Previous Verse
Next Verse

Shloka 9

महीधरसम: स्थैय्यें तेजसाग्निसमो युवा । समुद्र इव गाम्भीरयें क्रोथे चाशीविषोपम:,शस्त्रविद्यामें परशुरामके समान, युद्धकलामें इन्द्रके समान, बल-पराक्रममें कृतवीर्यपुत्र अर्जुनके समान, बुद्धिमें बृहस्पतिके सदृश, स्थिरता एवं धैर्यमें पर्वतके तुल्य, तेजमें अग्निके समान, गम्भीरतामें समुद्रके सदूश और क्रोधमें विषधर सर्पके समान नवयुवक अअश्वत्थामा संसारका प्रधान रथी और सुदृढ़ धनुर्धर है। उसने श्रम और थकावटको जीत लिया है। वह संग्राममें वायुके समान वेगपूर्वक विचरनेवाला तथा क्रोधमें भरे हुए यमराजके समान भयंकर है

dhṛtarāṣṭra uvāca | mahīdharasamaḥ sthairye tejasāgnisamo yuvā | samudra iva gāmbhīrye krodhe cāśīviṣopamaḥ | śastravidyāyāṃ paraśurāmasamaḥ yuddhakalāyām indrasamaḥ bala-parākrame kṛtavīryaputrārjunasamaḥ buddhau bṛhaspatisadṛśaḥ | saṃsārasya pradhānaḥ rathī sudṛḍha-dhanurdharaḥ | sa śrama-thakāvataṃ jitavān | saṅgrāme vāyuvad vegena vicarati krodhāviṣṭo yamavad bhīṣaṇaḥ |

ドリタラーシュトラは言った。「若きアシュヴァッターマンは、揺るがぬこと山のごとく、輝きは火のごとく、深みは大海のごとく、怒りは毒蛇のごとし。武器の学においてはパラシュラーマのごとく、戦の術においてはインドラのごとく、力と武勇においてはクリタヴィーリヤの子アルジュナのごとく、知恵においてはブリハスパティのごとし。彼は世に冠たる車戦の勇士、弓を執る手も堅い。疲労と倦怠をすでに征し、戦場では風の速さで駆け巡り、怒りに囚われれば閻魔そのもののように恐ろしい。」

महीधरसमःequal to a mountain
महीधरसमः:
Karta
TypeAdjective
Rootमहीधर-सम
FormMasculine, Nominative, Singular
स्थैर्येin steadiness
स्थैर्ये:
Adhikarana
TypeNoun
Rootस्थैर्य
FormNeuter, Locative, Singular
तेजसाby/with brilliance
तेजसा:
Karana
TypeNoun
Rootतेजस्
FormNeuter, Instrumental, Singular
अग्निसमःequal to fire
अग्निसमः:
Karta
TypeAdjective
Rootअग्नि-सम
FormMasculine, Nominative, Singular
युवाa young man
युवा:
Karta
TypeNoun
Rootयुवन्
FormMasculine, Nominative, Singular
समुद्रःocean
समुद्रः:
Karta
TypeNoun
Rootसमुद्र
FormMasculine, Nominative, Singular
इवlike/as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
गाम्भीर्येin depth/gravitas
गाम्भीर्ये:
Adhikarana
TypeNoun
Rootगाम्भीर्य
FormNeuter, Locative, Singular
क्रोधेin anger
क्रोधे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootक्रोध
FormMasculine, Locative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
आशीविषोपमःlike a venomous serpent
आशीविषोपमः:
Karta
TypeAdjective
Rootआशीविष-उपम
FormMasculine, Nominative, Singular

धृतराष्ट उवाच

D
Dhṛtarāṣṭra
A
Aśvatthāmā
P
Paraśurāma
I
Indra
A
Arjuna (son of Kṛtavīrya; i.e., Kārtavīrya Arjuna)
B
Bṛhaspati
A
Agni
S
Samudra (ocean)
V
Vāyu (wind)
Y
Yama

Educational Q&A

The verse highlights how extraordinary power—steadiness, brilliance, depth, speed—becomes ethically perilous when joined to uncontrolled anger. It implicitly warns that martial excellence (śastravidyā, yuddhakalā) must be governed by discernment (buddhi) and restraint, otherwise it turns death-dealing like a venomous serpent or Yama.

Dhṛtarāṣṭra describes Aśvatthāmā’s formidable qualities through a chain of similes and divine/heroic comparisons, presenting him as a foremost chariot-warrior who has overcome fatigue and moves with wind-like speed—setting the tone for the fearsome role Aśvatthāmā is about to play in the ongoing war.