Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 62
गङ्गानयनम् (Gaṅgānayana) — “The Bringing/Leading of the Gaṅgā”
Devanagari script
प्रजग्मुः परमामार्त्तिं प्राणिनः सलिलेशयाः / उत्पतन्निपतत्ताम्यन्नानासत्त्वोद्धतोर्मिभिः
Transliteration
prajagmuḥ paramāmārttiṃ prāṇinaḥ salileśayāḥ / utpatannipatattāmyannānāsattvoddhatormibhiḥ
Translation
水に住む生きものは、極みの苦しみに陥った。さまざまな生類により荒れ狂う波にあおられ、跳ね上げられては落ち、疲れ果てて乱れ惑った。
Word by Word
प्रजग्मुःwent / reached
प्रजग्मुः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formलिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन (Plural), परस्मैपद; प्र-उपसर्गयुक्त
परमाम्supreme
परमाम्:
Karma-anvaya (कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootपरम (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन (Singular); विशेषण (qualifier) आर्त्तिम्
आर्त्तिम्distress
आर्त्तिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootआर्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)
प्राणिनःcreatures
प्राणिनः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्राणिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा (Nominative/1st), बहुवचन (Plural)
सलिल-ईशयाःwater-dwellers
सलिल-ईशयाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसलिल (प्रातिपदिक) + ईशय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा (Nominative/1st), बहुवचन (Plural); षष्ठी-तत्पुरुषः—सलिलस्य ईशयाः (those dwelling/connected with water)
उत्पतत्-निपतत्-ताम्यत्-नाना-सत्त्व-उद्धत-ऊर्मिभिःby waves agitated by various creatures leaping up, falling down, and languishing
उत्पतत्-निपतत्-ताम्यत्-नाना-सत्त्व-उद्धत-ऊर्मिभिः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootउत्पतत् (कृदन्त; √पत् with उत्-) + निपतत् (कृदन्त; √पत् with नि-) + ताम्यत् (कृदन्त; √तम्) + नाना (अव्यय/प्रातिपदिक) + सत्त्व (प्रातिपदिक) + उद्धत (कृदन्त; √हन्/√धू? here 'उद्धत' from √हन्?; standard 'उद्धत' = raised/agitated, from ud-√han/√dhū; treated as adjective stem) + ऊर्मि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine) ऊर्मि-शब्दः, तृतीया (Instrumental/3rd), बहुवचन (Plural); बहुपदसमासः—उत्पतन्निपतत्ताम्यत् (participial qualifiers) + नानासत्त्व (karmadhāraya/tatpuruṣa) + उद्धत-ऊर्मि; तृतीया बहुवचन