Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 123

Devapūjā-krama: Ārghya-saṃskāra, Maṇḍala–Nyāsa, Mudrā-pradarśana, Āvaraṇa-arcana, Homa, Japa, and Kṣamāpaṇa

Devanagari script

तत्तद्भक्तैर्गृही तव्यं तन्नैवेद्यनिवेदितम् । अग्राह्यं शिवनिर्माल्यं पत्रं पुष्पं फलं जलम् ॥ १२३ ॥

Transliteration

tattadbhaktairgṛhī tavyaṃ tannaivedyaniveditam | agrāhyaṃ śivanirmālyaṃ patraṃ puṣpaṃ phalaṃ jalam || 123 ||

Translation

ナイヴェーディヤとして供えられたものは、その同じ神の帰依者のみが受けるべきである。だが、シヴァのニルマーリヤ（供物の残り）である葉・花・果・水は、他者は受けてはならない。

Word by Word

• तत्: that
• तत्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया (समासाङ्ग); सर्वनाम (pronoun used adjectivally)

• तद्: that (respective)
• तद्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया (समासाङ्ग); सर्वनाम

• भक्तैः: by devotees
• भक्तैः: Karta (कर्ता/तृतीया-कर्तृ)
• Type: Noun
• Root: भक्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, बहुवचन, तृतीया (Instrumental Plural)

• गृहीतव्यम्: should be accepted/taken
• गृहीतव्यम्: Vidhi (विधि/आज्ञार्थ)
• Type: Verb
• Root: ग्रह् (धातु) + तव्यत् (कृत्-प्रत्यय) → गृहीतव्य (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: कृत्य-प्रत्यय (तव्यत्), नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया; विधेय-भाव: ‘should be taken/accepted’ (gerundive/passive necessity)

• तत्: that
• तत्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया; सर्वनाम

• नैवेद्य: of offering (food offering)
• नैवेद्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: नैवेद्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, षष्ठी (Genitive Singular) (समासाङ्ग)

• निवेदितम्: offered (as naivedya)
• निवेदितम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नि + वेद् (धातु) + क्त (कृत्) → निवेदित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकर्मणि क्त-प्रत्यय (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया; तत्पुरुष-समास: नैवेद्य-निवेदित (offered as naivedya)

• अग्राह्यम्: not to be accepted
• अग्राह्यम्: Pratiṣedha (प्रतिषेध)
• Type: Adjective
• Root: अ + ग्राह्य (प्रातिपदिक; ग्रह् धातु से)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया; नञ्-समास/निषेध: ‘not to be taken’

• शिव: of Śiva
• शिव: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, एकवचन, षष्ठी (Genitive Singular) (समासाङ्ग)

• निर्माल्यम्: Śiva’s offered remnants (nirmālya)
• निर्माल्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: निर्माल्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया; तत्पुरुष-समास: शिव-निर्माल्य (Śiva’s nirmālya: remnants/garlands offered to Śiva)

• पत्रम्: leaf
• पत्रम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया

• पुष्पम्: flower
• पुष्पम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुष्प (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया

• फलम्: fruit
• फलम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया

• जलम्: water
• जलम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: जल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया

Speaker

Narada (teaching in a dharma/ritual context; dialogue framework commonly with Sanatkumara tradition)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bhakti

Characters & Entities

• Shiva

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It establishes a rule of devotional propriety: offerings (naivedya) and sacred remnants (nirmālya) are to be treated with deity-specific reverence, preserving the integrity of each form of worship.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

It emphasizes exclusive fidelity in devotional practice—what is offered to a deity is honored within that deity’s circle of devotees, reflecting disciplined bhakti and respect for distinct ritual lineages.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

It reflects Kalpa (ritual procedure) principles: rules about accepting offerings and handling nirmālya, guiding correct conduct in temple/home worship and maintaining ritual boundaries.