Shloka 7
Upamanyu’s Tapas, Shiva’s Indra-Form Test, and the Bestowal of Kshiroda and Gaṇapatya
Devanagari script
दुःखिता विललापार्ता स्मृत्वा नैर्धन्यमात्मनः स्मृत्वा स्मृत्वा पुनः क्षीरम् उपमन्युरपि द्विजाः देहि देहीति तामाह रोदमानो महाद्युतिः
Transliteration
duḥkhitā vilalāpārtā smṛtvā nairdhanyamātmanaḥ smṛtvā smṛtvā punaḥ kṣīram upamanyurapi dvijāḥ dehi dehīti tāmāha rodamāno mahādyutiḥ
Translation
悲しみに打たれた母は、己の貧しさを思い出して嘆き泣いた。乳を幾度も思い起こすうち、光輝ある婆羅門の少年ウパマニュもまた泣きながら彼女に言った。「ちょうだい、ちょうだい！」
Word by Word
दुःखिताafflicted with sorrow
दुःखिता:
विललापwailed/laments
विललाप:
आर्ताdistressed/tormented
आर्ता:
स्मृत्वाremembering
स्मृत्वा:
नैर्धन्यम्poverty/penury
नैर्धन्यम्:
आत्मनःof herself/of one’s own condition
आत्मनः:
स्मृत्वा स्मृत्वाremembering again and again
स्मृत्वा स्मृत्वा:
पुनःagain
पुनः:
क्षीरम्milk
क्षीरम्:
उपमन्युःUpamanyu
उपमन्युः:
अपिalso/indeed
अपि:
द्विजाःO twice-born (vocative)/O brahmins (address)
द्विजाः:
देहि देहि इति“give, give” thus
देहि देहि इति:
ताम्to her
ताम्:
आहsaid
आह:
रोदमानःcrying/weeping
रोदमानः:
महाद्युतिःgreatly radiant/illustrious
महाद्युतिः:
Speaker
Suta Goswami (narrating to the sages at Naimisharanya; internal scene describes Upamanyu speaking to his mother)