Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 10
अमावसुवंशानुकीर्तनम् (Amāvasu-vaṃśānukīrtanam) — Recitation of the Amāvasu Lineage; Dhanvantari’s Origin
Devanagari script
सूत उवाच धन्वन्तरेः संभवो ऽयं श्रूयतामिह वै द्विजाः / स संभूतः समुद्रान्ते मथ्यमाने ऽमृते पुरा
Transliteration
sūta uvāca dhanvantareḥ saṃbhavo 'yaṃ śrūyatāmiha vai dvijāḥ / sa saṃbhūtaḥ samudrānte mathyamāne 'mṛte purā
Translation
スータは言った。「二度生まれし者たちよ、ダンヴァンタリの出現を聞け。昔、甘露を求めて大海が攪拌されたとき、彼は海より現れた。」
Word by Word
सूतःSūta
सूतः:
कर्ता (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootसूत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Nominative singular
उवाचsaid
उवाच:
क्रिया (आख्यात/Verb)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; 3rd person singular
धन्वन्तरेःof Dhanvantari
धन्वन्तरेः:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootधन्वन्तरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; Genitive singular
सम्भवःorigin, birth
सम्भवः:
कर्ता (कर्ता/Subject complement)
TypeNoun
Rootसम् + भू (धातु)
Formकृदन्त-प्रातिपदिक: भावे घञ्/अ (सम्भव); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Nominative singular
अयम्this
अयम्:
कर्ता (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Nominative singular
श्रूयताम्let it be heard
श्रूयताम्:
क्रिया (आख्यात/Verb)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formलोट् (Imperative/लोट्), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; 3rd person singular; passive/impersonal sense: 'let it be heard'
इहhere
इह:
अधिकरण (अव्यय/Locative sense)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (adverb of place)
वैindeed
वै:
सम्बन्ध (अव्यय/Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय; निश्चयार्थक/उपपादक (emphatic particle)
द्विजाःO twice-born (brahmins)
द्विजाः:
सम्बोधन (सम्बोधन/Vocative)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक)
Formसमास: द्वि + ज (कर्मधारय/उपपद); पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), बहुवचन; Vocative plural
सःhe
सः:
कर्ता (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Nominative singular
सम्भूतःarisen, produced
सम्भूतः:
कर्ता (कर्ता/Subject predicate)
TypeVerb
Rootसम् + भू (धातु)
Formकृदन्त: भूतकृदन्त/क्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
समुद्रान्तेat the ocean’s end/shore
समुद्रान्ते:
अधिकरण (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootसमुद्रान्त (प्रातिपदिक)
Formसमास: समुद्र + अन्त (षष्ठी-तत्पुरुष); पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; Locative singular
मथ्यमानेwhile (it was) being churned
मथ्यमाने:
अधिकरण (सप्तमी-सम्बन्ध/Locative absolute-like)
TypeVerb
Rootमथ् (धातु)
Formकृदन्त: शानच् (present passive participle/आत्मनेपदी); नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; Locative singular agreeing with (समुद्रे/अमृते) implied
अमृतेin/with the nectar
अमृते:
अधिकरण (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootअमृत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; Locative singular
पुराformerly, long ago
पुरा:
सम्बन्ध (अव्यय/Temporal)
TypeIndeclinable
Rootपुरा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (adverb of time)