Adhyaya 13

Verse 1

सोमशर्मोवाच । लक्षणं ब्रह्मचर्यस्य तन्मे विस्तरतो वद । कीदृशं ब्रह्मचर्यं च यदि जानासि भामिनि

ソーマシャルマーは言った。「梵行（ブラフマチャリヤ）のしるしを、私に詳しく語ってください。もしご存じなら、麗しき御方よ、それはどのような梵行なのですか。」

Verse 2

नित्यं सत्ये रतिर्यस्य पुण्यात्मा तुष्टितां व्रजेत् । ऋतौ प्राप्ते व्रजेन्नारीं स्वीयां दोषविवर्जितः

常に真実を喜びとする徳ある人は、満ち足りた安らぎに至る。しかるべき時節が来たなら、過ちなく、自らの妻に近づくべきである。

Verse 3

स्वकुलस्य सदाचारं कदानैव विमुंचति । एतदेव समाख्यातं गृहस्थस्य द्विजोत्तम

自らの家系の善き作法を、いかなる時も捨ててはならない。これこそが、二度生まれの最勝者よ、家住者（グリハスタ）の要なる規範と説かれている。

Verse 4

ब्रह्मचर्यं मया प्रोक्तं गृहिणामुत्तमं किल । यतीनां तु प्रवक्ष्यामि तन्मे निगदतः शृणु

私は家住者にふさわしい最上の梵行を説き示した。今よりは出家の行者、ヤティたちの（梵行）を語ろう。私の言葉を聞きなさい。

Verse 5

दमसत्यसमायुक्तः पापाद्भीतस्तु सर्वदा । भार्यासंगं वर्जयित्वा ध्यानज्ञानप्रतिष्ठितः

自制と真実を備え、常に罪を畏れ、妻への執着を離れて、瞑想と霊的知（ジュニャーナ）に堅く安住する。

Verse 6

यतीनां ब्रह्मचर्यं च समाख्यातं तवाग्रतः । तप एव प्रवक्ष्यामि तन्मेनिगदतः शृणु

汝の前において、修行者たちの梵行（ブラフマチャリヤ）の戒めはすでに説き明かした。今より苦行（タパス）について特に語ろう。わが述べるところを聴け。

Verse 7

आचारेण प्रवर्तेत कामक्रोधविवर्जितः । प्राणिनामुपकाराय संस्थितौद्यमावृतः

正しい行いにより身を運び、欲と怒りを離れよ。衆生の利益のために、たゆまず努力に安住し、堅く励め。

Verse 8

तप एवं समाख्यातं सत्यमेवं वदाम्यहम् । परद्रव्येष्वलोलुप्त्वं परस्त्रीषु तथैव च

これぞ苦行（タパス）の定義であると、われは真実として告げる。すなわち他人の財を貪らず、また他人の妻に対しても自らを慎むこと。

Verse 9

दृष्ट्वा मतिर्न यस्य स्यात्स सत्यः परिकीर्तितः । दानमेव प्रवक्ष्यामि येन जीवंति मानवाः

真理を見てもなお心の理解が揺らがぬ者は、真実の人と称えられる。今より布施（ダーナ）を説こう。人々はそれによって生きるのである。

Verse 10

आत्मसौख्यं प्रतीच्छेद्यः स इहैव परत्र वा । अन्नस्यापि महादानं सुखस्यैव ध्रुवस्य वा

人は自らの真の安楽を受け取り、求めるべきである。現世においても来世においても。食を施す大いなる布施でさえ、その本質は安楽を与える施しであり、確かで久遠の安楽をもたらす。

Verse 11

ग्रासमात्रं तथा देयं क्षुधार्ताय न संशयः । दत्ते सति महत्पुण्यममृतं सोश्नुते सदा

たとえ一口であっても、飢えに苦しむ者に施すべきである—疑いはない。施しがなされれば大いなる功徳（プンニャ）が生じ、その人は常に不死の報いに与る。

Verse 12

दिनेदिने प्रदातव्यं यथाविभवसंभवम् । तृणं शय्यां च वचनं गृहच्छायां सुशीतलाम्

日ごとに、身のほどに応じて施すべきである。たとえ素朴な草であれ、寝床であれ、やさしい言葉であれ、わが家の涼やかな庇陰であれ。

Verse 13

भूमिमापस्तथा चान्नं प्रियवाक्यमनुत्तमम् । आसनं वचनालापं कौटिल्येन विवर्जितम्

客人には宿所と水と食を供え、最上にやさしい言葉を語れ。座を設けて語らい、いかなる曲がりや欺きも離れよ。

Verse 14

आत्मनो जीवनार्थाय नित्यमेव करोति यः । देवान्पितॄन्समभ्यर्च्य एवं दानं ददाति यः

自らの生計のために常に務めをなし、しかるのちに神々（デーヴァ）と祖霊（ピトリ）を正しく礼拝して、このように布施を行う者。

Verse 15

इहैव मोदते सो वै परत्र हि तथैव च । अवंध्यं दिवसं यो वै दानाध्ययनकर्मभिः

この世においても歓喜し、来世においてもまた同じである。布施と学びと正しき務め（ダルマ）の行いによって、一日をむなしくしない者は。

Verse 16

प्रकुर्यान्मानुषो भूत्वा स देवो नात्र संशयः । नियमं च प्रवक्ष्यामि धर्मसाधनमुत्तमम्

人として生まれ、この行をなす者は神聖となる—疑いはない。いま我は、ダルマ成就の最上の手段たるニヤマ（戒律）を説こう。

Verse 17

देवानां ब्राह्मणानां च पूजास्वभिरतो हि यः । नित्यं नियमसंयुक्तो दानव्रतेषु सुव्रत

諸天とバラモンへの礼拝に心を尽くし、常に戒律の行に結ばれ、布施と誓願に堅く立つ者—その人こそ善き誓いを具えた者である。

Verse 18

उपकारेषु पुण्येषु नियमोऽयं प्रकीर्तितः । क्षमारूपं प्रवक्ष्यामि श्रूयतां द्विजसत्तम

功徳ある施しと助けの行について、この規則はすでに説かれた。いま我は赦し（クシャマー）の本質を語ろう—聞け、二度生まれの最勝者よ。

Verse 19

पराक्रोशं हि संश्रुत्य ताडिते सति केनचित् । क्रोधं न चैव गच्छेत्तु ताडितो न हि ताडयेत्

たとえ激しい罵声を聞き、たとえ誰かに打たれたとしても、怒りに落ちてはならない。打たれた者は、打ち返してはならぬ。

Verse 20

सहिष्णुः स्यात्स धर्मात्मा नहि रागं प्रयाति च । समश्नाति परं सौख्यमिह चामुत्र वापि च

法にかなう心の者は忍耐深くあるべきで、欲情や執着に堕ちない。彼は最上の安楽を味わう—この世においても、かの世においても。

Verse 21

एवं क्षमा समाख्याता शौचमेवं वदाम्यहम् । सबाह्याभ्यंतरे यो वै शुद्धो रागविवर्जितः

かくして赦しは説き明かされた。今、清浄を語ろう。外も内も清らかで、執着と欲情を離れた者こそ真に清浄である。

Verse 22

स्नानाचमनकैरेव व्यवहारेण वर्तते । शौचमेवं समाख्यातमहिंसां तु वदाम्यहम्

沐浴とアーチャマナ（浄水をすする作法）と、日々の交わりにおける正しい行いによって清浄は保たれる。かくして清浄は説かれた。今、非暴力（アヒンサー）を語ろう。

Verse 23

तृणमपि विना कार्यञ्छेत्तव्यं न विजानता । अहिंसानिरतो भूयाद्यथात्मनि तथापरे

必要もなく草の一葉すら刈ってはならぬと知らぬ者は、むしろアヒンサー（不害）に励むべきである――自らに対するように他者にも。

Verse 24

शांतिमेव प्रक्ष्यामि शांत्या सुखं समश्नुते । शांतिरेव प्रकर्तव्या क्लेशान्नैव परित्यजेत्

我はただ寂静を宣べよう。寂静によってこそ真の安楽を味わう。寂静のみを修すべし――苦悩の中にあっても決して捨ててはならない。

Verse 25

भूतवैरं विसृज्यैव मन एवं प्रकारयेत् । एवं शांतिः समाख्याता अस्तेयं तु वदाम्यहम्

一切の生きものへの怨みを捨て、このように心を調えよ。かくして寂静は説かれた。今、アステーヤ（不盗）を語ろう。

Verse 26

परस्वं नैव हर्तव्यं परजाया तथैव च । मनोभिर्वचनैः कायैर्मन एवं प्रकारयेत्

他人の財を決して奪ってはならず、また他人の妻を汚してはならない。心を調え、意・語・身の三つにおいてこのように行わせよ。

Verse 27

दममेव प्रवक्ष्यामि तवाग्रे द्विजसत्तम । दमनादिंद्रियाणां वै मनसोपि विकारिणः

おお最勝の二度生まれよ、汝の前に自制（ダマ）を説こう。諸根を制すれば、変転しやすい心さえも統御される。

Verse 28

औद्धत्यं नाशयेत्तेषां स चैतन्यो वशी तदा । शुश्रूषां तु प्रवक्ष्यामि धर्मशास्त्रेषु यादृशी

それらの驕りを滅すべし。そうすれば、覚知を備え自制する者は自らの主となる。今、ダルマ・シャーストラに説かれる恭敬の奉仕（śuśrūṣā）を説こう。

Verse 29

पूर्वाचार्यैर्यथा प्रोक्ता तामेवं प्रवदाम्यहम् । वाचा देहेन मनसा गुरुकार्यं प्रसाधयेत्

先達の師たちが説いたとおり、我もまたこう宣言する。言葉と身体と心によって、 गुरु（師）の務めを成し遂げよ。

Verse 30

जायतेऽनुग्रहो यत्र शुश्रूषा सा निगद्यते । सांगो धर्मः समाख्यातस्तवाग्रे द्विजसत्तम

恩寵が生じるその奉仕を śuśrūṣā（恭敬にして専心の奉仕）という。かくして、最勝の二度生まれよ、我は支えと実践を伴うダルマを汝の前に説き明かした。

Verse 31

अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि श्रोतुमिच्छसि यत्पते । ईदृशे चापि धर्मे तु वर्तते यो नरः सदा

さらに語ろう——もし聞きたいのなら、主よ——このようなダルマに常に堅くとどまる人について。

Verse 32

संसारे तस्य संभूतिः पुनरेव न जायते । स्वर्गं गच्छति धर्मेण सत्यंसत्यं वदाम्यहम्

この世の輪廻において、その者は再び生まれない。正法によって天界へ赴く——これぞ真実、我が告げる真実である。

Verse 33

एवं ज्ञात्वा महाप्राज्ञ धर्ममेव व्रजस्व हि । सर्वं हि प्राप्यते कांत यदसाध्यं महीतले

かく知ったなら、大いなる賢者よ、ただダルマへと赴け。愛しき者よ、すべては得られる——地上に成し得ぬものがあろうか。

Verse 34

धर्मप्रसादतस्तस्मात्कुरु वाक्यं ममैव हि । भार्यायास्तुवचः श्रुत्वा सोमशर्मा सुबुद्धिमान्

それゆえ、ダルマの恩寵によって、まさに我が言葉のとおりにせよ。妻の言葉を聞いたソーマシャルマーは、賢明にして分別ある者として、それを受け入れた。

Verse 35

पुनः प्रोवाच तां भार्यां सुमनां धर्मवादिनीम्

彼は再び、ダルマを語る妻スーマナーに言葉をかけた。