汝は貪欲のみを育て、常にダルマを捨て去った。ゆえに汝は苦しみに沈み、貧困に激しく責め立てられている。

Verse 43

दिनेदिने महातृष्णा हृदये ते प्रवर्द्धते । यदायदा गृहे द्रव्यं वृद्धिमायाति ते तदा

日ごとに、汝の心には大いなる渇愛が増し広がる。家の財が増えるたび、その渇きはいよいよ強まる。

Verse 44

तृष्णया दह्यमानस्तु तया त्वं वह्निरूपया । रात्रौ वा सुप्रसुप्तस्तु निश्चितो हि प्रचिंतसि

渇愛に焼かれる汝は、その渇きが火の姿となって燃え立つゆえ、夜に深く眠っていても、なお確かにそれを思い煩う。

Verse 45

दिनं प्राप्य महामोहैर्व्यापितोसि सदैव हि । सहस्रं लक्षं मे कोटिः कदा अर्बुदमेव च

日ごとに汝は大いなる迷妄に包まれている。「千、ラク（十万）、クロール（一千万）……いつになれば、せめてアルブダさえ得られるのか」と。

Verse 46

भविष्यति कदा खर्वो निखर्वश्चाथ मे गृहे । एवं सहस्रं लक्षं च कोटिरर्बुदमेव च

いつ我が家に、カルヴァとニカルヴァの富が、また千、ラク、クロール、さらにはアルブダまでも満ちるであろうか。

Verse 47

खर्वो निखर्वः संजातस्तृष्णा नैव प्रगच्छति । तव कायं परित्यज्य वृद्धिमायाति सर्वदा

たとえ減じても、さらに減じてゆく。渇愛は決して真に去らない。身を捨てても、それは常に戻り、いよいよ強くなる。

Verse 48

नैव दत्तं हुतं विप्र भुक्तं नैव कदा त्वया । खनितं भूमिमध्ये तु क्षिप्तं पुत्रानजानते

おおブラーフマナよ、汝は施しをせず、供物を捧げず、また持てるものを味わうことすらなかった。かえってそれを地の中ほどに掘り埋め、子らにも知られぬまま隠した。

Verse 49

अन्यमेवमुपायं तु द्रव्यागमनकारणात् । कुरुषे सर्वदा विप्र लोकान्पृच्छसि बुद्धिमान्

しかし財を得るために、汝は常に別の手立てを用いる、ブラーフマナよ。賢いと自負して、人々に問い続けるのだ。

Verse 50

खनित्रमंजनं वादं धातुवादमतः परम् । पृच्छमानो भ्रमस्येकस्तृष्णया परिमोहितः

彼は採鉱、アンジャナ（アンチモンの眼膏）、論争、さらに鉱物と金属の教説を尋ねた。独り、渇愛に惑わされ、迷妄のうちをさまよい続けた。

Verse 51

स्पर्शंचिंतयसेनित्यंकल्पान्सिद्धिप्रदायकान् । प्रवेशं विवराणां तु चिंतमानः सु पृच्छसि

汝は常にカルパ（kalpa）――聖なる触れ（sparśa）によって成就を授ける儀軌――を観想する。さらに裂け目や開口への入り方を思案しつつ、汝の問いはまことに適切である。

Verse 52

तृष्णानलेन दग्धेन सुखं नैव प्रगच्छसि । तृष्णानलेन संदीप्तो हाहाभूतो विचेतनः

渇愛の火に焼かれて、汝は少しも安楽に至らない。その同じ欲火にあおられ、汝は正気を失い、「ああ、ああ」と嘆き叫ぶ。

Verse 53

एवं मुग्धोसि विप्रेंद्र गतस्त्वं कालवश्यताम् । दारापुत्रेषु तद्द्रव्यं पृच्छमानेषु वै त्वया

かくして汝は迷妄に沈む、婆羅門の中の最勝者よ。汝は時（カーラ）の支配に落ちた。妻と子らがその財について問うたとき、汝はまことに答えを持たなかった。

Verse 54

कथितं नैव वृत्तांतं प्राणांस्त्यक्त्वा गतो यमम् । एवं सर्वं मया ख्यातं वृत्तांतं तव पूर्वकम्

彼は一切の顛末を語らず、命の息を捨ててヤマ（Yama）のもとへ赴いた。かくして、汝に関わる先の物語を、私は余すところなく説き明かした。

Verse 55

अनेन कर्मणा विप्र निर्धनोसि दरिद्रवान् । संसारे यस्य सत्पुत्रा भक्तिमंतः सदैव हि

この行いによって、婆羅門よ、汝は無一文となり貧窮した。されど世にあって、汝の善き子らは常にバクティ（bhakti）の信愛に満ちている。

Verse 56

सुशीला ज्ञानसंपन्नाः सत्यधर्मरताः सदा । संभवंति गृहे तस्य यस्य विष्णुः प्रसीदति

ヴィシュヌが嘉（よみ）する者の家には、つねに、行い正しく智慧に満ち、真実とダルマに常住する人々が生まれ住まう。

Verse 57

धनं धान्यं कलत्रं तु पुत्रपौत्रमनंतकम् । स भुंक्ते मर्त्यलोके वै यस्य विष्णुः प्रसन्नवान्

財宝と穀物、伴侶、そして尽きることなき子や孫の系譜—主ヴィシュヌが満悦される者は、人間界においてこれらをまことに享受する。

Verse 58

विना विष्णोः प्रसादेन दारापुत्रान्न चाप्नुयात् । सुजन्म च कुलं विप्र तद्विष्णोः परमं पदम्

ヴィシュヌの恩寵なくしては、妻も子も得られず、また良き生まれと高貴な家系も得られない、ブラーフマナよ—これこそヴィシュヌの至高の境地である。