Shloka 53
Śiva’s Battlefield Manifestation and Vyāsa’s Śatarudrīya Exposition (शिवप्रादुर्भावः शतरुद्रीयव्याख्यानम्)
जित्वा रथसहस््राणि तावकानां महारथा: । सिंहनादरवांश्वक्रु: पाण्डवा जितकाशिन:,प्रजानाथ! विजयसे उललसित होनेवाले रणोन्मत्त पाण्डव महारथी आपके पुत्र दुर्योधन, कर्ण, द्रोणाचार्य तथा शूरवीर अश्वत्थामाके देखते-देखते आपकी सेनाके सहस्रों रथियोंको परास्त करके सिंहनाद करने लगे
sañjaya uvāca | jitvā ratha-sahasrāṇi tāvakānāṁ mahā-rathāḥ | siṁha-nāda-ravāṁś cakruḥ pāṇḍavā jita-kāśinaḥ prajānātha |
サンジャヤは言った。「そなた方の側の戦車を幾千と打ち破ると、勝利に沸くパーンダヴァの大車戦士たちは、民の主よ、獅子のごとき鬨の声を上げた。叙事詩のダルマの枠組みにおいて、その叫びは単なる驕りではない。圧倒的な力を退けたのちに湧き上がる士気の奔流であり、武勇と義務が増大する破壊と衝突してゆく戦の悲劇的な勢いを、いっそう強めるのである。」
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how battlefield success fuels collective morale and momentum; ethically, it underscores the Mahābhārata’s tension between rightful duty (kṣatriya action) and the escalating human cost of victory in war.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that the Pāṇḍava elite warriors have defeated vast numbers of Kaurava chariot-units and, exhilarated by that success, raise loud lion-like victory cries.