Shloka 54
Śiva’s Battlefield Manifestation and Vyāsa’s Śatarudrīya Exposition (शिवप्रादुर्भावः शतरुद्रीयव्याख्यानम्)
पश्यतस्तव पुत्रस्य कर्णस्य च रणोत्कटा: । तथा द्रोणस्य शूरस्य द्रौणेश्वैव विशाम्पते,प्रजानाथ! विजयसे उललसित होनेवाले रणोन्मत्त पाण्डव महारथी आपके पुत्र दुर्योधन, कर्ण, द्रोणाचार्य तथा शूरवीर अश्वत्थामाके देखते-देखते आपकी सेनाके सहस्रों रथियोंको परास्त करके सिंहनाद करने लगे
sañjaya uvāca | paśyatas tava putrasya karṇasya ca raṇotkaṭāḥ | tathā droṇasya śūrasya drauṇeś caiva viśāmpate prajānātha | vijayase ||
サンジャヤは言った。「民の主よ、人の王よ――そなたの子（ドゥルヨーダナ）、カルナ、そして勇将ドローナならびにドローナの子（アシュヴァッターマン）のまさに眼前で、戦に狂するパーンダヴァの大車戦士たちは、そなたの軍の車戦士を幾千と打ち散らし、ついで勝ち鬨を獅子のごとく轟かせた。この場面は、武勇と戦の勢いが名高い将の自信すら覆し得ることを示し、ダルマに根ざさぬ権勢は戦場の道徳的激流の中で脆いのだと聴く者に思い起こさせる。」
संजय उवाच
Educational Q&A
Even celebrated commanders and strong formations can be shaken when the opposing side gains moral and tactical momentum; the verse highlights the instability of worldly power in war and implicitly cautions a king against overreliance on might divorced from dharmic clarity.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that Pāṇḍava great chariot-warriors, in the sight of Duryodhana, Karṇa, Droṇa, and Aśvatthāman, defeat large numbers of Kaurava chariot-fighters and proclaim victory with lion-like roars.