Adhyaya 29

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे अमावस्याश्राद्धे पितृविचयोनामाष्टाविंशति तमो ऽध्यायः ऋषिरुवाच चतुर्युगानि यान्यासन्पूर्वं स्वायंभुवे ऽन्तरे / तेषां निसर्गं तत्त्वं च श्रोतुमिच्छामि विस्तरात्

かくして『聖ブラフマाण्ड・マハープラーナ』、ヴァーユの説く前篇・第二アヌシャङ्गパーダ、アマーヴァースヤーのシュラーダ、祖霊選別（ピトリヴィチャヤ）と名づく第28章。仙人曰く――スヴァーヤンブヴァのマンヴァンタラに先にあった四ユガについて、その生成と真実の理を、詳しく聞きたい。

Verse 2

सूत उवाच पृथिव्यादिप्रसंगेन यन्मया प्रागुदीरितम् / तेषां चतुर्युगं ह्येतत्तद्वक्ष्यामि निबोधत

スータは言った――大地などの話の流れで先に述べたこと、それらの四ユガについて今語ろう。よく聞け。

Verse 3

संख्ययेह प्रसंख्याय विस्तराच्चैव सर्वशः / युगं च युगभेदश्च युगधर्मस्तथैव च

ここにおいて私は数の尺度により、広く余すところなく、ユガとその区別、そしてユガのダルマをも説き明かす。

Verse 4

युगसंध्यांशकश्चैव युगसंधानमेव च / षट्प्रकाशयुगाख्यैषा ता प्रवक्ष्यामि तत्त्वतः

またユガのサンディヤー（移行の時）の部分とユガの連結（サンダーナ）も。これら「六顕（シャット・プラカーシャ）」と呼ばれるものを、真実に即して説こう。

Verse 5

लौकिकेन प्रमाणेन निष्पाद्याब्दं तु मानुषम् / तेनाब्देन प्रसंख्यायै वक्ष्यामीह वतुर्युगम् / निमेषकाल तुल्यं हि विद्याल्लघ्वक्षरं च यत्

世間の尺度によって人間の一年を定め、その年を基準に数えて、ここに四ユガ（チャトゥルユガ）を説く。また「ラグヴァクシャラ」はニメーシャ（一瞬）の時に等しいと知れ。

Verse 6

काष्ठा निमेषा दश पञ्च चैव त्रिशच्च काष्ठा गणयेत्कलां तु / त्रिंशत्कलाश्चापि भवेन्मुहूर्त्तस्तै स्त्रिंशता रात्र्यहनी समे ते

ニメーシャ十五が一カाषṭhā、カाषṭhā三十が一カラー、カラー三十が一ムフールタとなる。かくしてムフールタ三十により、等しい夜と昼が成る。

Verse 7

अहोरात्रौ विभजते सूर्यो मानुषलौकिकौ

太陽が、人間の世俗の昼と夜とを分かち定める。

Verse 8

तत्राहः कर्मचेष्टायां रात्रिः स्वप्नाय कल्पते / पित्र्ये रात्र्यहनी मासः प्रविभागस्तयोः पुनः

そこでは、昼は業（カルマ）の営みのため、夜は眠りと夢のために定められる。祖霊（ピトリ）の界では、夜と昼が合わせて一か月となり、さらにその区分も説かれる。

Verse 9

कृष्णपक्षस्त्वहस्तेषां शुक्लः स्वप्नाय शर्वरी / त्रिंशद्ये मानुषा मासाः पित्र्यो मासस्तु सः स्मृतः

彼らにとって、暗半月（クリシュナ・パクシャ）は昼のようであり、明半月（シュクラ・パクシャ）は夢の夜のようである。人間の三十か月が、祖霊（ピトリ）の一か月と記される。

Verse 10

शतानि त्रीणि मासानां षष्ट्या चाप्यधिकानि वै / पित्र्यः संवत्सरो ह्येष मानुषेण विभाव्यते

月が三百、さらに六十を加えた計三百六十か月は、人間の数え方によれば祖霊（ピトリ）の一年と理解される。

Verse 11

मानुषे णैव मानेन वर्षाणां यच्छतं भवेत् / पितॄणां त्रीणि वर्षाणि संख्यातानीह तानि वै

人間の尺度で百年に当たるものが、ここでは祖霊（ピトリ）の三年として数えられる。

Verse 12

दश चैवाधिका मासाः पितृसंख्येह संज्ञिताः / लौकिकेनैव मानेन हृब्दो यो मानुषः स्मृतः

祖霊（ピトリ）の数え方では十か月と、さらに加わる月が説かれる。また「人間の時」として知られるものは、世俗の尺度によってのみ定められる。

Verse 13

एतद्दिव्यमहोरात्रं शास्त्रे स्यान्निश्चयो गतः / दिव्ये रात्र्यहनी वर्ष प्रविभागस्तयोः पुनः

経典において、この天上の昼夜（アホーラートラ）は確定して説かれる。かの天上の夜と昼に基づき、さらに年の区分が定められる。

Verse 14

अहस्तत्रोदगयनं रात्रिः स्याद्दक्षिणायनम् / ये ते रात्र्यहनी दिव्ये प्रसंख्यानं तयोः पुनः

そこでは、昼はウッタラーヤナ（北行）、夜はダクシナーヤナ（南行）と呼ばれる。かの天上の夜と昼の数え方が、さらに説き明かされる。

Verse 15

त्रिंशद्यानि तु वर्षाणि दिप्यो मासस्तु स स्मृतः / यन्मानुषं शतं विद्धि दिव्या मासास्त्रयस्तु ते

三十年は一つの天上の月と記される。人の百年は、天上の月三つに等しいと知れ。

Verse 16

दश चैव तथाहानि दिव्यो ह्येष विधिः स्मृतः / त्रीणि वर्षशतान्येव षष्टिवर्षाणि यानि तु / दिव्यः संवत्सरो ह्येष मानुषेण प्रकीर्त्तितः

このように十の（天上の）日が、天上の規定として記される。人の三百六十年が、一つの天上の年（サンヴァツァラ）と称えられる。

Verse 17

त्रीणि वर्ष सहस्राणि मानुषाणि प्रमाणतः / त्रिंशदन्यानि वर्षाणि मतः सप्तर्षिवत्सरः

基準によれば、人の三千年にさらに三十年を加えたものが、サプタリシ（七仙）の年とみなされる。

Verse 18

नव यानि सहस्राणि वर्षाणां मानुषाणि तु / अन्यानि नवतिश्चैव ध्रुवः संवत्सरः स्मृतः

人間の年で九千年、さらに九十年を加えたものが、「ドゥルヴァのサンヴァツァラ」と説かれる。

Verse 19

षड्विंशतिसहस्राणि वर्षाणि मानुषाणि तु / वर्षाणां तु शतं ज्ञेयं दिव्यो ह्येष विधिः स्मृतः

人間の年で二万六千年、そして百年は天上の尺度として知るべきである—これが神聖なる規定と伝えられる。

Verse 20

त्रीण्येव नियुतान्याहुर्वर्षाणां मानुषाणि तु

人間の年で言えば、三ニユタ、すなわち三十万年であると説かれる。

Verse 21

षष्टिश्चैव सहस्राणि संख्यातानि तु संख्याया / दिव्यवर्षसहस्र तु प्राहुः संख्याविदो जनाः

数としては六万と数えられ、数理に通じた者たちはそれを千の天上の年だと語る。

Verse 22

इत्येवमृषिभिर्गीतं दिव्यया संख्याया त्विह / दिव्येनैव प्रमाणेन युगसंख्याप्रकल्पनम्

このように、聖仙たちはここで天上の数によって詠じ、同じく天上の尺度によってユガの数の定めが立てられた。

Verse 23

चत्वारि भारते वर्षे युगानि कवयो ऽबुवन् / कृतं त्रेता द्वापरं च कलिश्चेति चतुष्टयम्

バーラタ・ヴァルシャにおいて賢者たちは四つのユガを説く。クリタ、トレーター、ドヴァーパラ、そしてカリ—これが四時代である。

Verse 24

पूर्व कृतयुकं नाम ततस्त्रेती विधीयते / द्वापरं च कलिश्चैव युगान्येतानि कल्पयेत्

最初はクリタ・ユガと呼ばれ、次にトレーターが定められる。続いてドヴァーパラとカリ—このようにユガは構成される。

Verse 25

चत्वार्याहुः सहस्राणि वर्षाणां च कृत युगम् / तस्य तावच्छती संध्या संध्यांशः संध्याया समः

クリタ・ユガは四千年と説かれる。そのサンディヤー（saṃdhyā）は百年で、サンディヤーアンシャ（saṃdhyāṃśa）もまたサンディヤーと等しい。

Verse 26

इतरेषु ससंध्येषु ससंध्यांशेषु च त्रिषु / एकन्यायेन वर्तन्ते सहस्राणि शतानि च

他の三つのユガでも、サンディヤーとサンディヤーアンシャを伴い、千と百の数は同一の法則に従って定まる。

Verse 27

त्रीणि द्वे च सहस्राणि त्रेताद्वापरयोः क्रमात् / त्रिशती द्विशती संध्ये संध्यांशौ चापि तत्समौ

順に、トレーター・ユガは三千年、ドヴァーパラ・ユガは二千年である。サンディヤーはそれぞれ三百年と二百年、サンディヤーアンシャも同じである。

Verse 28

कलिं वर्षसरस्रं तु युगमाहुर्द्विजोत्तमाः / तस्यैकशतिका संध्या संध्यांशः संध्यया समः

最上のバラモンたちは、カリ・ユガは千年であると言う。その黄昏（サンディヤ）は百年で、黄昏の分も黄昏と等しい。

Verse 29

तेषां द्वादशसाहस्री युगसंख्या प्रकीर्त्तिता / कृतं त्रेता द्वापरं च कलिश्चैव चतुष्टयम्

それらのユガの総数は一万二千と説かれる。クリタ、トレーター、ドヴァーパラ、カリ——この四つが四ユガの組である。

Verse 30

अत्र संवत्सरा दृष्टा मानुषेण प्रमाणतः / कृतस्य तावद्वक्ष्यामि वर्षाणि च निबोधत

ここでは人間の尺度によって年数が示される。いまクリタ・ユガの年数を語ろう、よく聞いて心に留めよ。

Verse 31

सहस्राणां शतान्याहुश्चतुर्दश हि संख्याया / चत्वारिंशत्सहस्राणि तथान्यानि कृतं युगम्

千を単位とする百の数は十四と説かれ、さらに四万と他の年数を合わせてクリタ・ユガとなる。

Verse 32

तथा शतसहस्राणि वर्षाणि दशसंख्याया / अशीतिश्च सहस्राणि कालस्त्रेतायुगस्य सः

同様に、十の十万年と八万年——これがトレーター・ユガの時量である。

Verse 33

सप्तैव नियुतान्याहुर्वर्षाणां मानुषेण तु / विंशतिश्च सहस्रामि कालः स द्वापरस्य च

人間の年数で数えると、ドヴァーパラ・ユガの時は七ニユタと二万年であると説かれる。

Verse 34

तथा शतसहस्राणि वर्षाणां त्रीणि संख्यया / षष्टिश्चैव सहस्राणि कालः कलियुगस्य तु

同様に、カリ・ユガの時は三十万年と六万年、すなわち三十六万年と説かれる。

Verse 35

एवं चतुर्युगे काल ऋतैः संध्यांशकैः स्मृतः / नियुतान्येव षडिंशान्निरसानि युगानि वै

このように、クリタ等のユガに伴うサンディヤ（移行期）とその分（サンディヤーンシャ）を含めて、チャトゥル・ユガの時が説かれる。ユガの量は十六ニユタで、欠けるところがない。

Verse 36

चत्वारिंशत्तथा त्रीणि नियुता नीह संख्यया / विंशतिश्च सहस्राणि स संध्यांशश्चतुर्युगः

ここでは数として四十三ニユタと二万年が挙げられ、これがチャトゥル・ユガのサンディヤーンシャ（移行期の分）とされる。

Verse 37

एवं चतुर्युगाख्यानां साधिका ह्येकसप्ततिः / कृतत्रेतादियुक्तानां मनोरन्तरमुच्यते

このように、クリタ・トレーター等を備えたチャトゥル・ユガが七十一を超えて積み重なったものを、マヌヴァンタラ（Manvantara）と呼ぶ。

Verse 38

मन्वन्तरस्य संख्यां तु वर्षाग्रेण निबोधत / त्रिंशत्कोट्यस्तु वर्षाणां मानुषेण प्रकीर्त्तिताः

年の尺度によってマンヴァンタラの数を知れ。人間の数え方では、それは三十クロール年と称えられる。

Verse 39

सप्त षष्टिस्तथान्यानि नियुतान्यधिकानि तु / विशतिश्च सहस्राणि कालो ऽयं साधिकं विना

さらに六十七ニユタと二万が加わる。余分な端数なく、これがこの期間である。

Verse 40

मन्वन्तरस्य संख्यैषा संख्या विद्भिर्द्विजैः स्मृता / मन्वन्तरस्य कालो ऽयं युगैः सार्द्धं च कीर्त्तितः

これが学識あるドヴィジャたちにより記憶されるマンヴァンタラの数である。マンヴァンタラのこの時量は、ユガとともにも説かれる。

Verse 41

चतुः साहस्रयुक्तं वै प्राकृतं तत्कृतं युगम् / त्रेताशिष्टं प्रवक्ष्यामि द्वापरं कलिमेव च

四千を基とするのが本来のクリタ・ユガである。これより、トレーター、ドヴァーパラ、そしてカリについても説こう。

Verse 42

युगपत्समयेनार्थो द्विधा वक्तुं न शक्यते / क्रमागतं मया ह्येतत्तुभ्यं नोक्त युग द्वयम्

同時に意味を二通りに語ることはできない。ゆえに、順次に伝わるこの事を、私は汝に二つのユガとして同時には述べなかった。

Verse 43

ऋषिवंशप्रसंगेन व्याकुलत्वात्तथैव च / अत्र त्रेतायुगस्यादौ मनुः सप्तर्षयश्च ये

聖仙（リシ）の系譜の話題により心が揺れ、ここに、トレーター・ユガの初めにマヌと、その時の七聖仙（サプタリシ）が語られる。

Verse 44

श्रौत स्मार्त्त च ते धर्म ब्रह्मणानुप्रचौदितम् / दाराग्निहोत्रसंबन्धमृग्यजुः सामसंहितम्

彼らのシュラウタとスマールタの法は梵天により促され、妻を伴う家住の務めとアグニホートラの結びつき、さらにリグ・ヤジュル・サーマのサンヒターに基づくものであった。

Verse 45

इत्यादिलक्षणं श्रौतं धर्म सप्तर्षयो ऽब्रुवन् / परंपरागतं धर्म स्मार्त्तं चाचारलक्षणम्

このような相を備えたシュラウタの法を七聖仙は説き、さらに、伝承によって受け継がれ、アーチャーラ（正しい作法）を標とするスマールタの法も語った。

Verse 46

वर्णाश्रमाचारयुतं मनुः स्वायंभुवो ऽब्रवीत् / सत्येन ब्रह्मचर्येण श्रुतेन तपसा च वै

スヴァーヤンブヴァ・マヌは、ヴァルナとアーシュラマの作法を備えた法を説いた――真実、梵行、シュルティ（ヴェーダの聖聞）、そして苦行（タパス）によって。

Verse 47

तेषां तु तप्ततपसा आर्षेणोपक्रमेण तु / सप्तर्षीणां मनोश्चैव ह्याद्ये त्रेतायुगे तथा

彼らの燃えるような苦行と、聖仙の道に則る始まりによって、トレーター・ユガの初めにおいても、七聖仙とマヌに関して同様であった。

Verse 48

अबुद्धिपूर्वकं तेषामक्रियापूर्वमेव च / अभिव्यक्तास्तु ते मन्त्रास्तारकाद्यैर्निदर्शनैः

彼らのマントラは、あらかじめ知によって作られたのでも、行為に先立って生じたのでもなく、星などの徴（しるし）によって顕現した。

Verse 49

आदिकल्पे तु देवानां प्रादुर्भूतास्तु याः स्वयम् / प्राणाशेष्वथ सिद्धीनामन्यासां च प्रवर्त्तनम्

原初のカルパにおいて、神々のシッディ（成就）は自ずから現れ、生命の息が尽きゆく時には、他のシッディもまた働き始めた。

Verse 50

आसन्मन्त्रा व्यतीतेषु ये कल्पेषु सहस्रशः / ते मन्त्रा वै पुनस्तेषां प्रतिभायामुपस्थिताः

幾千もの過ぎ去ったカルパに存したマントラは、そのまま再び彼らの霊感（プラティバー）に現前した。

Verse 51

ऋचो यजूंषि सामानि मन्त्रश्चाथर्वणानि तु / सप्तर्षिभिस्तु ते प्रोक्ताः स्मार्त्तं धर्मं मनुर्जगौ

リグ・ヤジュス・サーマン、そしてアタルヴァのマントラは七仙（サプタリシ）によって説かれ、スマールタの法はマヌが宣言した。

Verse 52

त्रेतादौ संहिता वेदाः केवला धर्मसेतवः / संरोधादायुषश्चैव वर्त्स्यन्ते द्वापरेषु वै

トレーターの初め、ヴェーダはただサンヒターとして、ダルマの橋にほかならなかった。寿命の縮小により、ドヴァーパラにおいてそれらは（分かれて）存続する。

Verse 53

ऋषयस्तपसा वेदान्द्वापरादिष्वधीयते / अनादिनिधिना दिव्याः पूर्वं सृष्टाः स्वयंभुवा

聖仙（リシ）たちは苦行の力によって、ドヴァーパラなどの諸ユガにおいてヴェーダを学ぶ。無始の宝蔵たる自生者スヴァヤンブーは、先に神聖なるリシたちを創造した。

Verse 54

सधर्माः सव्रताः सांगा यथाधर्मं युगेयुगे / विक्रियन्ते समानार्था वेदवादा यथायुगम्

ダルマと誓戒、ヴェーダ支分を伴うヴェーダの教説は、ユガごとに法にかなって行われる。意味は同一でありながら、時代に応じて姿を変える。

Verse 55

आरंभयज्ञाः क्षत्राश्च हविर्यज्ञा विशस्तथा / परिचारयज्ञाः शूद्रास्तु जपयज्ञा द्विजोत्तमाः

クシャトリヤはアーランバ・ヤジュニャを、ヴァイシャはハヴィル・ヤジュニャを行う。シュードラは奉仕のヤジュニャ（パリチャーラ）に励み、最勝の二生者はジャパ・ヤジュニャを修する。

Verse 56

तदा प्रमुदिता वर्णास्त्रेतायां धर्मपालिताः / क्रियावन्तः प्रजावन्तः समृद्धाः सुखिनस्तथा

その時、トレーター・ユガにおいて、ダルマに守られた諸ヴァルナは歓喜した。儀礼に励み、子孫に恵まれ、富み栄え、安楽であった。

Verse 57

ब्राह्मणाननुर्त्तन्ते क्षत्रियाः क्षत्रियान्विशः / वैश्यानुवर्त्तिनः शुद्राः परस्परमनुव्रताः

クシャトリヤはブラーフマナに従い、ヴァイシャはクシャトリヤに従う。シュードラはヴァイシャに従い、皆が互いに誓戒を守り合う。

Verse 58

शुभाः प्रवृत्तयस्तेषां धर्मा वर्णाश्रमास्तथा / संकल्पितेन मनसा वाचोक्तेन स्वकर्मणा

彼らの営みは吉祥であり、ヴァルナとアーシュラマのダルマもまた同様であった――心に立てた誓願と、口にした言葉と、それぞれの自らのカルマによって。

Verse 59

त्रेतायुगे च विफलः कर्मारंभः प्रसिद्ध्यति / आयुर्मेधा बलं रूपमारोग्यं धर्मशीलता

トレーター・ユガにおいては、実りなき行為の着手さえも世に知られた。寿命・叡智・力・容姿・無病、そしてダルマにかなう品性が増した。

Verse 60

सर्वसाधारणा ह्येते त्रेतायां वै भवं त्युत / वर्णाश्रमव्यवस्थानं तेषां ब्रह्मा तदाकरोत्

おおバヴァよ。トレーター・ユガでは、これらはすべて万人に共通であった。そのときブラフマーは彼らのためにヴァルナとアーシュラマの制度を整えた。

Verse 61

पुनः प्रजास्तु ता मोहाद्धर्मा स्तानप्यपालयन् / परस्परविरोधेन मनुं ताः पुनरभ्ययुः

やがて人々は迷いによってそれらのダルマを守らず、互いの対立のゆえに、再びマヌのもとへ赴いた。

Verse 62

पुनः स्वायंभुवो दृष्ट्वा याथातथ्यं प्रजापतिः / ध्यात्वा तु शतरूपायां पुत्रौ स उदपादयत्

再びスヴァーヤンブヴァなるプラジャーパティは事の真相を見て、シャタルーパーに心を凝らし、二人の पुत्र（息子）を生み出した。

Verse 63

प्रियव्रतो त्तानपादौ प्रथमौ तौ मोहीक्षितौ / ततः प्रभृति राजान उत्पन्ना दण्डधारिणः

プリヤヴラタとウッターナパーダは最初の二人の王とみなされた。以来、ダンダ（法の杖）を執る王たちが生じた。

Verse 64

प्रजानां रञ्जनाच्चैव राजानस्ते ऽभवन्नृपाः / प्रच्छन्न पापास्तैर्ये च न शक्यास्तु नराधिपैः

民を喜ばせたゆえに、彼らの王は「ヌリパ（人王）」と呼ばれた。また他の君主には抑え難い隠れた罪さえも彼らは鎮めた。

Verse 65

धर्मराजः स्मृतस्तेषां शास्ता वैवस्वतो यमः / वर्णानां प्रविभागाश्च त्रेतायां संप्रकीर्त्तिताः

彼らにとって、ヴィヴァスヴァタのヤマは「ダルマラージャ」すなわち裁きの主として記憶され、またトレーター・ユガにおいてヴァルナの区分が説き示された。

Verse 66

संभृताच्च तदा मन्त्रा ऋषिभिर्ब्रह्मणः सुतैः / यज्ञाः प्रवर्त्तिताश्चैव तदा ह्येव तु दैवतैः

その時、ブラフマーの子である聖仙たちはマントラを集成し、まさに同時に神々によってヤジュニャ（祭祀）が開始された。

Verse 67

यामशुक्रार्जितैश्चैव सर्वसाधन संभृतैः / सार्द्धं विश्वभुजा चैव देवेन्द्रेण महौजसा

ヤマとシュクラが得て整えたあらゆる資具を備え、ヴィシュヴァブジャとともに、さらに大威力のデーヴェーンドラ（インドラ）と共に（事を成した）。

Verse 68

स्वायंभुवेंऽतरे देवैर्यज्ञस्तैः प्राक्प्रवर्त्तितः / सत्यं जपस्तपो दानं त्रेताया धर्म उच्यते

スヴァーヤンブヴァのマンヴァンタラにおいて、神々は先にヤジュニャ（祭祀）を興した。トレーターの世では、真実・誦念・苦行・布施がダルマと説かれる。

Verse 69

तदा धर्म्मसहस्रान्ते ऽहिंसाधर्मः प्रवर्त्तते / जायन्ते च तदा शूरा आयुष्मन्तो महाबलाः

その時、ダルマの千の区切りの終わりに、アヒンサー（不殺生・不害）のダルマが広まる。さらにその時、勇者で長寿、強大な者たちが生まれる。

Verse 70

व्यस्तदण्डा महाभागा धर्मिष्ठा ब्रह्मवादिनः / पद्मपत्रायताक्षाश्च पृथूरस्काः सुसंहताः

彼らは杖（罰の権威）を脇に置き、福徳に満ち、ダルマに篤く、ブラフマンを説く者となる。蓮の葉のように長い眼、広い胸、引き締まった体躯を備える。

Verse 71

सिंहातङ्का महासत्त्वा मत्तमातङ्गगमिनः / महाधनुर्द्धराश्चैव त्रेतायां चक्रवर्त्तिनः

彼らは獅子のごとく威を備え、偉大な気魄を持ち、狂象のように歩む。大弓を携え、トレーターの世において転輪王（チャクラヴァルティン）となる。

Verse 72

सर्वलक्षणसम्पूर्मा न्यग्रोधपरिमण्डलाः / न्यग्रोधौ तु स्मृतौ बाहू व्यामो न्यग्रोध उच्यते

彼らはあらゆる吉相を具え、「ニャグローダ・パリマンダラ」（バニヤン樹の輪のような体量）を持つ。両腕は「ニャグローダ」と記され、また一つのヴィヤーマ（腕の広がりの尺度）も「ニャグローダ」と呼ばれる。

Verse 73

व्यामे नैवोछ्रयो यस्य सम ऊर्द्धं तु देहिनः / समोछ्रयपरीणाहो ज्ञेयो न्यग्रोधमण्डलः

身体の上において広がりと高さが等しく、さらに高さと周囲（周径）も等しいものは、「ニャグローダ・マンダラ」と知るべきである。

Verse 74

चक्रं रथो मणिर्भार्या निधिरश्वो गजस्तथा / सप्तैतानि च रत्नानि सर्वेषां चक्रवर्तिनाम

輪宝・車・宝珠・妃・宝蔵・馬・象——この七つこそ、すべての転輪王の七宝である。

Verse 75

चक्रं रथो मणिः खड्गश्चर्मरत्नं च पञ्चमम् / केतुर्निधिश्च सप्तैव प्राणहीनानि चक्षते

輪宝・車・宝珠・剣・第五に盾の宝、さらに幢旗（ケートゥ）と宝蔵——この七つは「命なきもの」と説かれる。

Verse 76

भार्या पुरोहितश्चैव सेनानी रथकृच्च यः / मन्त्र्यश्वः कलभश्चैव प्राणिनः सप्त कीर्त्तिताः

妃・祭官（プーローヒタ）・将軍・車匠・大臣・馬・若象（カラバ）——この七つは「生あるもの」として称えられる。

Verse 77

रत्नान्येतानि दिव्यानि संसिद्धानि महात्मनाम् / चतुर्दश विधेयानि सर्वेषां चक्रवर्त्तिनाम्

これらの神聖なる宝は大いなる魂に成就し、すべての転輪王にとっては十四種の備うべき要件として説かれる。

Verse 78

विष्णोरंशेन जायन्ते पृथिव्यां चक्रवर्त्तिनः / मन्वन्तरेषु सर्वेषु अतीतानागतेष्विह

ヴィシュヌの分身の力によって、地上には転輪王が生まれる。ここにおいて、過去と未来のあらゆるマヌヴァンタラでも同様である。

Verse 79

भूतभव्यानि यानीह वर्त्तमानानि यानि च / त्रेतायुगे च तान्यत्र जायन्ते चक्रवर्त्तिनः

ここにある過去と未来、そして現在のあらゆる事象は、トレーター・ユガにおいて彼の地で転輪王として生まれ出る。

Verse 80

भद्राणीमानि तेषां वै भवन्तीह महीक्षिताम् / अत्यद्भुतानि चत्वारि बलं धर्मः सुखं धनम्

大地を護るその王たちには、ここに吉祥が備わる。驚くべき四つ—力、ダルマ、安楽、そして財。

Verse 81

अन्योन्यस्याविरोधेन प्राप्यन्ते तु नृपैः समम् / अर्थो धर्मश्च कामश्च यशो विजय एव च

互いに相反することなく、王たちは同時に得る—アルタ（利）、ダルマ（法）、カーマ（欲）、名声、そして勝利。

Verse 82

ऐश्वर्येणाणिमाद्येन प्रभुशक्त्या तथैव च / श्रुतेन तपसा चैव मुनीनभिभवन्ति वै

自在（アイシュヴァリヤ）—アニマー等のシッディ—と主宰の力により、またシュルティの智と苦行によっても、彼らはまことにムニたちさえ凌駕する。

Verse 83

बलेन तपसा चैव देवदानवमानवान् / लक्षणैश्चैव जायन्ते शरीरस्थैरमानुषैः

力と苦行によって、神々・ダーナヴァ・人間は、身に宿る超人の徴（しるし）とともに生まれる。

Verse 84

केशाःस्निग्धा ललाटोच्चा जिह्वा चास्य प्रमार्जिनी / ताम्रप्रभोष्टनेत्राश्च श्रीवत्साश्चैद्ध्वरोमशाः

髪は艶やかで、額は高く、舌は清める力をもち、唇と眼は銅色に輝く。胸にはシュリーヴァツァの印があり、体毛は濃い。

Verse 85

आजानुबाहवस्छैव तदाम्रहस्ताः कटौ कृशाः / न्यग्रोधपरिणाहाश्च सिंहस्कन्धास्तु मेहनाः

腕は膝に届くほど長く、手は銅色、腰は引き締まる。胸は榕樹のように広く、肩は獅子のごとく、力は大いなるもの。

Verse 86

गजेद्रगतयश्चैव महाहनव एव च / पादयोश्चक्रमत्स्योन्तु शङ्खपद्मौ तुहस्तयोः

歩みは象王のごとく、顎は大きい。足には輪（チャクラ）と魚の印、手には法螺（シャंख）と蓮（パドマ）の印がある。

Verse 87

पञ्चाशीतिसहस्राणि ते राजन्त्यजरा नृपाः / असंगगतयस्तेषां चतस्रश्चक्रवर्त्तिनाम्

その老いなき王たちは八万五千年にわたり統治する。転輪王には、妨げなき四つの行（あゆみ）が説かれる。

Verse 88

अन्तरिक्षे समुद्रि च पाताले पर्वतेषु च / इज्या दानं तपः सत्यं त्रेतायां धर्म उच्यते

虚空にも海にも、パーターラにも山々にも、トレーター・ユガのダルマは、祭祀（ヤジュニャ）、布施、苦行、真実であると説かれる。

Verse 89

तदा प्रवर्त्तते धर्मो वर्णाश्रमविभागशः / मर्यादास्थापनार्थं च दण्डनीतिः प्रवर्त्तते

その時、ダルマはヴァルナとアーシュラマの区分に従って行われ、規範を確立するためにダンダニーティ（刑罰の政）もまた起こる。

Verse 90

त्दृष्टपुष्टाः प्रजाः सर्वा अरोगाः पूर्णमानसाः / एको वेदश्चतुष्पादस्त्रेतायुगविधौस्मृतः

その時、すべての民は健やかに養われ、病なく、心も満ちている。トレーター・ユガの規定では、ヴェーダは一つでありながら四つの「足」（四部）を持つと伝えられる。

Verse 91

त्रीणि वर्षसहस्राणि तदा जीवन्ति मानवाः / पुत्रपौत्रसमाकीर्णा म्रियन्ते च क्रमेण तु

その時、人々は三千年を生き、子や孫に囲まれながら、時の順に従って次第に世を去る。

Verse 92

एष त्रेतायुगे धर्मस्त्रेतासंध्यां निबोधत / त्रेतायुगस्वभावानां संध्या पादेन वर्त्तते / संध्यापादः स्वभावस्तु सोंऽशपदेन तिष्ठति

これがトレーター・ユガのダルマである。さらにトレーター・サンディヤー（移行の時）を知れ。トレーター・ユガの性質の移行期は一つの「足（パーダ）」で進み、そのサンディヤーの足は一分（アṃシャ）として留まる。