Previous Verse
Next Verse

Shloka 41

Adhyaya 46Cosmic Dissolution, the Emergence of Brahma, and the Measures of Time (Yugas, Manvantaras, and Brahma’s Day)

तत्प्रमाणैव सा रात्रिस्तदन्ते सृज्यते पुनः ।

एवंतु ब्रह्मणो वर्षमेकं वर्षशतन्तु तत् ॥

tat-pramāṇaiva sā rātris tad-ante sṛjyate punaḥ | evaṃ tu brahmaṇo varṣam ekaṃ varṣa-śataṃ tu tat ||

その夜もまた昼と同じ量であり、その終わりに創造は再びなされる。これがブラフマーの一年であり、その周期は百年に及ぶ。

tat-pramāṇāof that measure/extent
tat-pramāṇā:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + pramāṇa (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा (१) एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (tasya pramāṇam yasyāḥ)
evajust/only
eva:
Sambandha (सम्बन्ध/निपातार्थ)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअव्ययम्; अवधारणार्थक-निपातः
that (she/it)
:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; स्त्रीलिङ्गे प्रथमा (१) एकवचनम्
rātriḥnight
rātriḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootrātri (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा (१) एकवचनम्
tatof that
tat:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे षष्ठी (६) एकवचनम् (elliptic with ante: tasya)
anteat the end
ante:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootanta (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्गे सप्तमी (७) एकवचनम्
sṛjyateis created
sṛjyate:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootsṛj (धातु)
Formलट्-लकारः; प्रथमपुरुषः; एकवचनम्; आत्मनेपदम्; कर्मणि प्रयोगः (is created)
punaḥagain
punaḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/अव्ययार्थ)
TypeIndeclinable
Rootpunaḥ (अव्यय)
Formअव्ययम्; पुनरावृत्त्यर्थे (again)
evamthus
evam:
Sambandha (सम्बन्ध/अव्ययार्थ)
TypeIndeclinable
Rootevam (अव्यय)
Formअव्ययम्; प्रकारार्थे (thus)
tuindeed/but
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/निपातार्थ)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्ययम्; निपातः (contrast/emphasis)
brahmaṇaḥof Brahmā
brahmaṇaḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootbrahman (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्गे षष्ठी (६) एकवचनम्
varṣama year
varṣam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvarṣa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया (१/२) एकवचनम्
ekamone
ekam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rooteka (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया (१/२) एकवचनम्; विशेषणम् (varṣam)
varṣa-śatama hundred years
varṣa-śatam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvarṣa (प्रातिपदिक) + śata (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया (१/२) एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (varṣāṇāṃ śatam)
tuindeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/निपातार्थ)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्ययम्; निपातः
tatthat
tat:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया (१/२) एकवचनम्; अनुवादक-सर्वनाम
Cosmological instruction within the Markandeya Purāṇa’s teaching narrative (speaker not specified in the provided excerpt)
Brahmā
CosmologyKalpaPralayaSargaBrahmā’s lifespan

FAQs

Creation and dissolution are balanced phases; the teaching encourages equanimity—seeing beginnings and endings as paired movements within a larger order.

Sarga and Pratisarga together: dissolution in Brahmā’s night and renewed creation at its end; also supports Manvantara by situating it within the kalpa framework.

Equal day/night indicates symmetry of manifestation and withdrawal; contemplatively, it suggests that silence (nirodha) is as foundational as activity (pravṛtti).