Shloka 86

नानाद्रव्यसमाकीर्णां शयनासनसंयुताम् । भोजनैः पानपात्रैश्च भक्ष्यभोज्यैरनेकधा ॥ ८६ ॥

nānādravyasamākīrṇāṃ śayanāsanasaṃyutām | bhojanaiḥ pānapātraiśca bhakṣyabhojyairanekadhā || 86 ||

そこは種々の財で満ち、寝台と座が備わり、食事と飲み物の器、また多様な菓子と料理が豊かに整えられていた。

नानाद्रव्यसमाकीर्णाम्filled with various goods
नानाद्रव्यसमाकीर्णाम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनाना + द्रव्य + सम्-आ-कॄ (धातु)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; क्त (PPP) ‘समाकीर्ण’—‘filled’; समासः—नानाविधैः द्रव्यैः समाकीर्णा (उपपद-तत्पुरुष/बहुपद-समास)
शयनासनसंयुताम्furnished with beds and seats
शयनासनसंयुताम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootशयन + आसन + सम्-युज् (धातु)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; क्त (PPP) ‘संयुक्त’; समासः—शयनं च आसनं च (द्वन्द्व) + संयुक्ता
भोजनैःwith foods
भोजनैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootभोजन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, बहुवचन
पानपात्रैःwith drinking vessels
पानपात्रैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootपान + पात्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, बहुवचन; समासः—पानस्य पात्राणि (षष्ठी-तत्पुरुष)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
भक्ष्यभोज्यैःwith eatables and foods
भक्ष्यभोज्यैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootभक्ष्य + भोज्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, बहुवचन; समासः—भक्ष्यं च भोज्यं च (द्वन्द्व)
अनेकधाin many ways / variously
अनेकधा:
Prakāra-adhikaraṇa (प्रकाराधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअनेकधा (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय (adverb: in many ways)

Narada (narrating within a Tirtha/Mahatmya description in Uttara-Bhaga)

Vrata: none

Rasa: {"primary_rasa":"adbhuta","secondary_rasa":"shringara","emotional_journey":"Catalog-like abundance (beds, seats, foods, vessels) builds a sense of opulent marvel, with an undertone of sensual comfort."}

FAQs

The verse highlights dharmic merit (puṇya) generated through abundance used for service—providing lodging, seating, and food—an essential theme in Tīrtha-Māhātmya where charity and hospitality sanctify both giver and place.

Bhakti is expressed here as practical seva: supporting pilgrims and guests with comfort and nourishment, a devotional attitude that treats service as an offering to the Divine present in visitors and holy places.

It most directly reflects Kalpa (ritual practice) and Dharma-śāstric conduct: rules of dāna, annadāna, and atithi-satkāra (guest hospitality) rather than technical disciplines like Vyākaraṇa or Jyotiṣa.