Adhyaya 80

Verse 1

(दाक्षिणात्य अधिक पाठके ५ श्लोक मिलाकर कुल ३२ श्लोक हैं) पडा नाप () ऑन अत (तीर्थयात्रापर्व) अशीतितमोअ<ध्याय: अर्जुनके लिये द्रोपदीसहित पाण्डवोंकी चिन्ता जनमेजय उवाच भगवन्‌ काम्यकात्‌ पार्थे गते मे प्रपितामहे । वाण्डवा: किमकुर्वस्ते तमृते सव्यसाचिनम्‌

ジャナメージャヤは言った。「尊き御方よ、わが高祖アルジュナがカーミャカの森を去ったとき、彼と離れて暮らしたパーンダヴァたちは—左利きの弓手（アルジュナ）を欠いて—何をしていたのですか。」

Verse 2

स हि तेषां महेष्वासो गतिरासीदनीकजित्‌ । आदित्यानां यथा विष्णुस्तथैव प्रतिभाति मे

ジャナメージャヤは言った。「彼らにとって、あの大弓の勇士――軍勢を打ち破る者――こそが拠り所であり、確かな道であった。アーディティヤ神群の中でヴィシュヌが第一であるように、パーンダヴァの中でもダナンジャヤ（アルジュナ）が私には第一と映る。」

Verse 3

तेनेन्द्रसमवीर्येण संग्रामेष्वनिवर्तिना । विनाभूता वने वीरा: कथमासन्‌ पितामहा:,वे संग्रामसे कभी पीछे न हटनेवाले और इन्द्रके समान पराक्रमी थे। उनके बिना मेरे अन्य वीर पितामह वनमें कैसे रहते थे?

ジャナメージャヤは問うた。「あの勇士たちはインドラに等しい武威を備え、戦場で決して退かなかった。彼らを失って、我が祖たちはいかにして森で暮らし得たのか。」

Verse 4

वैशम्पायन उवाच गते तु पाण्डवे तात काम्यकात्‌ सत्यविक्रमे । बभूवु: पाण्डवेयास्ते दु:ः:खशोकपरायणा:

ヴァイシャンパーヤナは語った。「愛しき者よ、真に揺るがぬ武勇を備えたパーンダヴァ――アルジュナがカーミヤカの森を去ったとき、パーンドゥの子らは彼のことで悲嘆と憂いに沈んだ。」

Verse 5

आक्षिप्तसूत्रा मणयश्कछिन्नपक्षा इव द्विजा: | अप्रीतमनस: सर्वे बभूवुरथ पाण्डवा:

ヴァイシャンパーヤナは言った。「糸の切れた数珠の玉のように、翼を断たれた鳥のように、アルジュナを欠いたパーンダヴァたちはそうであった。皆の心は重く、胸中に喜びの影すらなかった。」

Verse 6

वन॑ तु तदभूत्‌ तेन हीनमक्लिष्टकर्मणा । कुबेरेण यथा हीन वन चैत्ररथं तथा,अनायास ही महान्‌ कर्म करनेवाले अर्जुनके बिना वह वन उसी प्रकार शोभाशून्य-सा हो गया, जैसे कुबेरके बिना चैत्ररथ वन

ヴァイシャンパーヤナは語った。「その森は、倦まずに事を成す彼を失うと、まるで輝きを奪われたかのようであった。クベーラを欠けばチャイトララタの園が色褪せるように、アルジュナを欠いた森もまた空しく、美を失って見えた。」

Verse 7

तमृते ते नरव्यात्रा: पाण्डवा जनमेजय । मुदमप्राप्तुवन्तो वै काम्यके न्यवसंस्तदा,जनमेजय! अर्जुनके बिना वे नरश्रेष्ठ पाण्डव आनन्दशून्य हो काम्यकवनमें रह रहे थे

ヴァイシャンパーヤナは言った。「おおジャナメージャヤよ、虎のごときその男たち――パーンダヴァらは、その時カーミヤカの森に住みながら、アルジュナを欠いていたため、喜びを得られなかった。」

Verse 8

ब्राह्मणार्थे पराक्रान्ता: शुद्धैर्बाणैर्महार था: । निध्नन्तो भरतश्रेष्ठ मेध्यान्‌ बहुविधान्‌ मृगान्‌

ヴァイシャンパーヤナは言った。「おおバーラタ族の最勝者よ、あの大車戦士たちは、バラモンのために力を尽くし、清らかな矢をもって、儀礼にかなうさまざまな獣を数多く射倒した。」

Verse 9

नित्यं हि पुरुषव्यात्रा वन्‍्याहारमरिंदमा: । उपाकृत्य उपाहत्य ब्राह्मणेभ्यो न्यवेदयन्‌,वे नरश्रेष्ठ और शत्रुदमन पाण्डव प्रतिदिन ब्राह्मणोंके लिये जंगली फल-मूलका आहार संगृहीत करके उन्हें अर्पित करते थे

ヴァイシャンパーヤナは言った。「虎のごとき男たち――敵を屈するパーンダヴァらは、日ごとに森の素朴な糧である果実と根を集め、調えて携え、バラモンたちに恭しく捧げた。」

Verse 10

सर्वे संन्यवसंस्तत्र सोत्कण्ठा: पुरुषर्षभा: | अह्ृष्टमनस: सर्वे गते राजन्‌ धनंजये,राजन्‌! धनंजयके चले जानेपर वे सभी नरश्रेष्ठ वहाँ खिन्नचित्त हो उन्हींके लिये उत्कण्ठित होकर रहते थे

ヴァイシャンパーヤナは言った。「王よ、ダナンジャヤ（アルジュナ）が去った後、雄牛のごときその男たちは皆、そこにとどまり一つ所に住んだ。誰もが心に喜びなく、沈み、彼を慕う思いに満ちていた。」

Verse 11

विशेषतस्तु पाउ्चाली स्मरन्ती मध्यमं पतिम्‌ । उद्विग्नं पाण्डवश्रेष्ठमिदं वचनमब्रवीत्‌

ヴァイシャンパーヤナは言った。「パンチャーラの王女ドラウパディーは、とりわけ中の夫アルジュナを思い起こしつつ、常に憂いを抱くパーンダヴァの筆頭ユディシュティラに、次の言葉を告げた。」

Verse 12

योअर्र्जुनेनार्जुनस्तुल्यो द्विबाहुर्बहुबाहुना । तमृते पाण्डवश्रेष्ठ वन॑ न प्रतिभाति मे,'पाण्डवश्रेष्ठ] जो दो भुजावाले अर्जुन सहस्रबाहु अर्जुनके समान पराक्रमी हैं, उनके बिना यह वन मुझे अच्छा नहीं लगता

ヴァイシャンパーヤナは言った。「おお、パーンダヴァのうち最も優れた者よ。あの者――二本の腕を持つアルジュナ――多臂のアルジュナ（サハスラバーフ）に等しい武威を備える彼がいなければ、この森は私の心を喜ばせぬ。」

Verse 13

शून्यामिव प्रपश्यामि तत्र तत्र महीमिमाम्‌ | बन्ाश्चर्यमिदं चापि वनं कुसुमितद्रुमम्‌

ヴァイシャンパーヤナは言った。「この地に目を向けるたび、どこもかしこも空虚に見える。花咲き満ちた樹々に飾られたこの不思議な森でさえ、サヴィヤサーチー・アルジュナがいない今は、かつてほどの歓びを与えてはくれぬ。」

Verse 14

न तथा रमणीयं वै तमृते सव्यसाचिनम्‌ | नीलाम्बुदसमप्रख्यं मत्तमातड्रगामिनम्‌

ヴァイシャンパーヤナは言った。「サヴィヤサーチン（アルジュナ）なくして、この地は真に麗しいとは言えぬ。黒き雨雲のごとき輝きをまとい、酔える象王のように歩む彼がいなければ、ここにあるものは皆、昔の魅力を失ったかのようだ。」

Verse 15

तमृते पुण्डरीकाक्षं काम्यकं॑ नातिभाति मे | यस्य वा धनुषो घोष: श्रूयते चाशनिस्वन: । न लभे शर्म वै राजन्‌ स्मरन्ती सव्यसाचिनम्‌

ヴァイシャンパーヤナは言った。「蓮華の眼を持つアルジュナなくして、カーミヤカの森は私を喜ばせぬ。彼の弓弦の響きは、雷霆の轟きのように聞こえる。王よ、左右いずれの手でも射るサヴィヤサーチーを思えば、私は少しの安らぎも得られぬ。」

Verse 16

तथा लालप्यमानां तां निशम्य परवीरहा । भीमसेनो महाराज द्रौपदीमिदमब्रवीत्‌,महाराज! इस प्रकार विलाप करती हुई द्रौपदीकी बात सुनकर शत्रुवीरोंका संहार करनेवाले भीमसेनने उससे इस प्रकार कहा

王よ、このように嘆き悲しむドラウパディーの言葉を聞くと、敵の勇士を屠るビー マセーナは彼女に向かい、次のように語った。

Verse 17

भीम उवाच मन:प्रीतिकरं भद्ठे यद्‌ ब्रवीषि सुमध्यमे । तन्मे प्रीणाति हृदयममृतप्राशनोपमम्‌

ビーマは言った。「おお、吉祥なる淑女よ、細き腰の君よ。そなたの言葉は我が心を喜ばせる。まるで甘露を飲むかのように、我が胸を満たし、明るくするのだ。」

Verse 18

यस्य दीर्घौ समौ पीनौ भुजौ परिघसंनिभौ । मौर्वीकृतकिणौ वृत्ती खड्गायुधधनुर्थरी

ビーマは言った。「両腕は長く、等しく、鉄の棒のごとく逞しい者。弓弦の擦れでできた胼胝を帯び、丸みある腕に剣と弓を常に備える者——その人中の最勝、アルジュナなくしては、今日この森は輝きを失い、太陽なき空のように見える。」

Verse 19

निष्काजड्दकृतापीडौ पञ्चशीर्षाविवोरगौ । तमृते पुरुषव्याप्र॑ नष्टसूर्यमिवाम्बरम्‌

ビーマは言った。「彼なくしては——人中の虎よ——この森は太陽を失った空のようだ。彼の両腕は長く、巨大で、釣り合い、弓弦の摩擦の痕を帯びる。丸みを帯び、剣と弓により輝き、黄金の臂輪に飾られて、五つの頭を持つ蛇が二匹うねるかのように見える。そのような英雄を欠けば、荒野そのものが光を奪われたように映る。」

Verse 20

यमाश्रित्य महाबाहुं पाड्चाला: कुरवस्तथा । सुराणामपि मत्तानां पृतनासु न बिभ्यति

ビーマは言った。「あの大いなる腕の持ち主に寄り頼めば、パンチャーラも、またクルも、戦列にあって恐れを抱かぬ。たとえ神々のごとき力と驕りに酔う敵に相対しても、なお然り。」

Verse 21

यस्य बाहू समाश्रित्य वयं सर्वे महात्मन: । मन्यामहे जितानाजोौ परानू्‌ प्राप्तां च मेदिनीम्‌

ビーマは言った。「おお大いなる魂よ。誰それの強大な腕に寄り頼むがゆえに、我らは皆、戦において敵をすでに打ち破り、さらには大地——王権——さえ得たものと信じている。」

Verse 22

तमृते फाल्गुनं वीर॑ न लभे काम्यके धृतिम्‌ । पश्यामि च दिश: सर्वास्तिमिरेणावृता इव । जिन महाबाहु अर्जुनका आश्रय लेकर पाज्चाल और कुरुवंशके वीर युद्धके लिये उद्यत देवताओंकी सेनाका सामना करनेसे भी भयभीत नहीं होते हैं

ビーマは言った。「勇士よ、ファールグナ（アルジュナ）なくしては、このカーミヤカの森で心の確かさを得られぬ。まことに、四方は闇に覆われたかのように見える。」

Verse 23

नकुल उवाच यस्मिन्‌ दिव्यानि कर्माणि कथयन्ति रणाजिरे | देवा अपि युधां श्रेष्ठ तमृते का रतिर्वने

ナクーラは言った。「戦場において、神々さえもその妙なる業を語り伝える者——その戦士の最たるダナンジャヤ（アルジュナ）なくして、この森に我らの喜びがどこにあろうか。」

Verse 24

उदीचीं यो दिशं गत्वा जित्वा युधि महाबलान्‌ । गन्धर्वमुख्याञ्छतशो हयाँल्‍लेभे महाद्युति:

ナクーラは言った。「彼は北方へ赴き、戦いにおいて強者ども——ガンダルヴァの首魁に至るまで——を打ち破り、数百の馬を得た。」

Verse 25

राज्ञे तित्तिरिकल्माषाउछीमतोडनिलरंहस: । प्रादाद्‌ भ्रात्रे प्रिय: प्रेमणा राजसूये महाक्रतौ

ナクーラは言った。「大いなる王者の灌頂祭ラージャスーヤにおいて、彼は風のごとく疾く、ことさらに珍重される名馬ティッティリ・カルマーシャを、愛情をもって、愛しき兄・王ユディシュティラに献じた。」

Verse 26

तमृते भीमधन्वानं भीमादवरजं वने | कामये काम्यके वासं नेदानीममरोपमम्‌,भीमके छोटे भाई उन भयंकर थधनुर्धर देवोपम अर्जुनके बिना इस समय मुझे इस काम्यकवनमें रहनेकी इच्छा नहीं होती

ナクーラは言った。「あの畏るべき弓の達人——ビーマの弟にして神にも比すべき武威を備えたアルジュナ——なくしては、今やこのカーミヤカの森に留まろうとは思わぬ。」

Verse 27

सहदेव उवाच यो धनानि च कन्याश्च युधि जित्वा महारथ: । आजहार पुरा राज्ञे राजसूये महाक्रतौ

サハデーヴァは言った。「戦場にて財宝と乙女らを勝ち取り、かつて壮大なるラージャスーヤの大祭において王に貢ぎとして携えて来た、あの大車戦士――まさにその者のことを申している。」

Verse 28

यः समेतान्‌ मृथे जित्वा यादवानमितलद्युति: । सुभद्रामाजहारैको वासुदेवस्य सम्मते

サハデーヴァは言った。「戦いにおいて集いしヤーダヴァらを打ち破った、計り知れぬ光輝の者が、ヴァースデーヴァの許しを得て、ただ一人スバドラ―を連れ去ったのだ。」

Verse 29

तस्य जिष्णोर्बूसीं दृष्टवा शून्यामिव निवेशने । ह्ृदयं मे महाराज न शाम्यति कदाचन

サハデーヴァは言った。「大王よ、ジシュヌ（アルジュナ）の座が空のまま、まるで住まいそのものが見捨てられたかのように見えるとき、我が心はいついかなる時も鎮まらぬ。あの第一の勇士アルジュナなくしては、この森はもはや楽しい所ではない。ゆえに、敵を屈する御方よ、ここを離れて他所へ赴きたい。」

Verse 30

वनादस्माद्‌ विवासं तु रोचये5हमरिंदम । न हि नस्तमृते वीर॑ं रमणीयमिदं वनम्‌

サハデーヴァは言った。「敵を屈する御方よ、私はこの森を去り、他所に住むことを望む。あの勇士なくしては、この森はもはや我らにとって楽しいものではない。」

Verse 79

इस प्रकार श्रीमह्याभारत वनपर्वके अन्तर्गत नलोपाख्यानपर्वमें ब॒हदश्षयमनविषयक उन्यासीवाँ अध्याय पूरा हुआ

かくして、尊き『マハーバーラタ』のヴァナ・パルヴァ（森の巻）に収められたナラ物語において、ブリハダシュヴァとヤマを主題とする第七十九章は終わる。

Verse 80

इति श्रीमहाभारते वनपर्वणि तीर्थयात्रापर्वणि अर्जुनानुशोचने अशीतितमो<थध्याय: ।।

かくして『聖マハーバーラタ』の「森住篇（ヴァナ・パルヴァ）」に属する「聖地巡礼篇（ティールタヤートラー・パルヴァ）」において、アルジュナ（ダナンジャヤ）を思い嘆くパーンダヴァたちを扱う第八十章は終わる。この奥書は当該部分の結びを示し、先の語りを、アルジュナ不在への倫理的かつ情感的な応答、そして兄弟たちが背負うダルマの重荷の表明として位置づける。