Shloka 89
मातङ्ग–शक्रसंवादः
Mataṅga–Śakra Dialogue on Tapas, Status, and Moral Qualities
(नारायणादक्षयात् पूर्वजाता विष्णो: पादात् शिशुमाराद् ध्रुवाच्च । सोमात् सूर्यान्मेरुरूपाच्च विष्णो: समागता शिवमूर्थ्नो हिमाद्रिम् ।।) भगवती गंगा पूर्वकालमें अविनाशी भगवान् नारायणसे प्रकट हुई हैं। वे भगवान् विष्णुके चरण, शिशुमार चक्र, ध्रुव, सोम, सूर्य तथा मेरुरूप विष्णुसे अवतरित हो भगवान् शिवके मस्तकपर आयी हैं और वहाँसे हिमालय पर्वतपर गिरी हैं ।। सुतावनी ध्रस्य हरस्य भार्या दिवो भुवश्चापि कृतानुरूपा । भव्या पृथिव्यां भागिनी चापि राजन् गड्जा लोकानां पुण्यदा वै त्रयाणाम्,गंगाजी गिरिराज हिमालयकी पुत्री, भगवान् शंकरकी पत्नी तथा स्वर्ग और पृथ्वीकी शोभा हैं। राजन! वे भूमण्डलपर निवास करनेवाले प्राणियोंका कल्याण करनेवाली, परम सौभाग्यवती तथा तीनों लोकोंको पुण्य प्रदान करनेवाली हैं
nārāyaṇād akṣayāt pūrvajātā viṣṇoḥ pādāt śiśumārād dhruvāc ca | somāt sūryān merurūpāc ca viṣṇoḥ samāgatā śivamūrdhno himādrim || bhagavatī gaṅgā pūrvakāle 'vināśī bhagavān nārāyaṇāt prakaṭitā | sā bhagavato viṣṇoḥ caraṇāt śiśumāra-cakrāt dhruvāt somāt sūryāt merurūpād viṣṇoḥ avatīrya bhagavataḥ śivasya mūrdhni samāgatā, tataḥ himālaya-parvate patitā || sutā caiva himādreḥ harasya bhāryā divo bhuvaś cāpi kṛtānurūpā | bhavyā pṛthivyāṃ bhāginī cāpi rājan gaṅgā lokānāṃ puṇyadā vai trayāṇām ||
シッダは語った。太古において、聖なるガンガーは不滅のナーラーヤナより顕現した。ヴィシュヌの御足より降り—シシュマーラの天界、ドゥルヴァ、ソーマ、スーリヤ、そして須弥の姿なるヴィシュヌを経て—主シヴァの御頭に安住し、そこからヒマーラヤへと落ちた。彼女は山王ヒマーラヤの娘、ハラ（シヴァ）の妃、天と地の双方にふさわしい荘厳である。王よ、彼女は地上において吉祥であり、生きとし生けるものの利益となり、三界に功徳を授ける者である。
सिद्ध उवाच
Educational Q&A
The passage presents Gaṅgā as a divinely sourced purifier whose very course links the highest divine principle (Nārāyaṇa/Viṣṇu) to Śiva and then to the earth. The ethical implication is that contact with what is sacred—especially through pilgrimage, reverence, and right conduct—supports purification and the accumulation of merit (puṇya) for beings across the three worlds.
A Siddha describes Gaṅgā’s cosmic descent: she manifests from imperishable Nārāyaṇa, flows from Viṣṇu’s feet through key celestial stations (Śiśumāra, Dhruva, Moon, Sun, Meru), is received and restrained on Śiva’s head, and then descends onto the Himālaya. She is praised as Himālaya’s daughter, Śiva’s consort, and a sanctifying presence for heaven and earth.