Previous Verse
Next Verse

Shloka 29

Sarasvatī–Tārkṣya Saṃvāda: Agnihotra-vidhi, Dāna-phala, and Mokṣa-prasaṅga (सरस्वती–तार्क्ष्यसंवादः)

गदासिचर्मग्रहणेषु शूरा- नस्त्रेषु शिक्षासु रथाश्वयाने । सम्यग्‌ विनेता विनयत्यतन्तद्र- स्तांश्वाभिमन्यु: सततं कुमार:,'शिक्षा देनेमें नीेपूण और आलस्यरहित कुमार अभिमन्यु तुम्हारे शूर-वीर पुत्रोंको गदा और ढाल-तलवारके दाँव-पेंच सिखाते हैं। अन्यान्य अस्त्रोंकी भी शिक्षा देते हैं। साथ ही रथ चलाने और घोड़े हाँकनेकी कला भी सिखाते हैं। वे सदा उनकी शिक्षा-दीक्षामें संलग्न रहते हैं

vaiśampāyana uvāca |

gadāsicarmagrahaṇeṣu śūrāḥ astreṣu śikṣāsu rathāśvayāne |

samyag vinītā vinayaty atandras tāñ śvābhimanyuḥ satataṃ kumāraḥ ||

ヴァイシャンパーヤナは語った。若き王子アビマンニュは—自らよく鍛えられ、怠惰を知らぬ者として—汝の勇ましき子らを常に戒め導き、教え育てる。彼は棍棒(ガダー)、剣、盾の扱いを授け、ほかの武器の稽古も施し、さらに戦車の御し方と馬の操り方をも教える。かくして彼は絶えず彼らの学びと鍛錬に身を捧げている。

गदाin (the use of) mace
गदा:
Adhikarana
TypeNoun
Rootगदा
FormFeminine, Locative, Plural
असिin (the use of) sword
असि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअसि
FormMasculine, Locative, Plural
चर्मin (the use of) shield/leather-shield
चर्म:
Adhikarana
TypeNoun
Rootचर्मन्
FormNeuter, Locative, Plural
ग्रहणेषुin the taking/handling (techniques)
ग्रहणेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootग्रहण
FormNeuter, Locative, Plural
शूराःheroes/valiant ones
शूराः:
Karta
TypeNoun
Rootशूर
FormMasculine, Nominative, Plural
अस्त्रेषुin weapons
अस्त्रेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअस्त्र
FormNeuter, Locative, Plural
शिक्षासुin trainings/instructions
शिक्षासु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootशिक्षा
FormFeminine, Locative, Plural
रथin chariots/chariotry
रथ:
Adhikarana
TypeNoun
Rootरथ
FormMasculine, Locative, Plural
अश्वin horses/horsemanship
अश्व:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअश्व
FormMasculine, Locative, Plural
यानेin driving/riding
याने:
Adhikarana
TypeNoun
Rootयान
FormNeuter, Locative, Plural
सम्यक्properly, well
सम्यक्:
TypeIndeclinable
Rootसम्यक्
विनेताtrainer/instructor
विनेता:
Karta
TypeNoun
Rootविनेता (वि-नी-तृ)
FormMasculine, Nominative, Singular
विनयतिtrains, instructs
विनयति:
TypeVerb
Rootनी (वि-नी)
FormPresent, 3rd, Singular, Parasmaipada
अतन्द्रःuntiring, unlazy
अतन्द्रः:
Karta
TypeAdjective
Rootअतन्द्र
FormMasculine, Nominative, Singular
तान्them
तान्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Plural
अभिमन्युःAbhimanyu
अभिमन्युः:
Karta
TypeNoun
Rootअभिमन्यु
FormMasculine, Nominative, Singular
सततम्always, continually
सततम्:
TypeIndeclinable
Rootसतत
कुमारःthe prince/young man
कुमारः:
Karta
TypeNoun
Rootकुमार
FormMasculine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
A
Abhimanyu
M
mace (gadā)
S
sword (asi)
S
shield (carma)
W
weapons (astra)
C
chariot (ratha)
H
horses (aśva)
Y
your sons (tāñ ...; implied addressee’s sons)

Educational Q&A

The verse highlights disciplined, tireless mentorship as a form of dharma: a well-trained person (Abhimanyu) must diligently train others in the skills and conduct required of their station, here the martial and chariot arts of kṣatriyas.

Vaiśampāyana reports that Abhimanyu is continually engaged in training the listener’s sons—teaching them the techniques of mace, sword, and shield, other weapons, and the practical arts of chariot-driving and horse-management.