Previous Verse
Next Verse

Shloka 16

अभिमन्योर् दारुणः संमर्दः

Abhimanyu’s fierce melee amid chariot formations

संक्रुद्धान्‌ पाण्डवानेको यद्‌ दधारास्त्रतेजसा । तत्‌ तस्य कर्म भूतानि सर्वाण्येवाभ्यपूजयन्‌,जयद्रथने अकेले ही अपने अस्त्रोंके तेजसे जो क्रोधमें भरे हुए पाण्डवोंको रोक लिया, उसके उस पराक्रमकी सभी प्राणी प्रशंसा करने लगे

saṅkruddhān pāṇḍavān eko yad dadhārāstratejasā | tat tasya karma bhūtāni sarvāṇy evābhyapūjayan ||

サञ्जयは言った。ジャヤドラタはただ一人、武器の燃え立つ威光によって憤怒のパーンダヴァらを食い止めた。そのとき万有の生きとし生けるものが、その業を称え始めた。戦のただ中では、武芸によって多数を抑え込む武勇は世の称賛を集める—しかしその称賛は、仕える大義が正しいか否かという、より深い問いとは別に成り立ちうるのである。

संक्रुद्धान्enraged
संक्रुद्धान्:
Karma
TypeAdjective
Rootसंक्रुद्ध (√क्रुध्)
FormMasculine, Accusative, Plural
पाण्डवान्the Pandavas
पाण्डवान्:
Karma
TypeNoun
Rootपाण्डव
FormMasculine, Accusative, Plural
एकःalone, single-handed
एकः:
Karta
TypeAdjective
Rootएक
FormMasculine, Nominative, Singular
यत्which (deed)
यत्:
Karma
TypePronoun
Rootयद्
FormNeuter, Accusative, Singular
दधारheld back, restrained
दधार:
Karta
TypeVerb
Root√धृ
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Singular
अस्त्रतेजसाby the power/energy of (his) weapons
अस्त्रतेजसा:
Karana
TypeNoun
Rootअस्त्रतेजस्
FormNeuter, Instrumental, Singular
तत्that (deed)
तत्:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Nominative, Singular
तस्यof him
तस्य:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Genitive, Singular
कर्मdeed, act
कर्म:
Karta
TypeNoun
Rootकर्मन्
FormNeuter, Nominative, Singular
भूतानिcreatures, beings
भूतानि:
Karta
TypeNoun
Rootभूत
FormNeuter, Nominative, Plural
सर्वाणिall
सर्वाणि:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्व
FormNeuter, Nominative, Plural
एवindeed, just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
अभ्यपूजयन्praised, lauded
अभ्यपूजयन्:
Karta
TypeVerb
Rootअभि-√पूज्
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Plural

संजय उवाच

S
Sañjaya
P
Pāṇḍavas
J
Jayadratha
A
astra (weapons)

Educational Q&A

The verse highlights how extraordinary martial restraint and skill can win universal acclaim in wartime, while implicitly inviting reflection that public praise of prowess is not identical with moral approval of the cause being served.

Jayadratha, fighting for the Kauravas, manages alone to hold back the furious Pāṇḍavas through the power of his weapons; Sañjaya reports that all beings praised this exploit.