Shloka 92
ललितापरमेश्वरी-सेनाजय-यात्रा
Lalitā Parameśvarī’s Army-March for Victory
Devanagari script
अकर्त्तुमन्यथा कर्तुं कर्तुं चैव प्रगल्भते / तस्मात्सर्वे ऽपि दिक्पालाः श्रीदेव्या जयकाङ्क्षिणः / तस्याः प्रधानभूतायाः सेवामेव वितन्वते
Transliteration
akarttumanyathā kartuṃ kartuṃ caiva pragalbhate / tasmātsarve 'pi dikpālāḥ śrīdevyā jayakāṅkṣiṇaḥ / tasyāḥ pradhānabhūtāyāḥ sevāmeva vitanvate
Translation
彼女は、なすべからざることをも成し、成されたことをも別様に変えるほどに剛毅である。ゆえに諸方の守護神ディクパーラたちはシュリー・デーヴィーの勝利を願い、その主たるシャクティへの奉仕のみを広げる。
Word by Word
अकर्तुम्not to do
अकर्तुम्:
क्रियार्थ (purpose/complement)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त अव्यय-रूप (infinitive/तुमन्त), नकार-पूर्वक निषेधार्थ (a-); अर्थः—'कर्तुं न'
अन्यथाotherwise
अन्यथा:
प्रकार (manner)
TypeIndeclinable
Rootअन्यथा (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण (adverb)
कर्तुम्to do
कर्तुम्:
क्रियार्थ (complement)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive)
कर्तुम्to do
कर्तुम्:
क्रियार्थ (complement)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive)
चand
च:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक अव्यय
एवindeed/just
एव:
निपात (emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-निपात (emphatic particle)
प्रगल्भतेis capable/dares
प्रगल्भते:
क्रिया (verb)
TypeVerb
Rootप्र + गल्भ् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपद
तस्मात्therefore/from that
तस्मात्:
हेतु/अपादान (cause/source)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतस्मात्-इत्यव्ययीभाववत् प्रयोगः; अपादानार्थे पञ्चमी-रूप (ablatival adverb)
सर्वेall
सर्वे:
कर्ता (subject)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
अपिalso/even
अपि:
निपात
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसम्भावन/समुच्चयार्थक निपात (also/even)
दिक्-पालाःguardians of the directions
दिक्-पालाः:
कर्ता (subject, apposition to सर्वे)
TypeNoun
Rootदिक् (प्रातिपदिक) + पाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; समासः—तत्पुरुष (दिशां पालाः)
श्री-देव्याःof Śrī Devī
श्री-देव्याः:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootश्रीदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन
जय-काङ्क्षिणःdesiring victory
जय-काङ्क्षिणः:
विशेषण (of दिक्पालाः)
TypeAdjective
Rootजय (प्रातिपदिक) + काङ्क्षिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; समासः—तत्पुरुष (जयम् काङ्क्षन्ति ये)
तस्याःof her
तस्याः:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; सर्वनाम
प्रधान-भूतायाःof (her) who is foremost/primary
प्रधान-भूतायाः:
सम्बन्ध (genitive; qualifier of तस्याः)
TypeAdjective
Rootप्रधान (प्रातिपदिक) + भूत (कृदन्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; समासः—कर्मधारय (प्रधानं भूता)
सेवाम्service
सेवाम्:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootसेवा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
एवonly/indeed
एव:
निपात (emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-निपात
वितन्वतेthey extend/perform
वितन्वते:
क्रिया (verb)
TypeVerb
Rootवि + तन् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; आत्मनेपद