Previous Verse
Next Verse

Shloka 11

अभिमन्यु-परिवेष्टनम्

Encirclement and Counterassault of Abhimanyu

तमुदीक्ष्य तथा<<यान्तं सर्वे द्रोणपुरोगमा: । अभ्यवर्तन्त कौरव्या: पाण्डवाश्व तमन्वयु:,अभिमन्युको इस प्रकार आते देख द्रोणाचार्य आदि कौरव-वीर उनके सामने आकर खड़े हो गये और पाण्डव-योद्धा उनका अनुसरण करने लगे

tam udīkṣya tathā yāntaṁ sarve droṇapurogamaḥ | abhyavartanta kauravyāḥ pāṇḍavāś ca tam anvayuḥ ||

サンジャヤは言った。彼がそのように進み来るのを見て、ドローナを先頭とするクル族の勇士たちは皆、迎え撃つため前へ出た。パーンダヴァの戦士たちもまた彼の後にぴたりと従い、支援して押し進んだ。この場面は、戦の熱の中で、指導と忠誠が大軍を一つの運命的な動きへと束ね、激突へ導くことを示している。

तम्him
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
उदीक्ष्यhaving looked at/seen
उदीक्ष्य:
Adhikarana
TypeVerb
Rootउद्-ईक्ष्
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage-neutral)
तथाthus, in that manner
तथा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतथा
यान्तम्going, moving (him who was going)
यान्तम्:
Karma
TypeVerb
Rootया (गत्यर्थक धातु)
Formशतृ (present active participle), Masculine, Accusative, Singular
सर्वेall
सर्वे:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्व
FormMasculine, Nominative, Plural
द्रोण-पुरोगमाःthose having Droṇa in front (led by Droṇa)
द्रोण-पुरोगमाः:
Karta
TypeAdjective
Rootद्रोण + पुरोगम
FormMasculine, Nominative, Plural
अभ्यवर्तन्तthey turned towards/advanced towards
अभ्यवर्तन्त:
Karta
TypeVerb
Rootअभि-√वृत् (वर्तते)
Formलङ् (imperfect), Ātmanepada, Third, Plural
कौरव्याःthe Kauravas
कौरव्याः:
Karta
TypeNoun
Rootकौरव्य
FormMasculine, Nominative, Plural
पाण्डवाःthe Pandavas
पाण्डवाः:
Karta
TypeNoun
Rootपाण्डव
FormMasculine, Nominative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
तम्him
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
अन्वयुःthey followed
अन्वयुः:
Karta
TypeVerb
Rootअनु-या
Formलिट्/लुङ्-सम्भाव्य; पाठानुसार लुङ् (aorist) 3pl, Parasmaipada, Third, Plural

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Droṇa
K
Kauravas
P
Pāṇḍavas

Educational Q&A

The verse highlights how leadership and allegiance shape collective action in war: a single warrior’s advance draws both sides into confrontation, illustrating the momentum of kṣatriya-duty and the ethical weight of following one’s commander and cause.

As a key warrior advances, Droṇa and the Kaurava host step forward to meet him, while the Pāṇḍava warriors follow behind him in support, setting up an imminent clash between the two forces.