Adhyaya 65

Verse 1

एति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीये उपोद्धातपादे निमिवंशानुकीर्तनं नाम चतुःषष्टितमो ऽध्यायः // ६४// सूत उवाच पिता सोमस्य वै विप्रा जज्ञे ऽत्रिर्भगवानृषिः / तत्रात्रिः सर्वलोकानां तस्थौ स्वेनौजसा वृतः

かくして『シュリー・ブラフマाण्ड・マハープラーナ』、風神ヴァーユの説く中篇・第三の序説章に、「ニミ王統頌説」と名づける第六十四章がある。スータは語った――婆羅門たちよ、ここに聖仙アトリが、ソーマの父として生まれた。アトリは自らの威光に包まれ、あらゆる世界のただ中に立ち続けた。

Verse 2

कर्मणा मनसा वाचा शुभान्येव समाचरन् / काष्ठकुड्यशिलाभूत ऊर्द्ध्वबाहुर्महाद्युतिः

彼は行い・心・言葉のすべてにおいて吉祥のみを実践した。木や壁や岩のごとく不動となり、両腕を高く掲げ、偉大な光輝を放って立っていた。

Verse 3

सुदुश्चरं नाम तपो येन तप्तं महात्पुरा / त्रीणि वर्षसहस्राणि दिव्यानीति हि नः श्रुतम्

その大いなる聖者は、かつて「スドゥシュチャラ」と名づけられる極めて困難な苦行を修した。われらが聞くところでは、それは三千の天年に及んだという。

Verse 4

तस्योर्द्ध्वरेतसस्तत्र स्थितस्यानिमिषस्य ह / सोमत्वं तनुरापेदे महाबुद्धिः स वै द्विजः

そこに住した大智の二度生まれ（ドヴィジャ）は、精力を上方に保つ者（ウールドゥヴァレータス）として、まばたきもせずに定に入り、その身はソーマの性（ソーマトヴァ）を得た。

Verse 5

ऊर्द्ध्वमाचक्रमे तस्य सोमत्वं भावितात्मनः / नेत्राभ्या मस्रवत्सोमो दशधा द्योतयन् दिशः

心を成就させたその行者のソーマの性は上方へと昇り、両眼からソーマが十の流れとなってほとばしり、方角を照らし出した。

Verse 6

तं गर्भं विधिना हृष्टा दश देव्यो दधुस्तदा / समेत्य धारयामासुर्न च ताः समशक्नुवन्

そのとき、法の作法に従い歓喜した十柱の女神はその胎（胚）を受け取った。集い支えようとしたが、彼女らには担いきれなかった。

Verse 7

स ताभ्यः सहसैवाथ दिग्भ्यो गर्भः प्रसाधितः / पपात भासयंल्लोकाञ्छीतांशुः सर्वभावनः

するとその胎は彼女らから忽ち離れ、四方へと広がって落下した。清冷の光を放つシータームシュ（＝月）は諸世界を照らし、万有を養う者として現れた。

Verse 8

यदा न धारणे शक्तास्तस्य गर्भस्य ताः स्त्रियः / ततः सहाभिः शीतांशुर्निपपात वसुंधराम्

その女たちがその胎を支えきれなくなったとき、シータームシュ（＝月）は彼女らとともにヴァスンダラー（大地）へと落ちた。

Verse 9

पतन्तं सोममालोक्य ब्रह्मा लोकपितामहः / रथमारोपयामास लोकानां हितकाम्यया

落ちゆくソーマ（月）を見て、世界の祖父たるブラフマーは、諸世界の安寧を願い、彼を車（ラタ）に乗せた。

Verse 10

स हि वेदमयो विप्रा धर्मात्मा सत्यसंगरः / युक्ते वाजिसहस्रेण रथे ऽध्यास्तेति नःश्रुतम्

ヴィプラ（聖賢）たちよ、彼はヴェーダそのものの本質を備え、ダルマを魂とし、真実に揺るがぬ者である。千頭の馬を繋いだ車に座すと、われらは聞いている。

Verse 11

तस्मिन्निपतिते देवाः पुत्रे ऽत्रेः परमात्मनः / तुष्टुवुर्ब्रह्मणः पुत्रा मानसाः सप्त विश्रुताः

その場で至上我なるアトリの子が倒れると、ブラフマーの意生の子として名高い七柱の神々が彼を讃嘆した。

Verse 12

तत्रैवाङ्गिरसास्तस्य भृगोश्चैवात्मजास्तथा / ऋग्भिर्यजुर्भिर्बहुभिरथर्वाङ्गिरसैरपि

その場でアーンギラサの者たち、またブリグの子らも、多くのリグ・ヤジュル、さらにアタルヴァ＝アーンギラサの讃歌によって讃えた。

Verse 13

ततः संस्तूयमानस्य तेजः सोमस्य भास्वतः / आप्यायमानं लोकांस्त्रीन्भावयामास सर्वशः

こうして讃えられると、輝けるソーマの光威は増し、あまねく三界を照らし養った。

Verse 14

स तेन रथमुख्येन सागरान्तां वसुंधराम् / त्रिःसप्तकृत्वो ऽतियशाश्चकाराभिप्रदक्षिणम्

その大いなる名声の者は、最勝の戦車に乗り、海を境とする大地を二十一度、プラダクシナーとして右繞した。

Verse 15

तस्य यद्वर्द्धितं तेजः पृथिवीमन्वपद्यत / ओषध्यस्ताः समुद्भूतास्तेजसा खं ज्वलत्युत

彼の増大した光威は大地に行き渡り、その光威によって薬草が生じ、虚空さえ燃え立つかのようであった。

Verse 16

ताभिः पुण्यात्ययं लोकान्प्रजाश्चापि चतुर्विधाः / पोष्टा हि भगवान्सोमो जगतो हि द्विजोत्तमाः

その功徳をもたらす力によって、諸世界と四種の衆生は養われる。おお最勝の二度生まれ（婆羅門）たちよ、まことに聖なるソーマこそ宇宙の養い主である。

Verse 17

स लब्धतेजास्तपसा संस्तवैस्तैः स्वकर्मभिः / तवस्तेपे महाभागः समानां नवतीर्दश

彼は苦行によって威光を得、あの讃歌と自らの行いによって力を増した。大いなる幸運者は九十と十、すなわち百年のあいだタパスを修した。

Verse 18

इरण्यवर्णा या देव्यो धारयन्त्यात्मना जगत् / विभुस्तासां मुदा सोमः प्रख्यातःस्वेन कर्मणा

黄金の輝きをもつ女神たちは、自らの力で世界を支えている。その女神たちの中で、遍在のソーマは自らの行いによって歓喜のうちに名声を得た。

Verse 19

ततस्तस्मै ददौ राज्यं ब्रह्मा ब्रह्मविदां वरः / बीजौषधीनां विप्राणामपां च द्विजसत्तमाः

そのとき、梵を知る者の中で最勝のブラフマーは、彼に種子と薬草、婆羅門たち、そして水の上に及ぶ王権を授けた。おお最上の二度生まれよ。

Verse 20

सो ऽभिषिक्तो महातेजा महाराज्येन राजराट् / लोकान्वै भावयामास तेजस्वी तपतां वरः

大いなる威光を備えた王の中の王は、大王国の灌頂を受け、苦行者の中で最勝の光輝者となった。そしてその光明によって諸世界を潤し、栄えさせた。

Verse 21

सप्तविंशतिरिन्दोस्तु दाक्षायण्यो महाव्रताः / ददौ प्राचेतसो दक्षो नक्षत्राणीति या विदुः

月神のために、プラチェータスの子ダクシャは、大誓願を守るダークシャーヤニーの二十七人の娘を授けた。彼女らは「ナクシャトラ（宿）」として知られる。

Verse 22

स तत्प्राप्य महाद्राज्यं सोमः सोमवतां प्रभुः / समारेभे राजसूयं सहस्रशतदक्षिणम्

その大王権を得ると、ソーマはソーマに属する者たちの主として、千百の布施（ダクシナー）を伴うラージャスーヤ祭を開始した。

Verse 23

हिरण्यगर्भश्चोद्गाता ब्रह्मा ब्रह्मत्वमीयिवान् / सदस्यस्तत्र भगवान्हरिर्नारायणः प्रभुः

そこでは、梵位に至ったブラフマーたるヒラニヤガルバがウドガータ（詠唱役）となり、会衆の一員として世尊ハリ・ナーラーヤナなる主が座していた。

Verse 24

सनत्कुमारप्रमुखैराद्यैर्ब्रह्मर्षिभिर्वृतः

彼はサナトクマーラをはじめとする太古のブラフマ仙たちに囲まれていた。

Verse 25

दक्षिणामददात्सोमस्त्रींल्लोकानिति नः श्रुतम् / तेभ्यो ब्रह्मर्षिमुख्येभ्यः सदस्येभ्यश्च वै द्विजाः

我らが聞くところによれば、ソーマは布施（ダクシナー）として三界を与えた。それは梵仙の長たる議員たち、そして二度生まれ（ドヴィジャ）たちに捧げられた。

Verse 26

तं सिनी च कुहूश्चैव वपुः पुष्टिः प्रभा वसुः / कीर्त्तिर्धृतिश्च लक्ष्मीश्च नव देव्यः सिषेविरे

シニー、クフー、ヴァプ、プシュティ、プラバー、ヴァス、キールティ、ドゥリティ、そしてラクシュミー——この九柱の女神が彼に仕えた。

Verse 27

प्राप्यावभृथमव्यग्रः सर्वदेवर्षिपूजितः / अतिरेजे हि राजेन्द्रो दशधा भासयन्दिशः

アヴァブリタの沐浴を終えると、彼は憂いなく、諸天と天仙（デーヴァリシ）に礼拝された。王の中の王はひときわ輝き、十方を幾重にも照らした。

Verse 28

तस्य तत्प्राप्य दुष्प्रापमैश्वर्यमृषिसंस्तुतम् / विबभ्राम मतिर्विप्रा विनयादनयावृता

得難い、仙人たちに讃えられたその威光を得たにもかかわらず、謙虚さを失い、非道に覆われて彼の心は迷い乱れた。

Verse 29

बृहस्पतेः सवै भार्यां तारां नाम यशस्विनीम् / जहार सहसा सर्वानवमत्याङ्गिरःसुतान्

アンギラスの子ら（ブリハスパティの子ら）すべてを侮り、彼はブリハスパティの名高き妻ターラーを突然さらい去った。

Verse 30

स याच्यमानो देवैश्च तथा देवर्षिभिश्च ह / नैव व्यसर्जयत्तारां तस्मा अङ्गिरसे तदा

諸天と天仙（デーヴァリシ）に懇願されても、その時彼はアンギラス（ブリハスパティ）にターラーを決して返さなかった。

Verse 31

उशनास्तस्य जग्राह पार्ष्णिमङ्गिरसो भवः / स हि शिष्यो महातेजाः पितुः पूर्वं बृहस्पतेः

ウシャナスは彼の踵をつかみ、アンギラス族のバヴァもまたつかんだ。彼は大いなる光威を具え、以前より父ブリハスパティの弟子であった。

Verse 32

तेन स्नेहेन भगवान्रुद्रस्तस्य बृहस्पतेः / पार्ष्मिग्राहो ऽभवद्देवः प्रगृह्याजगवं धनुः

その愛情ゆえに、尊きルドラはブリハスパティのために踵を押さえる者となり、神はアージャガヴァの弓を取り上げて構えた。

Verse 33

तेन ब्रह्मशिरो नाम परमास्त्रं महात्मना / उद्दिश्य देवानुत्सृष्टं येनैषां नाशितं यशः

その大いなる者は「ブラフマシラ」と名づく至上の武器を神々に向けて放ち、これによって彼らの栄光は失われた。

Verse 34

तत्र तद्युद्धमभवत्प्रख्यातं तारकामयम् / देवानां दानवानां च लोकक्षयकरं महत्

そこに「ターラカーマヤ」と名高い大戦が起こった。神々とダーナヴァの戦いであり、世界を滅ぼしかねぬほど巨大であった。

Verse 35

तत्र शिष्टास्तु ये देवास्तुषिताश्चैव ते स्मृताः / ब्रह्माणं शरणं जग्मुरादिदेवं पितामहम्

そこで、正しき神々、また「トゥシタ」として知られる者たちは、原初の神にして祖父なるブラフマーを避難所として帰依した。

Verse 36

ततो निवार्योशनसं रुद्रं ज्येष्ठं च शङ्करम् / ददावाङ्गिरसे तारां स्वयमेत्य पितामहः

その後、祖父なるブラフマーはウシャナスと長兄ルドラ・シャンカラを制止し、自ら来てターラーをアンギラサ（ブリハスパティ）に返した。

Verse 37

अन्तर्वत्नीं च तां दृष्ट्वा तारां ताराधिपाननाम् / गर्भमुत्सृज सद्यस्त्वं विप्रः प्राह बृहस्पतिः

月のような顔をしたターラーが妊娠しているのを見て、バラモンのブリハスパティは言った。「直ちに胎児を出しなさい。」

Verse 38

मदीयायां न ते योनौ गर्भो धार्यः कथञ्चन / अथो तारासृजद्गर्भं ज्वलन्तमिव पावकम्

「私の妻において、いかなる場合も胎児を宿してはならない。」そこでターラーは、燃え盛る火のような胎児を排出した。

Verse 39

जातमात्रो ऽथ भगवान्देवानामाक्षिपद्वपुः / ततः संशयमापन्नस्तारामकथयन्सुराः

生まれるやいなや、その神聖な子供は神々の輝きを凌駕した。そこで疑念を抱いた神々はターラーに尋ねた。

Verse 40

सत्यं ब्रूहि सुतः कस्य सोमस्याथ बृहस्पतेः / ह्रीयमाणा यदा देवान्नाह सा साध्वसाधु वा

「真実を言いなさい。これは誰の子か？ソーマのか、それともブリハスパティのか？」恥じらって、彼女は神々に善きことも悪きことも何も言わなかった。

Verse 41

तदा तां शप्तुमारब्धः कुमारो दस्युहन्तमः / तं निवार्य तदाब्रह्मा तारां पप्रच्छ संशयम्

そのとき、盗賊を討つクマーラは彼女を呪おうとした。ブラフマーはそれを制し、ターラーに疑いをもって問いかけた。

Verse 42

यदत्र तथ्यं तद्ब्रूहि तारे कस्य सुतस्त्वयम् / सा प्राञ्जलिरुवाचेदं ब्रह्माणं वरदं प्रभुम्

「ターラーよ、ここでの真実を語れ。この子は誰の子か。」ターラーは合掌し、恩寵を授ける主ブラフマーに申し上げた。

Verse 43

सोमस्यति महात्मानं कुमारं दस्युहन्तमम् / ततः सुतमुपाघ्राय सोमो राजा प्रजापतिः

「この大いなる魂のクマーラ、盗賊を討つ者はソーマの子である。」そこでプラジャーパティたる王ソーマは、子を愛おしく嗅ぎ、受け入れた。

Verse 44

बुध इत्यकरोन्नाम तस्य पुत्रस्य धीमतः / प्रतिघस्रं च गगने समभ्युत्तिष्ठते बुधः

その賢き子に「ブダ（Budha）」という名が与えられた。ブダは日ごとに天空に昇り現れる。

Verse 45

उत्पादयामास तदा पुत्रं वे राजपुत्रिका / तस्य पुत्रो महातेजा बभूवैलः पुरूरवाः

そのとき王女は一人の子を産んだ。さらにその子の子として、大いなる光輝をもつアイラ・プルーラヴァが生まれた。

Verse 46

उर्वश्यां जज्ञिरे तस्य पत्राः षट् सुमहौजसः / प्रसह्य धर्षितस्तत्र विवशो राजयक्ष्मणा

ウルヴァシーより、彼には大いなる威力を備えた六人の子が生まれた。そこで彼はラージャヤクシュマーに強く侵され、なすすべもなくなった。

Verse 47

ततो यक्ष्माभिभूतस्तु सोमः प्रक्षिणमण्डलः / जगाम शरणायाथ पितरं सो ऽत्रिमेव तु

そのときヤクシュマーに圧され、光輪の衰えたソーマは、庇護を求めて父である聖仙アトリのもとへ赴いた。

Verse 48

तस्य तत्पापशमनं चकारात्रिर्महायशाः / स राजयक्ष्मणा मुक्तः श्रीया जजवाल सर्वशः

大いなる名声をもつアトリは彼の罪障を鎮めた。ソーマはラージャヤクシュマーから解き放たれ、あまねく吉祥（シュリー）により輝いた。

Verse 49

एतत्सोमस्य वै जन्म कीर्त्तितं द्विजसत्तमाः / वंशं तस्य द्विजश्रेष्ठा कीर्त्यमानं निबोधत

二度生まれの最勝者たちよ、これがソーマの誕生として語られた。婆羅門の最上者たちよ、今より彼の系譜の称揚を聴け。

Verse 50

धन्यमारोग्यमायुष्यं पुण्यं कल्मषशोधनम् / सौम्यस्य चन्म श्रुत्वैवं सर्वपापैः प्रमुच्यते

これは吉祥にして健康を授け、寿命を増し、功徳となり、穢れを浄める。かくのごとくソーマの誕生を聞く者は、あらゆる罪より解き放たれる。