Previous Verse
Next Verse

Shloka 84

नलस्य बाहुकत्वेन ऋतुपर्णनगरप्रवेशः

Nala as Bāhuka enters Ṛtuparṇa’s city

'युद्धमें उन्होंने कितने ही शत्रुओंका संहार किया है। वे सूर्य और चन्द्रमाके समान तेजस्वी और कान्तिमान्‌ हैं। एक दिन कुछ कपटकुशल, अजितेन्द्रिय, अनार्य, कुटिल तथा द्यूतनिपुण जुआरिओंने उन सत्य-धर्मपरायण महाराज नलको जूएके लिये आवाहन करके उनके सारे राज्य और धनका अपहरण कर लिया ।। तस्य मामवगच्छध्वं भार्या राजर्षभस्य वै । दमयन्तीति विख्यातां भर्तुर्दर्शनलालसाम्‌,“आप दमयन्ती नामसे विख्यात मुझे उन्हीं नृपश्रेष्ठ नलकी पत्नी जानें। मैं अपने स्वामीके दर्शनके लिये उत्सुक हो रही हूँ

yuddhe te bahūn śatrūn saṁjahruḥ; sūryacandramasor iva tejasvinaḥ kāntimantaś ca. ekadā tu kecit kapaṭakuśalā ajitendriyā anāryāḥ kuṭilā dyūtanipuṇā dyūtakarāḥ satyadharmaparāyaṇaṁ mahārājaṁ nalaṁ dyūtāya āhūya tasya sarvaṁ rājyaṁ dhanaṁ cāpahṛtya jagmuḥ. tasya mām avagacchadhvaṁ bhāryāṁ rājarṣabhasya vai, damayantīm iti vikhyātāṁ bhartur darśanalālasām.

戦において彼は多くの敵を討ち、日と月のごとく威光と美しさに輝いていた。だがある日、欺きに巧みで自制を欠き、卑しく、曲がりくねり、賽の技に通じた賭博師どもが、真実とダルマに篤いナラ王に勝負を挑み、その一局によって王国と財宝のすべてを奪い去った。知れ、われは王たちの中の雄牛たる彼の妃である。名をダマヤンティといい、夫の面影を切に求めている。

तस्यof him (of that king)
तस्य:
Sambandha
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Genitive, Singular
माम्me
माम्:
Karma
TypePronoun
Rootअस्मद्
FormCommon, Accusative, Singular
अवगच्छध्वम्know/understand (you all)
अवगच्छध्वम्:
Kriya
TypeVerb
Rootअव-गम्
FormImperative, Second, Plural, Atmanepada
भार्याwife
भार्या:
Karta
TypeNoun
Rootभार्या
FormFeminine, Nominative, Singular
राजर्षभस्यof the best of kings
राजर्षभस्य:
Sambandha
TypeNoun
Rootराजर्षभ
FormMasculine, Genitive, Singular
वैindeed
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
दमयन्तीDamayantī
दमयन्ती:
Karta
TypeNoun
Rootदमयन्ती
FormFeminine, Nominative, Singular
इतिthus (quotative)
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
विख्याताम्well-known/called
विख्याताम्:
Karma
TypeAdjective
Rootवि-ख्यात
FormFeminine, Accusative, Singular
भर्तुःof (my) husband
भर्तुः:
Sambandha
TypeNoun
Rootभर्तृ
FormMasculine, Genitive, Singular
दर्शनseeing/vision
दर्शन:
Karma
TypeNoun
Rootदर्शन
FormNeuter, Accusative, Singular
लालसाम्eager/longing
लालसाम्:
Karma
TypeAdjective
Rootलालसा
FormFeminine, Accusative, Singular

बृहृदश्च उवाच

N
Nala
D
Damayantī
D
deceitful gamblers (dyūtakara)
S
sun (Sūrya)
M
moon (Candramas)

Educational Q&A

Even a radiant and valorous king devoted to truth and dharma can be brought to ruin through association with deceit and the vice of gambling; the passage also highlights steadfast marital fidelity and the ethical contrast between noble conduct (ārya) and ignoble deceit (anārya).

Bṛhadaśva recounts how King Nala, though mighty and illustrious, was summoned to a dice game by crafty gamblers who then stripped him of his kingdom and wealth; Damayantī identifies herself as Nala’s wife and declares her yearning to see her husband.