Previous Verse
Next Verse

Shloka 166

Droṇa Encircled at Night: Coalition Advance and Battlefield Omens (द्रोणपर्यावरणं रात्रियुद्धवर्णनम्)

साज्भद: सतलत्राण: सरथो रथिनां वर: । अनुकूल हवा चलकर उन्हें शीघ्र ही अवश्यम्भावी विजयकी सूचना देने लगी। रथियोंमें श्रेष्ठ महाबाहु भीमसेन कवच, सुन्दर कुण्डल, बाजूबन्द और तलत्राण (दस्ताने) धारण करके रथपर आरूढ़ हो गये

sāṅgadhaḥ satala-trāṇaḥ sa-ratho rathināṁ varaḥ | anukūlo vāyuḥ calan tān śīghram eva avaśyambhāvī-vijayasya sūcanāṁ dadau | rathināṁ śreṣṭho mahābāhur bhīmasenaḥ kavacaṁ sundara-kuṇḍale bāzubandhau ca tala-trāṇāni ca dhārayitvā ratham ārūḍhavān |

サンジャヤは語った。武具と防具を整え、戦車に乗り込んだ車戦の第一人者は、いよいよ行動に備えた。折しも追い風が吹き起こり、避けがたき勝利の報せを急ぎ告げるかのようであった。ついで、強大な腕を持つビー マセーナ—戦士の中の最上—は鎧をまとい、美しい耳飾りと腕輪、そして手甲を着け、戦車に上った。これは、ダルマの戦いが求める苛烈な務めに対し、断固として備えた徴である。

साज्भदःunclear (corrupt reading)
साज्भदः:
Karta
TypeNoun
Rootअस्पष्ट (पाठदोष/भ्रष्टपाठ)
FormMasculine, Nominative, Singular
सतलत्राणःwearing gloves/hand-guards
सतलत्राणः:
Karta
TypeAdjective
Rootतलत्राण
FormMasculine, Nominative, Singular
सरथःwith (his) chariot
सरथः:
Karta
TypeAdjective
Rootरथ
FormMasculine, Nominative, Singular
रथिनाम्of the chariot-warriors
रथिनाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootरथिन्
FormMasculine, Genitive, Plural
वरःthe best, excellent
वरः:
Karta
TypeAdjective
Rootवर
FormMasculine, Nominative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
B
Bhīmasena (Bhīma)
C
chariot (ratha)
A
armor (kavaca)
E
earrings (kuṇḍala)
A
armlets (bāzubandha)
H
hand-guards/gauntlets (tala-trāṇa)
F
favorable wind (anukūla vāyu)

Educational Q&A

The passage highlights kṣatriya readiness and resolve in a dharmic conflict: one must prepare with discipline and courage, while recognizing that signs (like a favorable wind) are interpreted as encouragement—not as a substitute for right action and responsibility.

Sañjaya describes Bhīma’s immediate war-preparations: he puts on armor and ornaments and mounts his chariot. Simultaneously, a favorable wind blows, taken as an omen that swiftly signals an impending, seemingly certain victory.