Previous Verse
Next Verse

Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 48

Tithi-Nirṇaya for Vratas: Ekādaśī Rules, Saṅkrānti Punya-kāla, Eclipse Observances, and Prāyaścitta

एकादशी द्वादशी च रात्रघिशेषे त्रयोदशी । द्वादशद्वादशीपुण्यं त्रयोदश्यां तु पारणे ॥ ४८ ॥

ekādaśī dvādaśī ca rātraghiśeṣe trayodaśī | dvādaśadvādaśīpuṇyaṃ trayodaśyāṃ tu pāraṇe || 48 ||

斎戒がエーカーダシーとドヴァーダシーにまたがり、ドヴァーダシーが夜のわずかな残りのみとなってトラヨーダシーが実質的に現れているなら、トラヨーダシーにパーラナ(斎の解き)を行うことによって、正しいドヴァーダシーの功徳が得られる。

एकादशीEkādaśī
एकादशी:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootएकादशी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
द्वादशीDvādaśī
द्वादशी:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootद्वादशी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
and
:
सम्बन्ध/निपात (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय (conjunction)
रात्रघि-शेषेin the remainder of the night
रात्रघि-शेषे:
अधिकरण (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootरात्रघि (प्रातिपदिक) + शेष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (रात्रघेः शेषः) ‘in the remaining part of the night’
त्रयोदशीTrayodaśī (13th lunar day)
त्रयोदशी:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootत्रयोदशी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
द्वादश-द्वादशी-पुण्यम्the merit of (that) Dvādaśī
द्वादश-द्वादशी-पुण्यम्:
विधेय (Predicate nominal/विधेय)
TypeNoun
Rootद्वादश (प्रातिपदिक) + द्वादशी (प्रातिपदिक) + पुण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; समासः (तत्पुरुष) ‘(that which is) the merit of the twelfth (tithi) Dvādaśī’
त्रयोदश्याम्on Trayodaśī
त्रयोदश्याम्:
अधिकरण (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootत्रयोदशी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन
तुbut/indeed
तु:
सम्बन्ध/निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअवधारण/विरोध (particle) ‘but/indeed’
पारणेat the breaking of the fast
पारणे:
अधिकरण (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootपारण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; ‘at the breaking (of the fast)’

Sanatkumara (teaching Narada)

Vrata: Ekādaśī-vrata

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bhakti

FAQs

It defines a precise dharma rule: when tithi-boundary conditions make Dvādaśī effectively lapse into Trayodaśī, one should still preserve the sanctity of the observance by performing pāraṇa on Trayodaśī, thereby retaining Dvādaśī’s merit.

By emphasizing correct pāraṇa timing for Ekādaśī-related vows, it shows bhakti as disciplined worship—devotion expressed through careful observance of Viṣṇu-oriented vrata rules rather than mere sentiment.

Kalā/gaṇita-based tithi discernment (calendar computation) and ritual timing—applied knowledge akin to Vedāṅga Jyotiṣa used to decide when pāraṇa should be done under tithi overlap.