Home›Kurma Purana›Uttara Bhaga›Adhyaya 40›Shloka 24
←Previous Verse
Next Verse→

Kurma Purana — Uttara Bhaga, Shloka 24

Narmadā-tīrtha-māhātmya — Bhṛgu-tīrtha to Sāgara-saṅgama

Pilgrimage Circuit, Gifts, Fasting, and Imperishable Merit

Devanagari script

ततो गच्छेत राजेन्द्र भारभूतिमनुत्तमम् / उपोषितोर्ऽचयेदीशं रुद्रलोके महीयते / अस्मिंस्तीर्थे मृतो राजन् गाणपत्यमवाप्नुयात्

Transliteration

tato gaccheta rājendra bhārabhūtimanuttamam / upoṣitor'cayedīśaṃ rudraloke mahīyate / asmiṃstīrthe mṛto rājan gāṇapatyamavāpnuyāt

Translation

次に、王の中の王よ、無上のティールタ「バーラブーティ」へ進むべきである。断食してイーシャ（主シヴァ）を礼拝すれば、ルドラの世界において尊ばれる。さらに王よ、この聖なる渡処で命終する者はガナパティの位、すなわちシヴァのガナたちの中で主となる境地を得る。

Word by Word
ततःthen/from there
ततः:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषणम्
गच्छेतshould go
गच्छेत:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formविधिलिङ्, परस्मैपदम्, प्रथम-पुरुषः, एकवचन
राजेन्द्रO king of kings
राजेन्द्र:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootराज-इन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; समासः कर्मधारयः (राजा एव इन्द्रः)
भारभूतिम्Bhārabhūti (name of a tīrtha/place)
भारभूतिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभार-भूति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (भाररूपा/भारसम्बन्धिनी भूति)
अनुत्तमम्unsurpassed, excellent
अनुत्तमम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअनुत्तम (प्रातिपदिक; न + उत्तम)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (तीर्थ/स्थानस्य)
उपोषितःhaving fasted
उपोषितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootउप-वास् (धातु) → उपोषित (कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भूतकृदन्त (क्त); अर्थः—उपवासं कृतवान् (having fasted)
अर्चयेत्should worship
अर्चयेत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअर्च् (धातु)
Formविधिलिङ्, परस्मैपदम्, प्रथम-पुरुषः, एकवचन
ईशम्the Lord (Īśa)
ईशम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootईश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
रुद्रलोकेin Rudra’s world
रुद्रलोके:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootरुद्र-लोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (रुद्रस्य लोकः)
महीयतेis honored/glorified
महीयते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootमह् (धातु)
Formलट्, आत्मनेपदम्, प्रथम-पुरुषः, एकवचन; कर्मणि/भावे प्रयोगः—‘is honored/glorified’
अस्मिन्in this
अस्मिन्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम; ‘in this’ (तदर्थे विशेषणम्)
तीर्थेat the tīrtha
तीर्थे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
मृतःdead / having died
मृतः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootमृ (धातु) → मृत (कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भूतकृदन्त (क्त); कर्तरि—‘having died’
राजन्O king
राजन्:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन
गाणपत्यम्state/realm of Gaṇapati (Gaṇeśa)
गाणपत्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootगाणपत्य (प्रातिपदिक; गणपति-सम्बन्धि)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
अवाप्नुयात्would attain
अवाप्नुयात्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअव-आप् (धातु)
Formविधिलिङ्, परस्मैपदम्, प्रथम-पुरुषः, एकवचन; उपसर्गः—अव
Speaker

Sūta (narrating Purāṇic teaching to the sages, presenting tīrtha-māhātmya as received tradition)

Verse Rasa

Primary Rasa: vira

Secondary Rasa: shanta

Characters & Entities
R
Rudra (Shiva)
Ī
Īśa (Shiva)
R
Rudra-loka
B
Bhārabhūti (Tīrtha)
G
Gaṇas of Shiva
G
Gaṇapati (lord of gaṇas)

FAQs

Indirectly: it emphasizes devotion (arcana) to Īśa through disciplined observance (fasting), implying that spiritual ascent is achieved by inner purification and God-centered orientation rather than mere ritualism.

The verse highlights upavāsa (fasting) as tapas/discipline and arcana (focused worship) as a bhakti-sādhana; together they function as preparatory practices that steady the mind and align the practitioner with Śiva’s grace.

While explicitly Shaiva (Īśa, Rudra-loka), it fits the Kurma Purana’s synthetic frame where Vishnu (as Kurma) transmits teachings that validate Śiva-worship and its fruits, reflecting a non-sectarian Purāṇic harmony.

←Previous Verse
Next Verse→