Shloka 21
अध्याय १: महाप्रस्थानारम्भः
The Commencement of the Great Departure
तथैव जगृहुः सर्वे वल्कलानि नराधिप । इसके बाद कुरुकुलरत्न धर्मपुत्र राजा युधिष्ठिरने अपने अंगोंसे आभूषण उतारकर वल्कलवस्त्र धारण कर लिया। नरेश्वर! फिर भीमसेन, अर्जुन, नकुल, सहदेव तथा यशस्विनी द्रौपदी देवी--न सबने भी उसी प्रकार वल्कल धारण किये ।।
tathaiva jagṛhuḥ sarve valkalāni narādhipa | tato dharmaputro rājā yudhiṣṭhiraḥ svāṅgebhyo bhūṣaṇāni apahāya valkalavāsaḥ babhūva | naraśreṣṭha punaḥ bhīmasenaḥ arjunaḥ nakulaḥ sahadevaś ca yaśasvinī draupadī devī ca sarve’pi tathaiva valkalāni jagṛhuḥ ||
ヴァイシャンパーヤナは言った。「そのとおり、皆が樹皮の衣を取った、王よ。ついでダルマの子、王ユディシュティラは、自らの肢から飾りを外し、樹皮布をまとった。人々の主よ、その後ビーマセーナ、アルジュナ、ナクラ、サハデーヴァ、そして名高きドラウパディー夫人もまた、皆同じく樹皮の衣を身につけた。」この行いは意図された捨離のしるしである。王権の標章と歓楽を退け、清苦の生活を選び、人生の終段においてダルマにかなう振る舞いを整えたのである。
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights renunciation as an ethical choice: relinquishing ornaments and royal identity to live austerely, aligning one’s outer conduct with inner detachment and dharma at the end of life.
As the great departure begins, Yudhiṣṭhira removes his ornaments and puts on bark garments; Bhīma, Arjuna, Nakula, Sahadeva, and Draupadī follow suit, adopting ascetic dress together.