Adhyaya 23

Verse 1

नाम द्वाविंशोध्यायः श्रीकृष्ण उवाच / सोमस्य पुत्री पूर्वसर्गे बभूव भार्या मदीया जाम्बवती मम प्रिया / तासां मध्ये ह्यधिका वीन्द्र किञ्चिद्रुद्रादिभ्यः पञ्चगुणैर्विहीना

聖なるクリシュナは仰せになった。「前の創造の時、ソーマの娘はわたしの妃であった――わたしに愛しきジャーンバヴァティーである。彼女はその中でもとりわけ卓越していた、ああヴィーンドラよ、鳥のうちの最勝者よ。ある点において、ルドラ等の神々に結びつく五種の性質から離れていたからである。」

Verse 2

यदावेशो बलवान्स्याद्रमायां तदानामस प्रियते केशवोलम् / यदावेशाद्ध्रासमुपैति काले तदा तासां साम्यमाहुर्महान्तः

ラーマー（すなわちラクシュミー）に宿るアーヴェーシャ（内なる推進の神力）が強くなるとき、ケーシャヴァ（ヴィシュヌ）はただ御名のみによって歓喜される。だが時の推移とともにその力が衰えるとき、賢者たちは、それらの様態には果報において同等性があると説く。

Verse 3

लक्ष्म्यावेशः किञ्चिदस्त्येव नित्यमतस्ताभ्यः किञ्चिदाधिक्यमस्ति

しかれども、ラクシュミーのアーヴェーシャ（内住の加護）は常にいくらか存する。ゆえに他に比して、ある程度の優越がある。

Verse 4

गरुड उवाच / तासां मध्ये जाम्बवन्ती तु कृष्ण आराधनं कीदृशं सा चकार / तन्मे ब्रूहि कृपया विश्वमूर्ते आधिक्ये वै कारणं ताभ्य एव

ガルダは申し上げた。「その中で、ジャーンバヴァンティーはどのようにクリシュナを礼拝し、いかなる姿のバクティを行じたのですか。ああヴィシュヴァムールティ、宇宙の御姿なる主よ、どうか慈悲をもってお語りください――彼女が他より勝れていた真の理由は何でしょうか。」

Verse 5

गरुडेनैवमुक्तस्तु भगवान् देवकीसुतः / मेघगंभीरया वाचा उवाच विनतासुतम्

ガルダにこのように告げられると、福徳なる主—デーヴァキーの御子—は、雷雲のごとく深く響く声で、ヴィナターの子に語りかけた。

Verse 6

श्रीकृष्ण उवाच / या पूर्वसर्गे सोमपुत्री बभूव पितुर्गृहे वर्तमानापि साध्वी / जन्म स्वकीयं सार्थकं वै चकार पित्रा साकं विष्णुशुश्रूषणे न च

シュリー・クリシュナは言われた。「彼女は前の創造においてソーマの娘として生まれ、父の家に住みながらも、まことに貞淑であった。彼女は自らの生を成就させた。父とともに主ヴィシュヌへのバクティの奉仕に励み、その礼拝から決して背かなかったからである。」

Verse 7

शुश्राव नित्यं सत्पुराणानि चैवं चक्रे सदा विष्णुपादप्रणामम् / चक्रे सदा तारकस्यापि विष्णोः प्रदक्षिणं स्मरणं कुर्वती सा

彼女は常に聖なるプラーナを聴聞し、それゆえヴィシュヌの御足に絶えず五体投地した。また救済の「ターラカ」としてのヴィシュヌの周りをたえず右繞（プラダクシナー）し、御名を想念して離れなかった。

Verse 8

पित्रा साकं सा तु कन्या खगेन्द्र वैराग्ययुक्ता श्रवणात्संबभूव / केशं च मित्रं द्विरदादिकं च अनर्घ्यरत्नानि गृहादिकं च

おお、カゲーンドラ（ガルダ）よ。その乙女は父とともに、ただ聴聞によってヴァイラーギャ（離欲）に満たされた。彼女は髪を飾りとすることも、友や伴侶も、象などの財も、無価の宝玉や家屋なども、ことごとく捨て去った。

Verse 9

सर्वं ह्येतन्नश्वरं चैव मेने ममाधीनं हरिणा वै कृतं च / येनैव दत्तं पुत्रमित्रादिकं च तेना हृतं वेदनां नैव चक्रे

彼は、これらすべては無常であり、自分の支配下にあると思えたものも、実はハリ（ヴィシュヌ）によって定められたのだと悟った。子や友などを授けたその御方が、同じくそれらを取り去ったのである。ゆえに彼は苦悩を起こさなかった。

Verse 10

अद्यैव विष्णुः परमो दयालुः दयां मयि कृतवांस्ते न सुष्ठु / पित्रा साकं कन्यका सा तु वीन्द्र सदात्मनि ह्यमले वासुदेवे

まさに今日も、至上の慈悲者ヴィシュヌは、正当な因縁あって我に憐れみを垂れ給うた。あの若き乙女は父とともに、王の中の最勝者よ、無垢なるヴァースデーヴァ—永遠の真我に安住している。

Verse 11

एकान्तत्वं सुष्ठु भक्त्या गता सा यदृच्छया सोपपन्नेन देवी / अकल्पयन्त्यात्मनो वीन्द्र वृत्तिं चकार यत्सावधिराधं प्रथैव

堅固なるバクティによって、彼女はエーカーンタ—真の独住、ただ一つへの専心—に到達した。その女神は、摂理により相応の手段が備わるまま、内なる決意を揺るがせずに生の道程を定め、初めより罪過に対して明確な限界を設けた。

Verse 12

सा वै वित्तं विष्णुपादारविन्दे दुः खार्णवात्तराके संचकार / वागीन्द्रिद्रियं खग सम्यक् चकार हरेर्गुणानां वर्णने वा सदैव

彼女は財をヴィシュヌの蓮華の御足に捧げ、それを憂苦の大海を渡る舟とした。おお鳥王（ガルダ）よ、また彼女は言根と諸根を正しく調え、常にハリの徳を語り讃えることに勤しんだ。

Verse 13

हस्तौ च विष्णोर्गृहसंमार्जनादौ चकार देवी गात्रमलापहारम् / श्रोत्रं च चक्रे हरिसत्कथोदये मोक्षादिमार्गे ह्यमृतोपमे च

女神は両手を、家の清掃などに始まるヴィシュヌへの奉仕と、身の穢れを除くためのものとした。また両耳を、ハリの聖なる物語が立ち現れるため、解脱に始まる道のため、そして甘露にも似た法味のために整えた。

Verse 14

नेत्रं च चक्रे प्रतिमादिदर्शने अनादिकालीनमलापहरिणी / सद्वैष्णवानां स्पर्शने चैव संगे निर्माल्यगन्धानुविलेपने त्वक्

眼は聖像などを拝観するために造られ、無始以来積もる垢を払い去る。皮膚もまた、真のヴァイシュナヴァに触れ交わるため、そして主に供えられた花鬘ニルマーリヤの香りを身に塗るためのもの。

Verse 15

घ्रार्णेद्रियं सा हरिपादसारे चकार संसारविमुक्तिदे च / जिह्वेन्द्रियं हरिनैवेद्यशेषे श्रीमत्तुलस्यादिविमिश्रिते च

彼女は、輪廻の束縛からの解脱を授けるハリの御足の精髄によって嗅覚を清め、またハリに供えたナイヴェーディヤの残りに聖なるトゥラシーなどを混ぜたものによって味覚（舌）を清めた。

Verse 16

पादौ हरेः क्षेत्रपथानुसर्पणे शिरो हृषीकेशपदाभिवन्दने / कामं हृदास्ये तु हरिदास्यकाम्या तथोत्तमश्लोकजनाश्चरन्ति

最上の讃歌によって称えられる主の信徒たちは、足をもってハリの聖地への清らかな道をたどり、フリシーケーシャの御足に頭を垂れて礼拝し、心と言葉においてただ一つの願い—ハリに奉仕したいという渇仰—のみを抱く。かくして至上主に帰依する人々は生を営む。

Verse 17

निष्कामरूपे च मतिं चकार वागिन्द्रियं स्तवनं स्वीचकार / एवं सदा कार्यसमूहमात्मना समर्पयित्वा परमेशपादयोः

彼は心を無欲の（無私の）信愛に定め、言葉の器官を主の讃嘆に用いた。かくして自らの行いのすべてを常に至上主の御足に捧げ、専心して離れなかった。

Verse 18

तीर्थाटनार्थं तु जगाम पित्रा साकं हरेः प्रीणनाद्यर्थमेव / आराधयित्वा ब्राह्मणान्विष्णुभक्तानादौ गृहे वस्त्रसंभूषणाद्यैः

巡礼のために、彼は父とともに旅立ち、ただハリを喜ばせることのみを目的とした。まず自宅において、ヴィシュヌの信徒であるバラモンたちを衣服や装身具などの施与によって敬い供養した。

Verse 19

पश्चात्कल्पं कारयामास देवी विष्णोरग्रे तीर्थयात्रार्थमेव / यावत्कालं तीर्थयात्रा मुकुन्द तावत्कालं तूर्ध्वरेता भवामि

その後、女神はヴィシュヌの御前で、ただ聖地巡礼のために聖なる誓願（ヴラタ）を立てさせた。「おおムクンダよ、この巡礼が続くかぎり、その期間じゅう私は禁欲を守り、生命の力を抑えて上方へと導く者（貞節の行者）となりましょう。」

Verse 20

यावत्कालं तीर्थयात्रां करिष्ये तावद्दत्ताद्वैष्णवानां च संगम् / हरेः कथाश्रवणं स्यान्मुकुन्द नावैष्णवानां संगिनामङ्गसंगम्

聖なるティールタへ巡礼するかぎり、どうかヴァイシュナヴァたちの交わりをも授け給え。おおムクンダよ、ハリの御物語を聴聞することがあらんことを。ヴァイシュナヴァならぬ者に連なる者どもとは、身をもって交わらぬように。

Verse 21

सुहृज्जनैः पुत्रमित्रादिकैश्च दीर्थाटनं नैव कुर्यां मुकुन्द / कुर्वन्ति ये काम्यया तीर्थयात्रां तेषां संगं कुरु दूरे मुकुन्द

おおムクンダよ、親族や連れ—子や友ら—と共に巡礼の遍歴をなすまい。世の利得を欲してティールタ巡礼を行う者どもの交わりからは、どうか遠く離れさせ給え、ムクンダよ。

Verse 22

शालग्रामं ये विहायैव यात्रां कुर्वन्ति तेषां किं फलं प्राहुरार्याः / यदा तीर्थानां दर्शनं स्यात्तदैव शालग्रामं पुरतः स्थापयित्वा

シャーラグラーマを離れて巡礼する者に、いかなる果報があると賢者は言うのか。ティールタを拝する時、そのまさに時に—まずシャーラグラーマを前に安置し—それより礼拝供養を進めよ。

Verse 23

तीर्थाटनं पादचैरैः कृतं चेत्पूर्णं फलं प्राहुरार्याः खगेन्द्र / पादत्राणं पादरक्षां च कृत्वा तीर्थाटनं पादहीनं तदाहुः

おおカゲーンドラ（鳥王）よ、賢者は言う。徒歩にて巡礼すれば、その果は円満である。されど足を守る履物を着け、足をいたわりて巡礼するならば、それはあたかも「足なき巡礼」と呼ばれ、満ちた果を欠く。

Verse 24

यो वाहने तुरगे चोपविष्टस्तीर्थाटनं कुरुते चार्धहीनम् / वृषादीनां वाहने पादमाहुः परान्नानां भोजने व्यर्थमाहुः

乗り物や馬に座して巡礼する者は、その功徳は半ばにとどまる。牛などに乗れば、得るは四分の一と言われる。また他人より施された食を口にすることは、むなしく果なしと宣される。

Verse 25

महात्मनां वेदविदां यतीनां परान्नानां भोजने नैव दोषः / संकल्पयित्वा परमादरेण जगाम सा तीर्थयात्रार्थमेव

ヴェーダに通じた大いなる魂の遊行者（ヤティ）たちにとって、他者の調えた食を受けることに咎はない。彼女は至上の敬虔をもって決意を固め、ただ聖なる渡処（ティールタ）への巡礼のために旅立った。

Verse 26

आदौ स्नात्वा हरिनिर्मात्यगन्धं विसर्जयित्वा श्रवणं वै चकार / पित्रा साकं भोजनं चापि कृत्वा अग्रे दिने क्रोशमेकं जगाम

まず沐浴し、ハリが調えた香を捨て置いた。ついで正しく聴聞（シュラヴァナ）の儀を行った。さらに父とともに食事をし、翌日には一クロ―シャ（およそ二マイル）だけ前へ進んだ。

Verse 27

तत्र द्विजान्पूजयित्वान्नपान रात्रौ तत्त्वं श्रावयामास देवी / एवं यात्रां ये प्रकुर्वन्ति नित्यं तेषां यात्रां सफलां प्राहुरार्याः

そこで彼女は、食と飲み物をもって二度生まれた者（ドヴィジャ、婆羅門）を供養し、夜には女神が真理（タットヴァ）を聴かせた。このように日々巡礼を行う者について、賢者たちはその旅がまことに実りあるものだと説く。

Verse 28

विना दयां तीर्थयात्रा खगेन्द्रव्यर्थेत्येवं वीन्द्र चाहुर्महान्तः / दिवा रात्रौ ये न शृण्वन्ति दिव्यां हरेः कथां तीर्थमार्गे खगेन्द्र

おおガルダよ。大徳たちは、慈悲なきティールタ巡礼は空しいと説く。また巡礼の道すがら、昼も夜もハリの神聖なる物語を聴かぬ者は――鳥の王よ――その旅もまた果報が乏しい。

Verse 29

व्यर्थंव्यर्थं तस्य चाहुर्गतं वै अश्वादीनां वाहनानां च विद्धि / अश्वादीनामपराधं वदस्व गङ्गादीनां दर्शनात्पापनाशः

彼の旅立ちはまったく空しい、と人々は言う。それは馬などの乗り物、また諸々の運搬具に関わる過失ゆえであると知れ。馬などに関する罪過を語れ。ガンガーをはじめとする聖なる河をただ拝するだけで、罪は滅せられる。

Verse 30

क्षेत्रस्थविष्णोर्दर्शनात्पापनाशो मार्जारस्याप्यपराधं वदस्व / क्षेत्रस्थविष्णोः पूजनात्पापनाशः पूजावतामपराधं वदस्व

聖なるクシェートラに住まうヴィシュヌを拝見すれば罪が滅すると言われるゆえ、たとえ一匹の猫にさえ及ぶ過ちについて語ってください。さらに、聖地に住まうヴィシュヌを供養礼拝すれば罪が滅すると言われるゆえ、礼拝を行う者たちの過ちについても語ってください。

Verse 31

जपादीनां कुर्वतां पापनाशो विष्णोर्ध्यानात्सद्य एवाधनाशः / अनुसंधानाद्रहितं सर्वमेव कृतं व्यर्थमेवेति चाहुः

ジャパなどを行う者には罪の滅尽があり、主ヴィシュヌを観想すれば貧苦はただちに滅すると説かれる。だが内なる想起（アヌサンダーナ）を欠いてなされる行いは、すべてまことに空しい、と人々は言う。

Verse 32

अतो हरेः पापविनाशिनीं कथां श्रुत्वा विष्णोर्भक्तिमान्स्यात्वगन्द्र / दृष्ट्वादृष्ट्वा हरिपादाङ्कितं च स्मृत्वास्मृत्वा भक्तिमान्स्यात्खगेन्द्र

ゆえに、言葉の主よ、罪を滅するハリの聖なる物語を聞けば、人はヴィシュヌへの信愛を得る。さらに、鳥の王よ、ハリの御足の印が刻まれたものを繰り返し拝し、また繰り返し念ずれば、人は真のバクタとなる。

Verse 33

पित्रा साकं कन्यका सापि वीन्द्र शेषाचलस्थं श्रीनिवासं च द्रष्टुम् / जगाम सा मार्गमध्ये हरिं च सा चिन्तयामास रमापतिं च

おおインドラよ、その乙女も父とともに、シェーシャーチャラに住まうシュリーニヴァーサを拝するために旅立った。道中、彼女はつねにハリ—ラクシュミーの主、ラーマーパティ—を心に念じ続けた。

Verse 34

कदा द्रक्ष्ये श्रीनिवासस्य वक्षः श्रीवत्सरत्नैर्भूषितं विस्तृतं च / कदा द्रक्ष्ये श्रीनिवासस्य तुन्दं वलित्रयेणाङ्कितं सुंदरं च

いつになれば、宝玉のごときシュリーヴァッツァ（Śrīvatsa）の印で飾られた、シュリーニヴァーサの広き胸を拝めるのだろう。いつになれば、三つの吉祥なるひだに彩られた、シュリーニヴァーサの麗しい腹を拝めるのだろう。

Verse 35

कदा द्रक्ष्ये श्रीनिवासस्य कण्ठं महर्लोकस्याश्रयं कंबुतुल्यम् / कदा द्रक्ष्ये श्रीनिवासस्य नाभिं सदान्तरिक्षस्याश्रयं वै सुपूर्णम्

いつ私は、シュリーニヴァーサの喉を拝するだろうか――聖なる法螺貝のごとく、マハルローカの支えなる御喉を。いつ私は、シュリーニヴァーサの臍を拝するだろうか――常に満ち、アンタリクシャ（中空）の支えそのものである御臍を。

Verse 36

कदा द्रक्ष्ये वदनं वै मुरारेर्जनलोकस्याश्रयं सर्वदैव

いつ私は、ムラーリ（主ヴィシュヌ）の御顔を拝するだろうか――衆生の世の常なる帰依処なる御顔を。

Verse 37

शिरः कदा श्रीनिवासस्य द्रक्ष्ये सत्यस्य लोकस्याश्रयं सर्वदैव / कटिं कदा श्रीनिवासस्य द्रक्ष्ये भूर्लोकस्याश्रयं सर्वदैव

いつ私は、シュリーニヴァーサの御頭を拝するだろうか――常にサティヤローカ（真実界）の帰依処なる御頭を。いつ私は、シュリーニヴァーサの御腰を拝するだろうか――常にブールローカ（地界）の帰依処なる御腰を。

Verse 38

कदा द्रक्ष्ये श्रीनिवासस्य चोरु तलातलस्याश्रयं सर्वदैव / कदा द्रक्ष्ये श्रीनिवासस्य जानु सुकोमलं सुतलस्याश्रयं च

いつ私は、シュリーニヴァーサの御腿を拝するだろうか――常にタラータラ界の支えなる御腿を。いつ私は、シュリーニヴァーサの柔らかき御膝を拝するだろうか――スータラ界をも支える御膝を。

Verse 39

कदा द्रक्ष्ये श्रीनिवासस्य जङ्घे रसातलस्याश्रयेः सर्वदैव / कदा द्रक्ष्ये पादतलं हरेश्च पाताललोकस्याश्रयं सर्वदैव

いつ私は、シュリーニヴァーサの御脛を拝するだろうか――常にラサータラ界を支える御脛を。いつ私は、ハリの御足の裏を拝するだろうか――パーターラ諸界の常なる帰依と根基なる御足裏を。

Verse 40

इत्थं मार्गे चिन्तयन्ती च देवी शेषाचले शेषदेवं ददर्श / फणैः सहस्रैः सुविराजमानं नानाद्रुमैर्वानरैर्वानरीभिः

かくして道すがら女神が思い巡らしていると、シェーシャーチャラの上に坐すシェーシャデーヴァを拝した。千の蛇冠により燦然と輝き、さまざまな樹々の間に、猿と雌猿が取り巻いていた。

Verse 41

अनन्त जन्मार्जितपुण्यसंचयान्मयाद्य दृष्टः परमाचलो हि / तद्दर्शनाद्वाष्पकलाकुलेक्षणा सद्यः समुत्थाय ननाम मूर्ध्ना

まことに今日、無量の生に積み重ねた功徳の集積によって得られた至上の霊山を、私は拝することができた。その御姿に、涙が目を曇らせ、ただちに立ち上がって頭を垂れ、敬って礼拝した。

Verse 42

मुखं च दृष्ट्वा नमनं च कार्यं पृष्ठादिभागे नमनं न कार्यम् / सापि द्विषट्कं नमनं च चक्रे शालग्रामं स्थापयित्वा पुरो ऽस्य

まず御顔を拝してから、恭敬の礼拝をなすべきであり、背後や後ろ側に向かって礼拝してはならない。彼女もまた、先にシャーラグラーマ（ヴィシュヌの象徴たる聖石）を御前に安置し、十二度の五体投地を行った。

Verse 43

इत्थं कार्यं वैष्णवैः पर्वतस्य त्वं वैष्णवैर्विपरीतं च कार्यम् / मध्वान्तःस्थः पर्वताग्रेस्ति नित्यं रमाब्रह्माद्यैः पूजितः श्रीनिवासः

これこそが山に関してヴァイシュナヴァがなすべき正しい務めである。だが汝は、ヴァイシュナヴァの道に反して行った。神聖なる「マドゥヴァ」の領域の内と山頂とに常住する主シュリーニヴァーサは、ラマー（ラクシュミー）とブラフマー、その他の神々によって永く礼拝されている。

Verse 44

सुसत्तमं परमं श्रीनिवासं द्रक्ष्ये ऽथाहं ह्यारुरुक्षे ऽचलञ्च / इत्येवमुक्त्वा कपिलाख्यतीर्थे स्थानं चक्रे सा स्वपित्रा सहैव

「この上なく尊き至高の主シュリーニヴァーサを拝し、そして必ずや山に登ろう。」そう語って、彼女は父とともに、カピラと名づけられた聖なる渡し（ティールタ）に住まいを定めた。

Verse 45

अत्रैवास्ते श्रीनिवासो हरिस्तु द्रव्येण रूपेण न चान्यथेति / आदौस्नात्वा मुण्डनं तत्र कृत्वा तीर्थश्राद्धं कारयित्वा सुतीर्थे

まさにここに、シュリーの主ハリ（シュリーニヴァーサ）は、あの聖なる物質と御姿のうちに真実に在し、他のあり方ではない。ゆえに、まずそこで沐浴し、ついで剃髪の儀を行い、吉祥なるティールタにおいてティールタ・シュラーダ（巡礼地での祖霊供養）を正しく執り行わせるべきである。

Verse 46

गोभूहिरण्यादिसमस्तदानं दत्त्वा शैलं चारुरोहाथ साध्वी / शालग्रामं स्थापयित्वा स चाग्रे पुनः प्रणामं सापि चक्रे सुभक्त्या

牛・土地・黄金などあらゆる布施を捧げ終えると、その徳ある女人は美しい丘へと登った。前にシャーラグラーマ石を安置し、彼女は再び礼拝して、真実のバクティをもって恭敬を表した。

Verse 47

सोपानानां शतपर्यन्तमेवमारुह्य सा ह्युपविष्टा तु तत्र / शुश्राव सा भागवतं पुराणं शुश्राव वैवेङ्कटाद्रेः प्रशंसाम्

このようにして百段に及ぶ石段を登り、彼女はそこで座した。その場に座して、彼女は『バーガヴァタ・プラーナ』の誦読を聴き、また聖なるヴェーンカタードリ（ティルマラの丘）の讃嘆をも聴いた。

Verse 48

जैगीषव्याद्गुरुपादात्सुभक्त्या सुश्राव तत्त्वं वेङ्कटाद्रेश्च सर्वम्

師の御足のもとにて篤い信愛をもって、ジャイギーシャヴ்யはヴェーンカタードリの主（ヴェーンカテーシュヴァラ）に関する真理のすべてを聴聞し、悟得した。