Previous Verse
Next Verse

Mahabharata — Shalya Parva, Shloka 82

Kārttikeya-Abhiṣecana: Mātṛgaṇa-Nāma Saṃkīrtana and Skanda’s Commission

मत्स्यमेषाननाक्षान्ये अजाविमहिषानना: । ऋक्षशार्दूलवक्त्राश्न दीपिसिंहाननास्तथा,किन्हीं-किन्हींके मुख मछली, मेढे, बकरी, भेड़, भैंसे, रीछ, व्याप्र, भेड़िये तथा सिंहोंके समान थे

matsyameṣānanākṣāṇye ajāvimahiṣānanāḥ | ṛkṣaśārdūlavaktrāś ca dīpisimhānanās tathā ||

ヴァイシャンパーヤナは言った。「その中には、魚や牡羊のような顔をもつ者があり、また山羊・羊・水牛の顔を帯びる者もいた。熊や虎の面相の者もいれば、猛き獅子の相を示す者もいた——それは世が不自然へと転じた兆しであり、戦が解き放った道義の乱れを映すものであった。」

मत्स्यfish (faces)
मत्स्य:
Karta
TypeNoun
Rootमत्स्य
FormMasculine, Nominative, Plural
मेषrams (faces)
मेष:
Karta
TypeNoun
Rootमेष
FormMasculine, Nominative, Plural
अननाःhaving faces (of)
अननाः:
Karta
TypeAdjective
Rootअनन
FormMasculine, Nominative, Plural
अन्येothers
अन्ये:
Karta
TypePronoun/Adjective
Rootअन्य
FormMasculine, Nominative, Plural
अजgoats (faces)
अज:
Karta
TypeNoun
Rootअज
FormMasculine, Nominative, Plural
अविsheep (faces)
अवि:
Karta
TypeNoun
Rootअवि
FormMasculine/Feminine, Nominative, Plural
महिषbuffaloes (faces)
महिष:
Karta
TypeNoun
Rootमहिष
FormMasculine, Nominative, Plural
अननाःhaving faces (of)
अननाः:
Karta
TypeAdjective
Rootअनन
FormMasculine, Nominative, Plural
ऋक्षbears (faces)
ऋक्ष:
Karta
TypeNoun
Rootऋक्ष
FormMasculine, Nominative, Plural
शार्दूलtigers (faces)
शार्दूल:
Karta
TypeNoun
Rootशार्दूल
FormMasculine, Nominative, Plural
वक्त्राःhaving mouths/faces
वक्त्राः:
Karta
TypeNoun
Rootवक्त्र
FormNeuter, Nominative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
दीपिleopards/panthers (faces)
दीपि:
Karta
TypeNoun
Rootदीपि
FormMasculine, Nominative, Plural
सिंहlions (faces)
सिंह:
Karta
TypeNoun
Rootसिंह
FormMasculine, Nominative, Plural
अननाःhaving faces (of)
अननाः:
Karta
TypeAdjective
Rootअनन
FormMasculine, Nominative, Plural
तथाlikewise/also
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
F
fish
R
ram
G
goat
S
sheep
B
buffalo
B
bear
T
tiger
L
lion

Educational Q&A

The verse underscores that when adharma dominates—especially through mass violence—nature and society are depicted as becoming distorted. Such monstrous, mixed forms function as moral-symbolic warnings about the consequences of unrighteous war.

Vaiśampāyana describes terrifying, unnatural figures with faces resembling various animals. The description serves as an ominous sign (nimitta) accompanying the catastrophic events of the Kurukṣetra war.