Shloka 56
Sāgaropākhyāna—Bhārata-varṣa-māna and Gokarṇa-kṣetra-māhātmya
Sagara Episode: Measure of Bhārata and the Glory of Gokarṇa
Devanagari script
गोकर्णमिति च क्षेत्रं पूर्वं प्रोक्तं तु यत्तव / अर्मवोपात्तवर्त्तित्वात्समुद्रे ऽतर्द्धिमागमत्
Transliteration
gokarṇamiti ca kṣetraṃ pūrvaṃ proktaṃ tu yattava / armavopāttavarttitvātsamudre 'tarddhimāgamat
Translation
汝よ、先に『ゴーカルナ』と説かれた聖地は、アルマヴァの力により大海に沈み、姿を隠した。
Word by Word
गोकर्णम्(named) Gokarṇa
गोकर्णम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootगोकर्ण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; समासः गो+कर्ण (षष्ठी-तत्पुरुष/उपपद-तत्पुरुष)
इतिthus; as (called)
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्य-सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; इत्यर्थे (quotative particle)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)
क्षेत्रम्sacred place; field
क्षेत्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootक्षेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन
पूर्वम्formerly; earlier
पूर्वम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावे अव्ययप्रयोगः; कालवाचक क्रियाविशेषण (adverb: formerly)
प्रोक्तम्said; declared
प्रोक्तम्:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Rootप्र+वच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘प्रोक्त’ = said/declared
तुbut; indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/विशेषणार्थक-निपात (but/indeed)
यत्which
यत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धक-यत् (relative pronoun: which)
तवof you; your
तव:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th, Genitive), एकवचन; सर्वनाम
अर्मवArmava (name/term)
अर्मव:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअर्मव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (पाठभेद/दुर्लभ-शब्द), प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (समुद्र-सम्बद्ध/नामविशेष)
उपात्तtaken; obtained
उपात्त:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootउप+आ+दा (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (PPP), पुंलिङ्गे/नपुंसके समासान्तर्गत-विशेषण; अर्थः ‘गृहीत/प्राप्त’
वर्त्तित्वात्because of (its) continuance/state
वर्त्तित्वात्:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootवर्त्तित्व (प्रातिपदिक; भाव)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th, Ablative), एकवचन; हेत्वर्थे (because of being/continuance)
समुद्रेin the ocean
समुद्रे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootसमुद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th, Locative), एकवचन
अतर्द्धिम्disappearance; concealment
अतर्द्धिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअतर्द्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd, Accusative), एकवचन; (अन्तर्धान/अदर्शन-भाव)
आगमत्went; came to
आगमत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ+गम् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन