Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 15
Somavaṃśa-prasavaḥ
Birth of the Lunar Line: Budha–Purūravas and the Urvaśī Episode
Devanagari script
उर्वशी मानुषं प्राप्ता गन्धर्वाश्चिन्तयान्विताः / गन्धर्वा ऊचुः चिन्तयध्वं महाभागा यथा सा तु वराङ्गना
Transliteration
urvaśī mānuṣaṃ prāptā gandharvāścintayānvitāḥ / gandharvā ūcuḥ cintayadhvaṃ mahābhāgā yathā sā tu varāṅganā
Translation
ウルヴァシーが人間界に至ると、ガンダルヴァたちは憂いに満たされた。ガンダルヴァは言った。「幸い多き者たちよ、あの比類なき佳人がいかにして（解き放たれるか）思案せよ。」
Word by Word
उर्वशीUrvashi
उर्वशी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootउर्वशी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
मानुषम्the human realm/condition
मानुषम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमानुष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘human (state/world)’
प्राप्ताhaving reached
प्राप्ता:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + आप् (धातु) + प्राप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (PPP), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘having attained/come to’
गन्धर्वाःGandharvas
गन्धर्वाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootगन्धर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
चिन्तया-अन्विताःfilled with anxiety
चिन्तया-अन्विताः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootचिन्ता + अन्वित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; तृतीया-तत्पुरुषः (‘endowed with/attended by worry’)
गन्धर्वाःthe Gandharvas
गन्धर्वाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootगन्धर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
ऊचुःsaid
ऊचुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; परस्मैपद
चिन्तयध्वम्think/consider
चिन्तयध्वम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootचिन्त् (धातु)
Formलोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd), बहुवचन; आत्मनेपद
महाभागाःO greatly fortunate ones
महाभागाः:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमहा + भाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), बहुवचन; बहुव्रीहिः (‘those of great fortune’)
यथाhow/so that
यथा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formप्रकार/उपमानार्थक-अव्यय (as/how)
साshe
सा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
तुindeed/but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle)
वर-अङ्गनाthe excellent woman
वर-अङ्गना:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवर + अङ्गना (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मधारयः (‘excellent woman’)