Previous Verse
Next Verse

Shloka 11

त॑ हृष्टास्तावका राजन्‌ रथपत्तिसमन्विता: । गजाश्वसादिबहुला: पाण्डवं समुपाद्रवन्‌

ta hṛṣṭās tāvakā rājan rathapattisamanvitāḥ | gajāśvasādibahulāḥ pāṇḍavaṃ samupādravan ||

サञ्जयは語った。王よ、そのときあなたの軍勢は歓喜に沸き、戦車武者に支えられ、象騎・馬騎・歩兵に満ちて、一斉にパーンダヴァのアルジュナへ襲いかかった。この場面は、戦において集団の熱狂と数の力が、一人の義に立つ敵へ向けられた単一の暴力衝動へと膨れ上がり、戦場の道義的圧迫をいっそう強めることを示している。

तेthey/those
ते:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Plural
हृष्टाःdelighted, exhilarated
हृष्टाः:
Karta
TypeAdjective
Rootहृष्ट
FormMasculine, Nominative, Plural
तावकाःyour (men), belonging to you
तावकाः:
Karta
TypeAdjective
Rootतावक
FormMasculine, Nominative, Plural
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Vocative, Singular
रथपत्तिसमन्विताःaccompanied by chariot-warriors and foot-soldiers
रथपत्तिसमन्विताः:
Karta
TypeAdjective
Rootरथपत्ति-समन्वित
FormMasculine, Nominative, Plural
गजाश्वसादिबहुलाःabounding in elephants, horses, etc.
गजाश्वसादिबहुलाः:
Karta
TypeAdjective
Rootगज-अश्व-सादि-बहुल
FormMasculine, Nominative, Plural
पाण्डवम्the Pandava (Arjuna)
पाण्डवम्:
Karma
TypeNoun
Rootपाण्डव
FormMasculine, Accusative, Singular
समुपाद्रवन्they rushed upon/attacked
समुपाद्रवन्:
TypeVerb
Rootसम्+उप+द्रु
FormImperfect (Lan), 3rd, Plural, Parasmaipada

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Dhṛtarāṣṭra
K
Kaurava troops (tāvakāḥ)
A
Arjuna (Pāṇḍava)
C
chariots/chariot-warriors (rathapatti)
E
elephants (gaja)
H
horses (aśva)
I
infantry (sādi)

Educational Q&A

The verse highlights the battlefield reality that massed enthusiasm and superior numbers can drive a coordinated assault, testing the steadiness and dharma of the warrior who faces it. It implicitly contrasts external force (many divisions attacking) with inner resolve and righteous purpose.

Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that the Kaurava forces, jubilant and reinforced by chariots, elephants, cavalry, and infantry, surge forward and attack the Pāṇḍava—specifically Arjuna—converging upon him in battle.