Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 129

Śeṣoditya-Sūrya-nyāsa, Soma-sādhana, Graha-pūjā, and Bhauma-vrata-vidhi

Devanagari script

छन्दोऽनुष्टुप्सुराचार्यो देवता बीजमादिमम् । हृच्छक्तिर्दीर्घवह्नींदुयुगलेनांगकल्पना ॥ १२९ ॥

Transliteration

chando'nuṣṭupsurācāryo devatā bījamādimam | hṛcchaktirdīrghavahnīṃduyugalenāṃgakalpanā || 129 ||

Translation

韻律はアヌシュトゥブ（Anuṣṭubh）。主宰神はスラーチャーリヤ（Surācārya、天界の師）であり、根源の種子音はビージャ（bīja）である。心の力（hṛcchakti）が定められ、肢体安置（aṅga-nyāsa）は「vahnī」と「indu」の二音を長音（dīrgha）として対にして行う。

Word by Word

• छन्दः: metre
• छन्दः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: छन्दस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अनुष्टुप्: Anuṣṭubh (metre)
• अनुष्टुप्: Samanaadhikarana (समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अनुष्टुप् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (छन्दोनाम), प्रथमा, एकवचन; छन्दोविशेषः

• सुर-आचार्यः: teacher of the gods
• सुर-आचार्यः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुर (प्रातिपदिक) + आचार्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (सुराणाम् आचार्यः)

• देवता: presiding deity
• देवता: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देवता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• बीजम्: seed-syllable
• बीजम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: बीज (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• आदिमम्: primordial/first
• आदिमम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आदिम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘बीजम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• हृत्-शक्तिः: heart-power (hṛt-śakti)
• हृत्-शक्तिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हृत्/हृद् (प्रातिपदिक) + शक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (हृदः शक्ति:)

• दीर्घ-वह्नि-इन्दु-युगलेन: by the pair of long ‘vahni’ and ‘indu’ (syllables)
• दीर्घ-वह्नि-इन्दु-युगलेन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: दीर्घ (प्रातिपदिक) + वह्नि (प्रातिपदिक) + इन्दु (प्रातिपदिक) + युगल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3 विभक्ति), एकवचन; तत्पुरुषसमासः (दीर्घः वह्निः, इन्दु-युगलम्; तेन)

• अङ्ग-कल्पना: limb-visualization/nyāsa of limbs
• अङ्ग-कल्पना: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अङ्ग (प्रातिपदिक) + कल्पना (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (अङ्गस्य कल्पना)

Speaker

Sanatkumara (teaching Narada)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: none

Characters & Entities

• Brihaspati (Suracharya)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It formalizes a mantra’s ritual identity—metre (chandas), deity (devatā), seed (bīja), and inner potency (hṛcchakti)—so recitation aligns sound, meaning, and worship into an effective sādhana.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By prescribing devatā and bīja along with nyāsa, it shows that devotion is practiced through disciplined mantra-worship, where reverence is expressed via correct ritual placement and remembrance of the presiding deity.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Chandas (metre) is explicitly identified as Anuṣṭubh, and the verse also reflects applied ritual-phonetics/mantra-technology (nyāsa) through instructions about long vowels and coded syllable-pairs.