Shloka 13
देवासुर-संग्रामके समान जब वह घोर युद्ध चल रहा था, उस समय धर्मराज युधिष्ठिरने अपने पक्षके क्षत्रिय योद्धाओंसे इस प्रकार कहा--“महारथियो! तुम सब लोग पूर्णतः सावधान होकर द्रोणाचार्यपर धावा करो ।। एषो हि पार्षतो वीरो भारद्वाजेन संगत: । घटते च यथाशक्ति भारद्वाजस्य नाशने,'ये वीर द्रुपदकुमार धृष्टद्युम्न द्रोणाचार्यके साथ जूझ रहे हैं और उनके विनाशके लिये यथाशक्ति चेष्टा कर रहे हैं
sañjaya uvāca |
devāsura-saṅgrāmake samānaṃ yadā sa ghoraḥ saṅgrāmo vartamāna āsīt, tadā dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ svapakṣīyān kṣatriya-yodhān evam uvāca— “mahārathāḥ! yūyaṃ sarve sampūrṇaṃ sāvadhānā bhūtvā droṇācāryam abhidhāvata ||
eṣo hi pārṣato vīro bhāradvājena saṅgataḥ |
ghaṭate ca yathāśakti bhāradvājasya nāśane ||”
サञ्जयは言った。神々と阿修羅の伝説の戦にも似た凄惨な合戦が燃えさかる中、ダルマ王ユディシュティラは味方のクシャトリヤ戦士たちにこう告げた。「大車戦の勇士たちよ、万全に警戒し、ドローナ阿闍梨へ突撃せよ。」 「このパールシャタの英雄ドリシュタデュムナは、すでにバーラドヴァージャの子（ドローナ）と組み合い、全力を尽くしてドローナの滅びを成し遂げようとしているのだ。」 倫理的な響きにおいて、この段はユディシュティラが—ためらいながらも断乎として—自制から戦略上の必然へと踏み出すさまを示す。アダルマが増長した戦にあっては、大義を守るため、恐るべき師にして戦士へ決断をもって臨むべしと促されるのである。
संजय उवाच
Educational Q&A
Even a dharma-minded leader may be compelled to decisive action when circumstances demand protection of the larger cause; vigilance (sāvadhāna) and coordinated effort are presented as necessary virtues in a crisis, despite the moral weight of opposing a revered teacher like Droṇa.
During an extremely fierce phase of battle, Yudhiṣṭhira urges his great warriors to attack Droṇa. He notes that Dhṛṣṭadyumna (Pārṣata) is already engaged with Droṇa and is exerting himself to bring about Droṇa’s downfall, implying the army should support and intensify that effort.