Adhyaya 30

Verse 1

ऑपनआक्रात छा अ्-क्ज एकत्रिशो< ध्याय: व्यासजीके द्वारा धृतराष्ट्र आदिके पूर्वजन्मका परिचय तथा उनके कहनेसे सब लोगोंका गड़ा-तटपर जाना व्यास उवाच भद्दे द्रक्ष्यसि गान्धारि पुत्रान्‌ भ्रातून्‌ सखींस्तथा । वधूश्न पतिभि: सार्ध निशि सुप्तोत्थिता इव

ヴィヤーサは言った。「気高きガーンダーリーよ、今宵、汝は汝の子ら、汝の兄弟たち、そしてその友らをも目にするであろう。汝の嫁たちは夫たちとともに、夜の眠りから起き上がったかのように現れる。」

Verse 2

कर्ण द्रक्ष्यति कुन्ती च सौभद्रं चापि यादवी । द्रौपदी पठ्च पुत्रांश्व पितृन्‌ भ्रातृंस्तथैव च,कुन्ती कर्णको, सुभद्रा अभिमन्युको तथा द्रौपदी पाँचों पुत्रोंकी, पिताको और भाइयोंको भी देखेगी

ヴィヤーサは言った。「クンティーはカルナを見、ヤーダヴァ族のスバドラーもまたサウバドラ（アビマンニュ）を見るであろう。ドラウパディーもまた、己が五人の子らに加え、父と兄弟たちをも見るであろう。」

Verse 3

पूर्वमेवैष हृदये व्यवसायो5भवन्मम । यदास्मि चोदितो राज्ञा भवत्या पृथयैव च

ヴィヤーサは言った。「王に促されるよりも前に、そして汝、プṛター（クンティー）に勧められるよりも前に、この決意はすでに我が心に起こっていた。」

Verse 4

न ते शोच्या महात्मान: सर्व एव नर्षभा: | क्षत्रधर्मपरा: सनन्‍्तस्तथा हि निधन गता:

ヴィヤーサは言った。「汝は嘆くべきではない、あの大いなる魂の者たちを——人々の中の雄牛たる勇士たちを。クシャトリヤのダルマに立ち、彼らは戦士に定められたまさにそのあり方で終焉に至った。すなわち、義務にかなう死を得たのだ。」

Verse 5

भवितव्यमवश्यं तत्‌ सुरकार्यमनिन्दिते । अवतेरुस्तत: सर्वे देवभागा महीतलम्‌,सती-साध्वी देवि! यह देवताओंका कार्य था और इसी रूपमें अवश्य होनेवाला था; इसलिये सभी देवताओंके अंश इस पृथ्वीपर अवतीर्ण हुए थे

ヴィヤーサは言った。「咎なき御方よ、それは必然として起こるべきことであった。神々のために成し遂げられるべき業であったからだ。ゆえに、あらゆる神的な分霊が地上へと降り立ったのである。」

Verse 6

गन्धर्वाप्सरसश्वैव पिशाचा गुहराक्षसा: । तथा पुण्यजनाश्रैव सिद्धा देवर्षयोडपि च

ヴィヤーサは言った。「ガンダルヴァとアプサラス、またピシャーチャ、グヒヤカ、ラークシャサ。さらにプンニャジャナ、シッダ、そして天界の聖仙（デーヴァ・リシ）に至るまで——これらの種族の者たちもまたここに来て（身を受けて顕現し）、クルクシェートラの戦場で死を遂げたのだ。」

Verse 7

देवाश्न दानवाश्वैव तथा देवर्षयो5मला: । त एते निधन प्राप्ता: कुरुक्षेत्रे रणाजिरे

ヴィヤーサは言った。「神々もダーナヴァも同様に、そして汚れなき天界の聖仙たちもまた——まさに彼らがクルクシェートラの戦場で滅びを迎えたのだ。」

Verse 8

गन्धर्वराजो यो धीमान्‌ धृतराष्ट्र इति श्रुतः । स एव मानुषे लोके धृतराष्ट्र: पतिस्तव

ヴィヤーサは言った。「『ドリタラーシュトラ』の名で知られる、賢きガンダルヴァ王——その者こそが人間界に生まれ、汝の夫ドリタラーシュトラとなったのだ。」

Verse 9

पाण्डुंं मरुदगणाद्‌ विद्धि विशिष्टतममच्युतम्‌ । धर्मस्यांशो5भवत्‌ क्षत्ता राजा चैव युधिष्ठिर:

ヴィヤーサは言った。「パーンドゥはマルットの群れの中でも最も卓越し、武威の衰えぬ者と知れ。ヴィドゥラ（クシャッター）はダルマの一分であり、王ユディシュティラもまたダルマの一分である。」

Verse 10

अपनी महिमासे कभी च्युत न होनेवाले राजा पाण्डुको तुम मरुद्गणोंसे भी श्रेष्ठतम समझो। विदुर धर्मके अंश थे। राजा युधिष्ठिर भी धर्मके ही अंश हैं ।।

ヴィヤーサは言った。「自らの威光より決して墜ちぬパーンドゥ王を、マルットの群れにも勝る最上の者と知れ。ヴィドゥラはダルマの一分であり、王ユディシュティラもまたダルマの一分である。さらに、ドゥルヨーダナはカリの体現、シャクニはドヴァーパラの体現と知れ。吉祥を見通す者よ、ドゥフシャーサナらは羅刹の性を帯びると悟るがよい。」

Verse 11

दुर्योधनको कलियुग समझो और शकुनिको द्वापर। शुभदर्शने! अपने दुःशासन आदि पुत्रोंकोी राक्षस जानो ।।

ヴィヤーサは言った。「吉祥なる眼をもつ者よ、ドゥルヨーダナをカリの世の体現と知り、シャクニをドヴァーパラの体現と知れ。ドゥフシャーサナらその子らは羅刹の性を帯びると知れ。敵を砕く剛力のビーマセーナはマルットの群れの一分より生まれたと認め、このパールタ・ダナンジャヤは太古の聖仙ナラであると知れ。」

Verse 12

नारायणं हृषीकेशमश्चिनौ यमजौ तथा । यः स वैरार्थमुद्भूत: संघर्षजननस्तथा । तं॑ कर्ण विद्धि कल्याणि भास्करं शुभदर्शने

ヴィヤーサは言った。「クリシュナ——ナーラーヤナ、諸根の主（フリシーケーシャ）——はナーラーヤナそのものであると知れ。マードリーの双子、ナクラとサハデーヴァはアシュヴィニー・クマーラであると知れ。さらに、吉祥なる婦人、麗しき眼をもつ者よ、カルナは太陽であると知れ。彼は怨讐を増し、カウラヴァとパーンダヴァの大衝突を生み出すために主として生まれたのだ。」

Verse 13

यश्न पाण्डवदायादो हत: षड्भिम्महारथै: । स सोम इह सौभद्रो योगादेवाभवद्‌ द्विधा

ヴィヤーサは言った。「六人の大車戦士により討たれたパーンダヴァの後継者——スバドラの子アビマンニュ——は、まことにソーマ、月であり、この地上に降ったのである。ヨーガの力によって彼は二つの姿を現した。ひとつは月界にとどまり、もうひとつは人間の世に現れた。」

Verse 14

द्विधा कृत्वा$55त्मनो देहमादित्यं तपतां वरम्‌ । लोकांश्ष तापयान वै विद्धि कर्ण च शोभने

ヴィヤーサは言った。「麗しき者よ、灼熱を与える者の中で最勝なる太陽は、自らの身を二つに分けた。一つの分身は万界を照らし温め続け、もう一つの分身はカルナとして地上に降った。ゆえにカルナを太陽の姿と知れ。」

Verse 15

द्रौपद्या सह सम्भूतं धृष्टद्युम्नं च पावकात्‌ । अन्नेर्भागं शुभं विद्धि राक्षसं तु शिखण्डिनम्‌

ヴィヤーサは言った。「ドラウパディーとともに聖なる火より現れたドゥリシュタデュムナは、アグニの吉祥なる一分であると知れ。だがシカンディンは、その姿において羅刹の化身であった。」

Verse 16

द्रोणं बृहस्पतेर्भागं विद्धि द्रौणिं च रुद्रजम्‌ । भीष्मं च विद्धि गाज़ेयं वसुं मानुषतां गतम्‌

ヴィヤーサは言った。「ドローナはブリハスパティ（Bṛhaspati）の一分であると知れ。ドローニ（アシュヴァッターマー）はルドラ（Rudra）の精髄より生まれたと知れ。さらに、ガンガーの子ビーシュマは、人の世に入ったヴァス（Vasu）の一柱であると知れ。」

Verse 17

एवमेते महाप्रज्ञे देवा मानुष्यमेत्य हि । ततः पुनर्गता: स्वर्ग कृते कर्मणि शोभने,महाप्रज्ञे! शोभने! इस प्रकार ये देवता कार्यवश मानव-शरीरमें जन्म ले अपना काम पूरा कर लेनेपर पुनः स्वर्गलोकको चले गये हैं

ヴィヤーサは言った。「かくのごとく、ああ大いなる心の者よ、これらの神々はまことに人として生まれ下った。しかして、麗しき務めを成し遂げるや、再び天界へと帰って行ったのだ。」

Verse 18

यच्च वै हृदि सर्वेषां दुःखमेतच्चिरं स्थितम्‌ | तदद्य व्यपनेष्यामि परलोककृताद्‌ भयात्‌,तुम सब लोगोंके हृदयमें इनके लिये पारलौकिक भयके कारण जो चिरकालसे दुःख भरा हुआ है, उसे आज दूर कर दूँगा

ヴィヤーサは言った。「そして、来世への恐れより生じ、汝らすべての胸に久しく宿っていたその悲しみを、われは今日、取り除こう。」

Verse 19

सर्वे भवन्तो गच्छन्तु नदीं भागीरयथीं प्रति । तत्र द्रक्ष्यथ तान्‌ सर्वान्‌ ये हतास्तत्र संयुगे,इस समय तुम सब लोग गड़ाजीके तटपर चलो। वहीं सबको समरांगणमें मारे गये अपने सभी सम्बन्धियोंके दर्शन होंगे

ヴィヤーサは言った。「汝らは皆、バギーラティー（ガンガー）の河へ向かえ。そこにて、あの戦いで討たれた者たち—汝らの身内なる者たち—をことごとく見るであろう。」

Verse 20

वैशम्पायन उवाच इति व्यासस्य वचन श्रुत्वा सर्वो जनस्तदा । महता सिंहनादेन गड़ामभिमुखो ययौ

ヴァイシャンパーヤナは語った。かくして聖仙ヴィヤーサの言葉を聞くや、その時、人々は大いなる獅子吼をあげ、喜びに満ちてガンガーの方へと面を向け、旅立った。

Verse 21

धृतराष्ट्रश्न सामात्य: प्रययौ सह पाण्डवै: । सहितो मुनिशार्टूलैर्गन्धर्वैश्ष॒ समागतै:,राजा धृतराष्ट्र अपने मन्त्रियों, पाण्डवों, मुनिवरों तथा वहाँ आये हुए गन्धर्वोंके साथ गड़ाजीके समीप गये

ヴァイシャンパーヤナは語った。王ドリタラーシュトラは大臣たちを従え、パーンダヴァらとともに出立した。そこに集った高徳の牟尼たちとガンダルヴァの同伴を得て進みゆくその姿は、老王が助言と清浄の導きのもと、徳ある者との交わりによって正しき道を求めるさまを映していた。

Verse 22

ततो गड्जां समासाद्य क्रमेण स जनार्णव: । निवासमकरोत्‌ सर्वो यथाप्रीति यथासुखम्‌,क्रमश: वह सारा जनसमुद्र गड़ातटपर जा पहुँचा और सब लोग अपनी-अपनी रुचि तथा सुख-सुविधाके अनुसार जहाँ-तहाँ ठहर गये

やがて、順を追って、その大群衆—まさに人の大海—はガンガー河に到った。そこで人々はそれぞれ、好みと安楽にかなう場所を選び、整然と宿営した。

Verse 23

राजा च पाण्डवै: सार्थमिष्टे देशे सहानुग: । निवासमकरोदू धीमान्‌ सस्त्रीवृद्धपुर:सर:,बुद्धिमान्‌ राजा धृतराष्ट्र स्त्रियों और वृद्धोंको आगे करके पाण्डवों तथा सेवकोंके साथ वहाँ अभीष्ट स्थानमें ठहरे

ヴァイシャンパーヤナは語った。賢王ドリタラーシュトラは従者を伴い、パーンダヴァらとともに望ましく心地よい地を選んで住まいを定め、女たちと老いた者を前に置いた—それは配慮と礼法、そして世俗の権勢を退く時にも守られるべき保護のダルマを示すものであった。

Verse 24

जगाम तदहश्चापि तेषां वर्षशतं यथा । निशां प्रतीक्षमाणानां दिदृक्षूणां मृतान्‌ नूपान्‌

ヴァイシャンパーヤナは語った。その日もまた過ぎ去った—しかし彼らには百年にも等しく感じられた。夜の訪れを待ち、亡き王たちを見たいと切望して立ち尽くしていたからである。悲嘆と期待の重みに、時は引き伸ばされたかのようであったが、それでも日暮れはゆるやかに近づき、ついに終わった。

Verse 25

अथ पुण्यं गिरिवरमस्तम भ्यगमद्‌ रवि: । ततः कृताभिषेकास्ते नैशं कर्म समाचरन्‌,तदनन्तर सूर्यदेव परम पवित्र अस्ताचलको जा पहुँचे। उस समय सब लोग स्नान करके सायंकालोचित संध्यावन्दन आदि कर्म करने लगे

ヴァイシャンパーヤナは語った。やがて太陽は、清浄にしてすぐれた聖なる山の背へと沈み、没しようとした。その後、人々は沐浴して身を清め、夜にふさわしい夕刻の務め—黄昏の礼拝サンディヤー・ヴァンダナ（sandhyā-vandana）など—を行った。この光景は日々の規律を示す。苦難と転機のただ中にあっても、定められた儀礼と自制によってダルマは保たれるのである。

Verse 31

इति श्रीमहाभारते आश्रमवासिके पर्वणि पुत्रदर्शनपर्वणि गड़ातीरगमने एकत्रिंशो5ध्याय:

かくして『聖マハーバーラタ』において、『アーシュラマヴァーシカ・パルヴァ』（林住篇）のうち、とりわけ「子らの幻視」と名づけられた章段、すなわちガダー（Gaḍā）の河岸へ赴く因縁において、第三十一章は終わる。この結語のコロフォンは、物語を聖なる記録として枠づけ、次なる転回を告げる――戦禍の荒廃の後にあってなお、追憶と和解、そして血縁の道義的重みが強調されるのである。