अभिमन्यु-परिवेष्टनम्
Encirclement and Counterassault of Abhimanyu
भृशं विप्रहतां दृष्टवा स्कन्देनेवासुरीं चमूम् । त्वदीयास्तव पुत्राश्न॒ वीक्षमाणा दिशो दश,जैसे कार्तिकेयने असुरोंकी सेनाको नष्ट-भ्रष्ट कर दिया था, उसी प्रकार एकमात्र सुभद्राकुमार अभिमन्युने अपने तीखे बाणोंद्वारा समस्त कौरव-सेनाको अत्यन्त छिलन्न-भिन्न कर डाला है; यह देखकर आपके पुत्र और सैनिक भयभीत हो दसों दिशाओंकी ओर देखने लगे। उनके मुख सूख गये थे, नेत्र चंचल हो उठे थे, सारे अंगोंमें पसीना हो आया था और उनके रोंगटे खड़े हो गये थे। अब वे भागनेमें उत्साह दिखाने लगे। शत्रुओंको जीतनेके लिये उनके मनमें तनिक भी उत्साह नहीं रह गया था
sañjaya uvāca | bhṛśaṁ viprahatāṁ dṛṣṭvā skandenevāsurīṁ camūm | tvadīyās tava putrāś ca vīkṣamāṇā diśo daśa ||
サञ्जयは言った。スカンダがかつて魔軍を打ち砕いたように、その軍勢が徹底して粉砕されるのを見て、汝の者たち――汝の子らをも含め――は十方を見回し始めた。恐怖に呑まれ、彼らは落ち着きと勝利の気概を失い、戦場での正しき決意よりも逃走へと心が傾いた。
संजय उवाच
The verse highlights how fear and loss of inner steadiness can collapse an army’s resolve: when courage and dharma-based determination fail, the mind turns to escape rather than to disciplined action.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that the Kaurava forces, seeing their ranks devastated (likened to Skanda’s crushing of an Asura host), become panic-stricken and look in all directions, their will to fight ebbing.