Shloka 15
Yuga-Vibhāga and Kāla-Pramāṇa
Measures of Time and the Four Yugas
Devanagari script
त्रिंशद्यानि तु वर्षाणि दिप्यो मासस्तु स स्मृतः / यन्मानुषं शतं विद्धि दिव्या मासास्त्रयस्तु ते
Transliteration
triṃśadyāni tu varṣāṇi dipyo māsastu sa smṛtaḥ / yanmānuṣaṃ śataṃ viddhi divyā māsāstrayastu te
Translation
三十年は一つの天上の月と記される。人の百年は、天上の月三つに等しいと知れ。
Word by Word
त्रिंशत्thirty
त्रिंशत्:
विशेषण (Numeral qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्रिंशत् (संख्याशब्द-प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् संख्याशब्दः; here used adjectivally ‘thirty’ (governing plural)
यानिdays
यानि:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), बहुवचन; ‘days’ (from य/यन् ‘going’, used as day-count term)
तुbut, indeed
तु:
सम्बन्ध (Discourse particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; particle (contrast/emphasis)
वर्षाणिyears
वर्षाणि:
सम्बन्ध/परिमाण (Measure/परिमाण)
TypeNoun
Rootवर्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), बहुवचन
दिव्यःdivine
दिव्यः:
विशेषण (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootदिव्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; qualifying मासः
मासःmonth
मासः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
तुindeed
तु:
सम्बन्ध (Discourse particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; particle
सःthat (it)
सः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
स्मृतःis called/considered
स्मृतः:
क्रिया (Predicative verbal/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; predicative ‘is remembered/called’
यत्which
यत्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootयद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; relative ‘which’
मानुषम्human
मानुषम्:
विशेषण (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमानुष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; qualifying शतम्
शतम्a hundred
शतम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootशत (संख्याशब्द-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; ‘a hundred’
विद्धिknow (you)
विद्धि:
क्रिया (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootविद् (धातु)
Formलोट् (imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; parasmaipada
दिव्याःdivine
दिव्याः:
विशेषण (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootदिव्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; qualifying मासाः
मासाःmonths
मासाः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन
त्रयःthree
त्रयः:
विशेषण (Numeral qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्रि (संख्याशब्द-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; numeral adjective
तुindeed
तु:
सम्बन्ध (Discourse particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; particle
तेthey/those
ते:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; ‘they/those’