Previous Verse
Next Verse

Shloka 493

अवलप्लुत्य रथात्‌ तूर्ण बाहुभ्यां समवारयत्‌ | महाबली, अमर्षशील एवं अत्यन्त क्रोधमें भरे हुए यमराज-तुल्य सात्यकि जब सहसा कालस्वरूप धृष्टद्युम्नकी ओर बढ़े, तब भगवान्‌ श्रीकृष्णकी आज्ञासे महाबली भीमसेनने तुरंत ही रथसे कूदकर उन्हें दोनों हाथोंसे रोक लिया

avalaplutya rathāt tūrṇaṃ bāhubhyāṃ samavārayat | mahābalī amarṣaśīla evaṃ atyanta-krodha-bhareṇa yamarāja-tulyaḥ sātyakiḥ yadā sahasā kālasvarūpaṃ dhṛṣṭadyumnam prati abhivavṛdhe, tadā bhagavataḥ śrīkṛṣṇasya ājñayā mahābalī bhīmasenaḥ tūrṇam eva rathāt kūditvā tau bāhubhyāṃ avārayat ||

サञ्जयは語った。彼は素早く戦車から跳び降り、両腕でそれを押しとどめた。侮辱に耐えがたく、激怒に燃え、まるで閻魔のごとき大力のサーティヤキが、時(カーラ)の化身のように見えるドリシュタデュムナへ不意に突進したとき、主シュリー・クリシュナの命により、剛力のビーマセーナはただちに戦車から跳び降り、両手でサーティヤキを掴んで制した。

अवलप्लुत्यhaving leapt down
अवलप्लुत्य:
Adhikarana
TypeVerb
Rootअव + लप्/प्लु (धातु: प्लु—प्लवन/उत्प्लवन)
Formक्त्वान्त (अव्यय), कर्तरि
रथात्from the chariot
रथात्:
Apadana
TypeNoun
Rootरथ
FormMasculine, Ablative, Singular
तुर्णम्quickly
तुर्णम्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतुर्ण
Formtrue
बाहुभ्याम्with (his) two arms
बाहुभ्याम्:
Karana
TypeNoun
Rootबाहु
FormMasculine, Instrumental, Dual
समवारयत्stopped/checked
समवारयत्:
Karta
TypeVerb
Rootसम् + वṛ (वारयति—निवारण)
FormImperfect (लङ्), Third, Singular, Parasmaipada

संजय उवाच

S
Sañjaya
S
Sātyaki
D
Dhṛṣṭadyumna
Ś
Śrī Kṛṣṇa
B
Bhīmasena
Y
Yamarāja
C
chariot (ratha)
A
arms/hands (bāhu)

Educational Q&A

Even in a righteous war, uncontrolled anger is ethically dangerous; dharma is protected when strength is governed by discipline and when warriors heed wise, legitimate command—here, Kṛṣṇa’s directive to restrain an ally prevents rash escalation.

Sātyaki, inflamed with intense fury, rushes toward Dhṛṣṭadyumna; at Kṛṣṇa’s order, Bhīma jumps down from his chariot and physically holds Sātyaki back with both arms, stopping him from charging forward.