Previous Verse
Next Verse

Shloka 24

Śalya-hatānantarāṇi: Madrarāja-padānugānāṃ praskandana and the Pandava counter-encirclement (शल्यहतानन्तराणि—मद्रराजपदानुगानां प्रस्कन्दनम्)

ततो<5परेण ज्वलनार्कतेजसा क्षुरेण राज्ञो धनुरुन्ममाथ । कृपश्च तस्यैव जघान सूतं षड्भि: शरै: सोडभिमुख: पपात,इसके बाद अग्नि और सूर्यके समान तेजस्वी क्षुरके द्वारा उन्होंने राजा युधिष्ठिरके धनुषको मथित कर दिया। फिर कृपाचार्यने भी छ: बाणोंसे उन्हींके सारथिको मार डाला। सारथि उनके सामने ही पृथ्वीपर गिर पड़ा

tato 'pareṇa jvalanārkatejasā kṣureṇa rājño dhanur unmamātha | kṛpaś ca tasyaiva jaghāna sūtaṃ ṣaḍbhiḥ śaraiḥ so 'bhimukhaḥ papāta ||

ついで彼は、火と太陽のごとく燃え立つ剃刀の刃のような矢で、王ユディシュティラの弓を打ち砕いた。さらにクリパも、その王の御者を六本の矢で射倒し、御者は王の目の前で大地に崩れ落ちた。この場面は戦の容赦ない機構を示す――武器を折り、支えを断って戦士を無力化するのであり、たとえ狙いが主たる闘士でなくとも例外はない。

ततःthen, thereafter
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
अपरेणwith another (weapon/arrow)
अपरेण:
Karana
TypeAdjective
Rootअपर
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Singular
ज्वलनof fire
ज्वलन:
TypeNoun
Rootज्वलन
FormMasculine, Genitive, Singular
अर्कof the sun
अर्क:
TypeNoun
Rootअर्क
FormMasculine, Genitive, Singular
तेजसाwith brilliance
तेजसा:
Karana
TypeNoun
Rootतेजस्
FormNeuter, Instrumental, Singular
क्षुरेणwith a razor(-edged arrow/weapon)
क्षुरेण:
Karana
TypeNoun
Rootक्षुर
FormMasculine, Instrumental, Singular
राज्ञःof the king
राज्ञः:
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Genitive, Singular
धनुःbow
धनुः:
Karma
TypeNoun
Rootधनुस्
FormNeuter, Accusative, Singular
उन्ममाथshattered/struck apart
उन्ममाथ:
TypeVerb
Rootमथ्
FormPerfect (Paroksha), 3rd, Singular, Parasmaipada
कृपःKripa
कृपः:
Karta
TypeNoun
Rootकृप
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
तस्यof him
तस्य:
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
एवindeed, just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
जघानslew/struck down
जघान:
TypeVerb
Rootहन्
FormPerfect (Paroksha), 3rd, Singular, Parasmaipada
सूतम्charioteer
सूतम्:
Karma
TypeNoun
Rootसूत
FormMasculine, Accusative, Singular
षड्भिःwith six
षड्भिः:
Karana
TypeNumeral
Rootषष्
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural
शरैःwith arrows
शरैः:
Karana
TypeNoun
Rootशर
FormMasculine, Instrumental, Plural
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
उदभिमुखःfacing towards him/frontwards
उदभिमुखः:
TypeAdjective
Rootउदभिमुख
FormMasculine, Nominative, Singular
पपातfell
पपात:
TypeVerb
Rootपत्
FormPerfect (Paroksha), 3rd, Singular, Parasmaipada

संजय उवाच

S
Sañjaya
Y
Yudhiṣṭhira
K
Kṛpa (Kṛpācārya)
C
charioteer (sūta)
B
bow (dhanuḥ)
R
razor(-like) arrow (kṣura)

Educational Q&A

The verse highlights how war often targets a warrior’s capacity to fight—weapon and support system—rather than only the warrior himself. Ethically, it raises the tension between battlefield expediency and the ideal of righteous combat, showing how quickly dignity and security collapse amid violence.

In Sañjaya’s report, an opponent uses a blazing, razor-like arrow to break King Yudhiṣṭhira’s bow. Immediately after, Kṛpācārya shoots Yudhiṣṭhira’s charioteer with six arrows, and the charioteer falls in front of the king, leaving him suddenly disadvantaged.