Droṇa-parva Adhyāya 60: Arjuna’s return, auspicious omens, and mission delegation
नारदजी कहते हैं--सूंजय! हमारे सुननेमें आया है कि राजा भगीरथ भी मर गये, जिन्होंने अपने पूर्वजोंका उद्धार करनेके लिये इस भूतलपर गंगाजीको उतारा था। जिन महामना नरेशके बाहुबलसे इन्द्र बहुत प्रसन्न थे, जिन्होंने प्रचुर एवं उत्तम दक्षिणासे युक्त हविष्य, मन्त्र और अन्नसे सम्पन्न सौ अश्वमेध यज्ञोंका अनुष्ठान किया और देवताओंका आनन्द बढ़ाया, जिनके महान् यज्ञमें इन्द्र सोमरस पीकर मदोन्मत्त हो उठे थे तथा जिनके यहाँ रहकर लोकपूजित भगवान् देवेन्द्रने अपने बाहुबलसे अनेक सहस्र असुरोंको पराजित किया, उन्हीं राजा भगीरथने यज्ञ करते समय गंगाके दोनों किनारोंपर सोनेकी ईंटोंके घाट बनवाये थे ।। यः: सहस्र॑ं सहस्राणां कन्या हेमविभूषिता: । राज्ञश्न राजपुत्रांश्व ब्राह्मणेभ्यो हूमन्यत,इतना ही नहीं, उन्होंने कितने ही राजाओं तथा राजपुत्रोंकी जीतकर उनके यहाँसे सुवर्णमय आभूषणोंसे विभूषित दस लाख कन्याएँ लाकर उन्हें ब्राह्मणोंको दान किया था
nārada uvāca—saṃjaya! asmākaṃ śravaṇam āgataṃ yat rājā bhagīratho 'pi mṛtaḥ, yaḥ pṛthivyāṃ gaṅgāṃ avatārayām āsa pitr̥ṇāṃ mokṣārtham. yasya bāhubalena śakro 'tyantaṃ tuṣṭaḥ, yaś ca havir-mantrānna-sampannānāṃ prabhūta-śreṣṭha-dakṣiṇānāṃ ca śatam aśvamedhānām anuṣṭhānena devān ānanditavān; yasya mahāyajñe indraḥ somarasaṃ pītvā madonmatta ivābhavat; yasya gṛhe tiṣṭhan loka-pūjito devarājaḥ svabāhubalena bahūn sahasrān asurān parājitavān; sa eva bhagīrathaḥ yajñakāle gaṅgāyā ubhayataṭe suvarṇa-iṣṭakābhiḥ ghaṭān kārayām āsa. api ca, sa rājñāṃ rājaputrāṇāṃ ca jitvā hema-vibhūṣitāḥ kanyāḥ daśa-lakṣa-saṃkhyāḥ ānīya brāhmaṇebhyo dānam adāt.
ナーラダは言った。「サンジャヤよ、我らは聞いた。祖霊を救うためにガンガーをこの地上へ降らせたバギーラタ王もまた、すでに没したという。王の腕力により、インドラは大いに満悦した。供物と真言と豊かな食が満ち、すぐれた贈与(ダクシナー)を伴うアシュヴァメーダ祭を百たび修し、神々の歓喜を増したのである。その大祭においてインドラはソーマを飲み、昂揚して酔えるがごとくなった。さらにバギーラタのもとに留まる間、世に崇められる神々の王デーヴァラージャ・インドラは、自らの威力で幾千ものアスラを打ち破った。儀礼のさなか、王はガンガーの両岸に金の煉瓦で河岸の階(ガート)を築かせた。加えて、多くの王と王子を征服して、黄金の装身具で飾られた十ラク(百万人)の乙女を連れ来たり、ブラーフマナたちに施与した。」
नारद उवाच
Even the most renowned and meritorious king—one who fulfilled ancestral duty, performed great sacrifices, and gave lavish gifts—still meets death. The passage underscores impermanence and urges reflection on dharma: righteous action and generosity create fame and merit, yet mortality remains universal.
Narada reports to Sanjaya that Bhagiratha has died, then recounts Bhagiratha’s extraordinary deeds: bringing the Ganga to earth for his ancestors, performing a hundred Ashvamedhas with abundant offerings and priestly gifts, hosting Indra who drank Soma and fought asuras, building golden ghats on the Ganga, and donating vast wealth—including many ornamented maidens obtained after conquering kings and princes—to Brahmins.