Previous Verse
Next Verse

Shloka 91

द्रोण–सात्यकि-युद्धम्

Droṇa–Sātyaki Engagement

इति श्रीमहा भारते द्रोणपर्वणि जयद्रथवधपर्वणि द्रोणातिक्रमे एकनवतितमो< ध्याय:,इस प्रकार श्रीमह्ा भारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत जयद्रथवधपर्वमें द्रोणातिक्रमण-विषयक इक्यानबेवाँ अध्याय पूरा हुआ

iti śrīmahābhārate droṇaparvaṇi jayadrathavadhaparvaṇi droṇātikrame ekanavatitamo 'dhyāyaḥ | iti prakāraṃ śrīmahābhārata droṇaparvake antargata jayadrathavadhaparvameṃ droṇātikramaṇa-viṣayaka ikyānabevāṃ adhyāya pūrā huā |

サञ्जयは語った。「かくして、尊き『マハーバーラタ』の『ドローナ・パルヴァ』、とりわけ“ジャヤドラタ討伐”の章段において、ドローナを凌駕する(あるいは策をもって出し抜く)ことを扱う第九十一章は、ここに終わる。」この結語(コロフォン)は、戦のより大きな道義と戦略の危機の中に本話を位置づける。すなわち、恐るべき師に相対しつつ、選び取った義務(ダルマ)を守ろうとする葛藤と、勝利の代価が増してゆく現実である。

इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
श्रीauspiciousness; honorific 'Śrī'
श्री:
TypeNoun
Rootश्री
FormFeminine, Nominative, Singular
महाभारतेin the Mahābhārata
महाभारते:
Adhikarana
TypeNoun
Rootमहाभारत
FormNeuter, Locative, Singular
द्रोणपर्वणिin the Droṇa-parvan
द्रोणपर्वणि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootद्रोणपर्वन्
FormNeuter, Locative, Singular
जयद्रथवधपर्वणिin the Jayadratha-slaying sub-parvan
जयद्रथवधपर्वणि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootजयद्रथवधपर्वन्
FormNeuter, Locative, Singular
द्रोणातिक्रमेin (the topic of) the transgression/overstepping of Droṇa
द्रोणातिक्रमे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootद्रोणातिक्रम
FormMasculine, Locative, Singular
एकनवतितमःninety-first
एकनवतितमः:
TypeAdjective
Rootएकनवतितम
FormMasculine, Nominative, Singular
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta
TypeNoun
Rootअध्याय
FormMasculine, Nominative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
M
Mahābhārata
D
Droṇa
J
Jayadratha
D
Droṇa Parva
J
Jayadrathavadha Parva

Educational Q&A

As a colophon, the verse does not teach through direct instruction; it frames the ethical and strategic tension of the episode—how warriors pursue their vowed aims within dharma while confronting revered elders like Droṇa, and how the war’s narrative is organized to highlight the moral weight of such confrontations.

This is the chapter-ending colophon spoken by Sañjaya, marking the completion of the ninety-first chapter within Droṇa Parva, under the Jayadratha-slaying section, specifically labeled as dealing with ‘Droṇa’s being overcome/outmaneuvered’ (droṇātikrama).