Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 14

The Greatness of Viṣṇu

Uttaṅka’s Hymn, Hari’s Manifestation, and the Boon of Bhakti

Devanagari script

परमानन्दचिन्मात्रं वासुदेवं नतोऽस्म्यहम् । हृद्गुहानिलयं देवं योगिभिः परिसेवितम् ॥ १४ ॥

Transliteration

paramānandacinmātraṃ vāsudevaṃ nato'smyaham | hṛdguhānilayaṃ devaṃ yogibhiḥ parisevitam || 14 ||

Translation

われはヴァースデーヴァに礼拝する——純粋意識にして至上の歓喜。心の洞窟に住まう神にして、ヨーギーたちに敬われ、絶えず奉仕される御方に。

Word by Word

• परम-आनन्द-चिन्मात्रम्: pure consciousness, supreme bliss alone
• परम-आनन्द-चिन्मात्रम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक) + आनन्द (प्रातिपदिक) + चित् (प्रातिपदिक) + मात्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (determinative): ‘परमः आनन्दः चित् एव मात्रं यस्य’

• वासुदेवम्: Vāsudeva
• वासुदेवम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वासुदेव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• नतः: bowed, having bowed
• नतः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: नम् (धातु) → नत (कृदन्त, क्त-प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; कर्तृवाचकः (as predicate)

• अस्मि: I am
• अस्मि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), परस्मैपद, उत्तम-पुरुष, एकवचन

• अहम्: I
• अहम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• हृत्-गुहा-निलयम्: dwelling in the cave of the heart
• हृत्-गुहा-निलयम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: हृत् (प्रातिपदिक) + गुहा (प्रातिपदिक) + निलय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी/सप्तमी-तत्पुरुषार्थः: ‘हृद्गुहायां निलयः यस्य’

• देवम्: the god, the divine one
• देवम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• योगिभिः: by yogis
• योगिभिः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: योगिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), बहुवचन

• परिसेवितम्: served, attended
• परिसेवितम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: परि + सेव् (धातु) → परिसेवित (कृदन्त, क्त-प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; ‘देवम्’ इति विशेषण

Speaker

Narada

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: shanta

Characters & Entities

• Vasudeva
• Vishnu

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It identifies Vāsudeva as the Supreme Reality—pure consciousness and bliss—accessible inwardly as the indwelling Lord in the heart, and affirmed by yogic realization.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Bhakti is expressed as humble surrender (“I bow”) to Vāsudeva, combined with inner remembrance of Him as the heart-dwelling Deity, a form of devotion honored by yogins.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

While not a direct Vedāṅga instruction, it points to practical yogic discipline—dhyāna on the hṛd-guhā (inner seat of the Lord)—as the applied method supporting spiritual realization.